Yeni Su Ürünleri İstihsal Yeri Nasıl Tespit Edilir? | 1380 m.6 (2026)

1380 m.6 Yeni Su Ürünleri İstihsal Yerleri İçin Ne Düzenler?

1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 6. maddesi, kanunun yürürlüğünden sonra meydana gelen veya daha sonra su ürünleri üretimine elverişli niteliği ortaya çıkan yeni istihsal yerlerinin hukuki sisteme alınmasını sağlar. Madde kısa görünse de uygulamada büyük önem taşır; çünkü yeni bir baraj gölü, gölet veya su alanı oluştuğunda bu alanın mülkiyet, tasarruf, üretim ve kiralama statüsünün belirlenmesi gerekir.

m.6’nın temel yaklaşımı, yeni alanların da m.5’teki sınır tespit mantığına tabi olmasıdır. Böylece eski istihsal yerleri için geçerli olan resmî sınırlandırma ve kayıt sistemi, sonradan oluşan alanlarda da uygulanır. Kamu su kaynağında fiilen balık bulunması veya yörede balıkçılık yapılmaya başlanması, tek başına resmî istihsal hakkı doğurmaz.

m.5 kapsamındaki sınır sistemini ayrıntılı biçimde Su Ürünleri İstihsal Yerinin Sınırı Nasıl Belirlenir? yazımızda açıkladık. Yeni alan tespit edildiğinde kiralama bakımından 1380 m.4 kapsamındaki üretim hakkı kiralaması gündeme gelir.

Hangi Alanlar “Yeni Su Ürünleri İstihsal Yeri” Sayılabilir?

Birinci tip alan, yeni inşa edilen barajın su tutmasıyla oluşan rezervuardır. İnşaat öncesinde nehir vadisi olan yer, su tutulduktan sonra geniş bir iç su ekosistemine dönüşebilir ve su ürünleri üretimine elverişli hale gelebilir. İkinci tip alan, yeni gölet veya sulama rezervuarıdır. Üçüncü tip, doğal süreç veya kamu yatırımı sonucu su rejimi kalıcı biçimde değişen ve yeni üretim alanı niteliği kazanan sahadır.

Dördüncü tip, geçmişte su ürünleri bakımından kayıt altına alınmamış fakat bilimsel inceleme sonucu sürdürülebilir üretim kapasitesi belirlenen kamu su alanıdır. Beşinci tip, daha önce başka amaçla kullanılan bir su yapısının işletme koşullarındaki değişiklik sonucunda balıkçılık veya yetiştiricilik bakımından kullanılabilir hale gelmesidir.

Her su birikintisi m.6 kapsamında istihsal yeri değildir. Geçici taşkın alanı, özel mülkiyet içindeki küçük havuz, yalnızca teknik tesis işlevi gören ve üretime uygun olmayan su yapısı veya sağlık/güvenlik nedeniyle kullanıma kapalı alan için aynı sonuç çıkmaz. Alanın su ürünleri üretimine hukuken ve teknik olarak elverişli olması gerekir.

Yeni İstihsal Yerinin Resmî Tespiti Nasıl Yapılır?

İlk aşamada alanın hangi kamu idaresinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olduğu belirlenir. Baraj ve sulama yapılarında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü kayıtları; Hazine ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alanlarda ilgili kamu taşınmaz kayıtları incelenir. İkinci aşamada su ürünleri bakımından üretim elverişliliği ve kaynak yapısı Tarım ve Orman Bakanlığınca değerlendirilir.

Üçüncü aşama sınır tespitidir. m.6’nın m.5’e yaptığı bağlantı nedeniyle yeni istihsal yerinin coğrafi sınırı, harita ve koordinatlar üzerinden belirlenir. Dördüncü aşama, kullanım ve koruma koşullarının ortaya konulmasıdır. İçme suyu koruma alanı, enerji tesisi, sulama yapısı, özel çevre koruma alanı veya diğer kamu kullanımları varsa bunlar üretim hakkının sınırını etkileyebilir.

Beşinci aşamada stok ve üretim kapasitesi belirlenir. Bu veriler kiralama bedeli, avlanma miktarı ve sürdürülebilir kullanım için önemlidir. Altıncı aşamada alanın resmî kayıtları tamamlanır ve gerekiyorsa kiralama/tahsis sürecine alınır. Tespit ile kiralama aynı işlem değildir; tespit alanın hukuki ve teknik varlığını, kiralama ise belirli kişi veya kooperatife kullanım hakkını ifade eder.

Yeni İstihsal Yerinde Neden m.5 Sınır Sistemi Uygulanır?

Yeni alanın sınırının açık olmaması hem kamu yönetimi hem balıkçı açısından ciddi belirsizlik yaratır. Baraj gölünde farklı koylar, koruma zonları, içme suyu yaklaşım mesafeleri veya güvenlik sahaları bulunabilir. Üretim hakkı bunların tamamını kapsamıyorsa kiracı hangi alanı kullanabileceğini resmi koordinattan anlamalıdır.

Sınır tespiti komşu köy veya kooperatifler arasındaki fiili kullanım iddialarını da objektif zemine taşır. “Biz yıllardır burada avlanıyoruz” beyanı, kamu istihsal yerinde resmî sınır ve kira hakkının yerine geçmez. Geçmiş kullanım delil değeri taşıyabilir; ancak kamu kaynağında münhasır üretim hakkı yetkili idari işlemle doğar.

m.5 sistemi ayrıca denetim için gereklidir. Sahil Güvenlik veya Tarım ve Orman görevlileri avcılık bölgesini kontrol ederken alanın resmî koordinatlarını ve güncel tebliğ yasaklarını karşılaştırabilir. Belirsiz sınır, idari yaptırımın maddi temelini zayıflatır.

Yeni Baraj Gölünde Su Tutulduktan Sonra Hemen Balıkçılık Başlatılabilir mi?

Hayır. Yeni baraj ve yapay göllerde 1380 sayılı Kanunun yalnız m.6 hükmü değil, m.8 ve m.9 gibi koruyucu hükümleri de birlikte uygulanır. Su tutulmadan önce su ürünleri bakımından gerekli tedbirlerin alınması, balık göçü ve üreme koşullarının korunması, uygun türlerin belirlenmesi ve gerektiğinde balıklandırma planının izinli biçimde yürütülmesi gerekir.

Yeni rezervuara izinsiz balık veya başka sucul tür bırakılması ayrıca Ek m.6 kapsamındaki yasağı gündeme getirir. “Stok oluşturmak” amacıyla dahi Bakanlık izni olmadan tür bırakılması hukuka uygun değildir. Yeni alanın ekolojik dengesine uygun tür seçimi bilimsel veriye ve Bakanlık kararına dayanmalıdır.

Balık popülasyonu oluştuğunda dahi ticari avcılık otomatik başlamaz. Av sezonu, tür/boy sınırlamaları, ruhsat sistemi ve varsa istihsal hakkı kiralaması tamamlanmalıdır. Amatör avcılık için de güncel 6/2 numaralı Tebliğ uygulanır.

Yeni İstihsal Yeri Tespit Edildikten Sonra Kim Kiralayabilir?

Alan kamuya ait istihsal yeri niteliğindeyse 1380 m.4 kapsamındaki kiralama sistemi uygulanır. Tarım ve Orman Bakanlığı yöntem, teknik esas, kapsam, süre ve yıllık bedeli belirler. Kanundaki koşulları sağlayan yerel su ürünleri kooperatifleri ve birlikleri için öncelik kuralı dikkate alınır.

Yeni alanın ortaya çıkması yerel kişilere kendiliğinden müktesep hak vermez. Kiralama ilanı ve şartname hükümlerine uygun başvuru yapılması gerekir. Öte yandan idare de m.4’teki kooperatif önceliğini değerlendirmeden doğrudan başka kişiye tahsis yapamaz; öncelik şartlarının sağlanıp sağlanmadığı dosyada gösterilmelidir.

Kira sözleşmesinde yeni alanın sınırı, üretim hakkının kapsamı, süre, yıllık bedel, av/üretim kayıtları, koruma şartları ve fesih hükümleri açık olmalıdır. Yeni oluşan bir ekosistemde stok dalgalanmaları daha yüksek olabileceği için bilimsel izleme yükümlülükleri ayrıca önem taşır.

Yeni İstihsal Yerinde Stok ve Taşıma Kapasitesi Neden Belirlenmelidir?

Su ürünleri üretimi yenilenebilir ancak sınırsız olmayan biyolojik kaynağa dayanır. Yeni baraj veya gölette ilk yıllarda tür kompozisyonu hızla değişebilir. Üreme alanları, besin zinciri, su seviyesi ve sıcaklık rejimi oturmadan yüksek av baskısı uygulanması stokun çökmesine yol açabilir. Bu nedenle üretim hakkının ekonomik değeri yalnız su yüzeyinin büyüklüğüyle hesaplanmamalıdır.

Tarım ve Orman Bakanlığı türlerin biyolojisine göre av sezonu, boy, miktar ve av aracı sınırlamaları koyabilir. Bu kurallar 1380 m.23 ve güncel ticari/amatör avcılık tebliğleriyle birlikte uygulanır. Yeni istihsal yeri tespitinin ardından yapılan bilimsel izleme, ilerleyen yıllarda kiralama şartlarının veya avcılık kısıtlarının değiştirilmesine dayanak oluşturabilir.

Yetiştiricilik planlanıyorsa taşıma kapasitesi ayrıca önemlidir. Kafes yoğunluğu ve üretim miktarı su kalitesini bozacak seviyeye çıkarılamaz. m.4 kapsamındaki alan planlaması ile m.13 kapsamındaki tesis izni bu yüzden birbirinden ayrı fakat bağlantılıdır.

Resmî Tespit Tamamlanmadan Yeni Alanda Ticari Avcılık Yapılabilir mi?

Ticari avcılık için yalnız su içinde balık bulunması yeterli değildir. Balıkçının ve varsa geminin ruhsatlı olması, alanın avcılığa açık olması, güncel tebliğdeki yer-zaman-tür ve av aracı kurallarına uyulması gerekir. Kamu üretim hakkı kiralamaya bağlanmışsa kiracı dışındaki kişilerin ticari istihsal hakkı ayrıca sınırlanır.

Yeni alanın statüsü belirsizse “yasak olduğu söylenmedi” yaklaşımı hukuki güvence sağlamaz. Balıkçı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden güncel alan statüsünü ve uygulanacak avcılık kurallarını doğrulamalıdır. Özellikle yeni barajlarda koruma, balıklandırma veya stok oluşturma amacıyla geçici av yasağı bulunabilir.

Tespit öncesi fiili kullanım, daha sonra kira hakkı talebinde tek başına öncelik yaratmaz. Kooperatif önceliği varsa bunun m.4’teki yerel üreticilik ve yerleşiklik koşullarına göre değerlendirilmesi gerekir.

Yeni İstihsal Yeri Tespitinde Hangi Uyuşmazlıklar Çıkar?

Birinci uyuşmazlık alanın gerçekten kamu istihsal yeri olup olmadığıdır. Tapu, kamulaştırma veya DSİ sınırları ile su yüzeyi arasında farklılık varsa mülkiyet/tasarruf statüsü netleştirilir. İkinci uyuşmazlık coğrafi sınırdır. Eski dere yatağı, baraj kamulaştırma sahası ve güncel su aynası birbirinden farklı olabilir.

Üçüncü uyuşmazlık, yerel kooperatiflerin öncelik iddiasıdır. Yeni baraj nedeniyle daha önce o noktada balıkçılık yapılmamışsa beş yıllık yerleşiklik ve üreticilik koşulunun nasıl uygulanacağı somut kayıtlarla değerlendirilir. Dördüncü uyuşmazlık kiralama kapasitesi ve bedelidir. İdarenin bilimsel üretim kapasitesi tespiti ekonomik teklifi etkiler.

Beşinci uyuşmazlık koruma kısıtlarıdır. İçme suyu, enerji tesisi, güvenlik bölgesi veya korunan alan nedeniyle istihsal yerinin belirli kısmı üretime kapalı olabilir. Altıncı uyuşmazlık, izinsiz balıklandırma veya tür bırakma nedeniyle ekosistemin değişmesidir. Bu durumda Ek m.6 yaptırımı ile yeni alanın stok yönetimi birlikte ele alınır.

İdari tespit veya kiralama kararına karşı yargısal yol, işlemin kesin ve icrai niteliği ile tebliğ/ilan tarihine göre belirlenir. Dava açılacaksa teknik harita, koordinat, kurum görüşleri ve bilimsel raporlar dosyanın merkezinde yer almalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Yeni baraj gölü otomatik olarak su ürünleri istihsal yeri olur mu?

Fiili su alanı oluşması tek başına yeterli değildir; 1380 m.6 ve m.5 çerçevesinde resmî tespit ve sınırlandırma yapılır.

Yeni istihsal yerinin sınırını kim belirler?

m.5’teki yetkili idari komisyon sistemi uygulanır; sınır resmi harita ve koordinatlarla belirlenir.

Balık varsa hemen ticari avcılık yapılabilir mi?

Hayır. Ruhsat, alanın avcılığa açık olması, tebliğ kuralları ve varsa kiralama hakkı birlikte sağlanmalıdır.

Yeni baraja izinsiz balık bırakılabilir mi?

Hayır. Ek m.6 uyarınca Bakanlık izni olmadan deniz ve iç sulara balık veya başka sucul tür bırakılamaz.

Yeni alanda kooperatifin önceliği var mı?

m.4’teki şartları taşıyan su ürünleri kooperatifleri ve birlikleri kiralamada öncelik sisteminden yararlanır.

Eski köy kullanım geleneği münhasır hak verir mi?

Hayır. Kamu istihsal yerinde münhasır üretim hakkı yetkili idari işlem ve sözleşmeyle doğar.

Yeni alanın stok miktarını kim belirler?

Tarım ve Orman Bakanlığı bilimsel ve teknik verilerle üretim/avcılık kapasitesini değerlendirir.

Yeni istihsal yeri yetiştiricilik bölgesi olabilir mi?

Evet; ancak m.4 alan planlaması ve m.13 tesis izni dâhil ilgili süreçler ayrıca tamamlanır.

Sınır hatalı tespit edilirse ne yapılır?

Resmi harita, koordinat ve mülkiyet/tasarruf kayıtlarıyla idareye başvurulur; kesin ve icrai işleme karşı idari yargı denetimi gündeme gelir.

m.6 yalnız doğal göller için mi uygulanır?

Hayır. Sonradan meydana gelen veya yeni şekilde üretime elverişli hale gelen kamu su alanları m.6 kapsamına girebilir.