Yurt Dışı EYT: Başlangıç ve Borçlanmada 9 Kontrol

Kısa cevap: Yurt dışı EYT değerlendirmesinde yalnız yaş şartının kaldırılması yeterli değildir. 7438 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici m.95, kapsama giren emeklilik yollarında yaş dışındaki koşulların taşınmasını arar. Türkiye’de esas alınacak sigortalılık başlangıcı, uygulanacak statü, gerekli prim günü ve sigortalılık süresi ayrı belirlenir. Yabancı ülkedeki ilk çalışma tarihinin Türkiye’de başlangıç sayılması ile yurt dışı günlerini borçlanmak aynı hukuki işlem değildir. 3201 sayılı Kanun kapsamında aylık isteniyorsa o kanunun ödeme, yazılı talep ve yurt dışındaki çalışma durumuna ilişkin koşulları da uygulanır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu rehber, Almanya, Hollanda, Fransa ve diğer ülkelerden Türkiye’de EYT koşullarını araştıran kişilerin başlangıç ve kapsam sorununa odaklanır. Borçlanma maliyetinin veya aylığın kişisel hesabı ayrı incelemedir. Önce hangi emeklilik yolunun uygulanacağı belirlenmeden toplu ödeme yapmak, aranan bütün şartların tamamlandığı anlamına gelmez. Türkiye’deki farklı işlerinizin belge ve temsil düzeni için yurt dışındaki müvekkiller ana rehberi kullanılabilir.

Yurt dışı EYT için kısa kontrol tablosu

1. EYT düzenlemesi neyi değiştirdi, neyi değiştirmedi?

5510 sayılı Kanun geçici m.95, kendisinde sayılan geçiş hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak kişiler bakımından yaş şartını kaldırır. Madde, bütün emeklilik düzenlemelerindeki bütün yaş koşullarını kaldıran genel bir hüküm değildir. Yaş dışındaki prim ve sigortalılık süresi gibi koşulların taşınması gerektiği açıkça korunmuştur. Bu nedenle hangi kanun ve hangi geçiş bendine göre başvuru yapıldığı belirtilmelidir.

4/a ve 4/b bakımından 8 Eylül 1999 ve öncesi başlangıç, incelemenin önemli eşiklerinden biridir. Ancak dosyadaki tarihin bu eşiğin öncesinde görünmesi, tek başına tamamlanmış emeklilik hakkı değildir. Tarihin hangi sigortalılığı gösterdiği, günlerin hangi statüde kabul edildiği ve ilgili yolun başka şartları birlikte değerlendirilir. EYT sözcüğü, bu kayıtların yerine geçen bağımsız bir belge değildir.

Kanun 3 Mart 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihi, herkesin o gün başvurmak zorunda olduğu tek bir son gün olarak okumamak gerekir. Aynı şekilde maddenin geçmişe dönük ödeme yapılmamasına ilişkin düzenlemesi gözden kaçırılmamalıdır. Bugün başvuru yapan kişinin yalnız EYT düzenlemesi gerekçesiyle önceki bütün yıllar için aylık isteyebileceği yönünde bir sonuç kurulmaz.

Önceki başvurunun hukuka aykırı reddedildiği iddiasıyla, hiç aylık talebi yapılmadan geçmiş dönemlerin istenmesi de aynı uyuşmazlık değildir. Eski bir dilekçe veya karar bulunuyorsa dosyaya eklenir. Başlangıç, talep ve karar tarihleri tek çizelgede gösterilir. Böylece düzenlemenin yürürlüğüyle kişinin bireysel işlemleri birbirine karıştırılmaz.

2. İlk sigorta tarihi hangi belgeyle belirlenir?

Başlangıç incelemesi için Türkiye hizmet dökümü ile yabancı sigorta kurumunun hizmet cetveli yan yana getirilir. Belgede görünen ilk tarihin çalışma, zorunlu sigorta, eğitim, işsizlik veya başka bir kayıt mı olduğu anlaşılmalıdır. Yabancı ülkede ikamet etmeye başlanılan tarih ile çalışmaya veya sigortaya başlanılan tarih aynı değildir. Pasaportta eski giriş damgası bulunması, kendi başına uzun vadeli sigortalılık başlangıcını kanıtlamaz.

Örneğin bir kişinin Almanya’daki adres kaydı 1996, iş sözleşmesi 1998, sigorta cetvelindeki ilk kayıt 1999 tarihli olsun. Bu tarihlerden en erken olanı seçmek hukuki başlangıç tespiti değildir. Her belgenin neyi ispatladığı ve aradaki farklılığın nedeni incelenir. İş sözleşmesiyle sigorta cetveli çelişiyorsa açıklama ve kayıt düzeltmesi ihtiyacı ayrıca belirlenir; uygun görülen tarih sessizce benimsenmez.

Türkiye’deki staj, çıraklık veya yalnız belirli sigorta kollarına ilişkin kayıtlar da kapsamları görülmeden aynı değerlendirmeye alınmaz. Hizmet dökümünde bir numara veya tarih görünmesiyle emeklilik hesabına esas uzun vadeli sigortalılık aynı soru değildir. İddia edilen başlangıcın hangi sigorta koluna dayandığı açıklaştırılır. Belgenin başlığından değil, kaydın hukuki kapsamından hareket edilir.

Ad, soyad veya yabancı sigorta numarası zaman içinde değişmişse kayıt zinciri korunmalıdır. Eski soyadıyla tutulan hizmet belgesinin güncel kimlikteki kişiyle bağlantısı açıklanır. Yanlışlığı gidermek için belgenin üstündeki tarihi veya ismi değiştirmeyin. Doğru kayıt, yetkili kurumun usulüyle temin edilir; avukata gönderilen çalışma notunda ise farkın bulunduğu satır işaretlenir.

3. Yabancı başlangıç tarihi ile borçlanmanın başlangıca etkisi

3201 sayılı Kanun m.5 iki ayrı mekanizma içerir. Türkiye’deki sigortalılık başlangıcından önceki sürelerin borçlanılması, ilgili koşullarda başlangıcın borçlanılan gün kadar geriye götürülmesini gerektirir. Türkiye’de hizmeti bulunmayan kişi bakımından ise kanunda ödeme tarihinden geriye götürmeye ilişkin ayrı düzenleme vardır. Bu hesap, her dosyada yabancı ülkedeki ilk işe giriş gününün doğrudan kopyalanması demek değildir.

Aynı madde, sosyal güvenlik sözleşmesinde özel başlangıç hükmü bulunan ülkeler için ayrıca bir istisna düzenler. Koşulları gerçekleşen bu durumda, ilgili akit ülkede ilk çalışmaya başlanılan tarih başlangıç olarak kabul edilir. SGK’nın özel başlangıç hükmüne ilişkin ülke listesi bu nedenle ayrı bir kontrol kaynağıdır. Yalnız iki ülke arasında herhangi bir sosyal güvenlik sözleşmesi bulunması, sözleşmenin bütün hükümlerinin aynı olduğu anlamına gelmez.

İnceleme sırasında şu ayrım yazılı kurulmalıdır: başlangıç, borçlanılan günün geriye götürülmesi nedeniyle mi değişiyor, yoksa sözleşmedeki özel hüküm nedeniyle mi yabancı tarih kabul ediliyor? İki hesap aynı dosyada benzer tarihler ortaya çıkarabilse de dayanakları farklıdır. Hangi sonucun hangi hükümden doğduğu gösterilmezse SGK’nın yaptığı işlemi denetlemek güçleşir.

Özellikle 4/b kapsamında değerlendirilen dosyada, bir yabancı tarih belgesinin bulunmasıyla bütün geçiş koşullarının nasıl uygulanacağı aynı aşama değildir. Kurumun hangi başlangıcı ve hangi emeklilik hükmünü esas aldığı birlikte görülmelidir. Başlangıca ilişkin uyuşmazlık varsa talep, ilgili sözleşme ve kanun üzerinden somutlaştırılır. Başka bir kişiye ait mahkeme kararının yalnız sonuç sayfası, her ülke ve her hizmet bileşimi için garanti olarak sunulmaz.

4. Yeni borçlanma 4/b sayılırken EYT neden ayrıca incelenir?

SGK’nın güncel borçlanma açıklaması, 1 Ağustos 2019 ve sonrasındaki taleplerde borçlandırılan sürelerin 4/1-b kapsamında değerlendirildiğini belirtir. Bu kural, yeni borçlanmanın statüsüne ilişkindir. Kişinin bütün hizmetleri sonunda aylığın hangi statüden bağlanacağı ise hizmet birleştirme ve ilgili geçiş kurallarıyla ayrıca belirlenir.

Eski bir 4/a girişi bulunması, bütün yeni yurt dışı günlerinin 4/a’ya dönüşmesi sonucunu doğurmaz. Buna karşılık yeni borçlanmanın 4/b sayılması da geçmişteki bütün hizmetleri yok saymak için gerekçe değildir. Dosyada kabul edilmiş her dönemin statüsü, süresi ve tarihi ayrı gösterilir. Yalnız en eski veya en son satıra bakılarak bütün geçmiş hakkında karar verilmez.

Aile içinde kullanılan belirli gün sayısına dayalı genel formüller, bütün kişiler için aynı sonucu vermez. Kişinin ilk sigortalı olduğu dönem ve aylık statüsünü belirleyen mevzuat görülmeden son yıllardaki çalışmasını değiştirmesi önerilmemelidir. Gerçekte yapılmamış çalışma üzerinden kayıt oluşturmak ise hukuka uygun bir emeklilik planı değildir. İşlem, gerçek hizmet ve geçerli borçlanma üzerinden kurulmalıdır.

Eski borçlanma dilekçesi, tahakkuk ve ödeme tarihleri bu nedenle korunur. Aynı kişinin 2018 ve 2026 tarihli iki işlemi bulunuyorsa bunları yalnız toplam para üzerinden tek dosya işlemi gibi değerlendirmeyin. Hangi tarihli talebin hangi süreyi kapsadığı gösterilmelidir. Eski düzenlemeye göre tamamlanmış bir işlemle bugünkü yeni talebin hukuki koşulları ayrı incelenir.

5. Hangi yurt dışı süreleri EYT dosyasına eklenir?

3201 sayılı Kanun m.1’in kapsamı, yurt dışında geçirilen bütün yılları koşulsuz satın alma hakkı vermez. Yaş, vatandaşlık, sürenin niteliği ve belgelendirme şartları birlikte uygulanır. Türk vatandaşı olarak geçen sigortalılık, kanunda belirtilen işsizlik ve ev kadınlığı süreleri ayrı kategorilerdir. Aynı döneme ait çakışan kayıtlar iki kez hizmet üretmiş gibi toplanmaz.

Mavi Kartlı başvurucuda bugünkü kartın bulunmasıyla geçmişteki bütün sürelerin borçlanılabilir olduğu sonucu çıkarılmaz. Vatandaşlıktan izinle çıkış ve ilgili dönemdeki vatandaşlık durumu zaman çizelgesinde gösterilir. Çifte vatandaşlıkla yalnız yabancı vatandaşlık farklıdır. Hak sahibinin ölen sigortalı adına yaptığı başvuru da kişinin kendi yaşlılık aylığı dosyasıyla aynı koşullarda varsayılmamalıdır.

Ev kadınlığı süresine dayanılıyorsa yalnız çalışılmadığının söylenmesi yeterli belge düzeni değildir. Bu özel konu için yurt dışında ev kadınlığı borçlanması rehberi tamamlayıcıdır. Buradaki esas soru, kabul edilecek sürenin EYT incelemesinde başlangıç, statü ve gün hesabına hangi etkide bulunduğudur. Genel borçlanma rehberinin bütün belge listesini bu sayfada yeniden üretmek yerine bu bağlantı korunur.

Bir hizmet çizelgesinde başvurulan gün, ödenen gün ve Kurumca hizmete alınan gün ayrı sütunlarda yer almalıdır. Dilekçede yüksek bir sayı yazmak veya tahakkukun düzenlenmiş olması tek başına aynı sayıda hizmet kazanıldığını göstermez. Ödeme eksik kaldıysa bunun hangi günleri karşıladığı ayrıca incelenir. Belgeler arasında fark görülüyorsa önce farkın bulunduğu işlem belirlenir.

6. EYT’de prim ve sigortalılık süresi nasıl ayrılır?

SGK’nın 4/a geçiş tablosunda, ilgili başlangıç dönemlerine göre 5000–5975 gün arasında farklı eşikler ve kadınlar için yirmi, erkekler için yirmi beş yıllık sigortalılık süresi gösterilir. Başlangıcı farklı iki kişiye aynı gün sayısını uygulamak doğru değildir. Sigortalılık süresiyle prim ödenmiş gün toplamı aynı ölçü değildir; takvimde uzun süre geçmiş olması boşlukların tamamının prim günü sayılması sonucunu doğurmaz.

SGK’nın 4/b açıklamasında EYT kapsamındaki ilgili yol için kadınlarda yirmi tam yıl, erkeklerde yirmi beş tam yıl prim koşulu korunur. Bunlar sırasıyla 7200 ve 9000 günle ifade edilir. Ayrıca aylık talep tarihinde 4/b prim ve prime ilişkin borç şartı kontrol edilir. Yurt dışı borçlanma bedelinin ödenmiş olmasıyla bütün 4/b hesabının borçsuz olması aynı şey değildir.

3600 veya 5400 günle değerlendirilmesi gereken emeklilik yolunun yaş koşullarını, EYT kapsamındaki başka bir bendin yaşsız düzeniyle birleştirmeyin. 3600 gün rehberi ve 5400 gün rehberi bu ayrı yolları açıklar. Kişinin daha az gün gerektiren yolu tercih etmek istemesi, o yolun yaş şartını ortadan kaldırmaz.

Örnek olarak 4/b EYT yolunun uygulanacağı belirlenen bir erkek sigortalının yalnız 5400 kabul edilmiş günü bulunduğunu düşünelim. Bu dosyada sırf yaşı beklemek istememesi nedeniyle 9000 yerine 5400 gün esas alınmaz. Ancak uygulanacak yolun gerçekten 4/b EYT yolu olup olmadığı önce doğrulanmalıdır. Örnek, kişiye özel emeklilik kararı değil, farklı yolların şartlarını karıştırmamak için kurulmuş karşılaştırmadır.

7. EYT, yurt dışındaki çalışma ve yardım koşullarını kaldırır mı?

3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanılan hizmetlere dayanılarak aylık isteniyorsa, m.6’nın koşulları ayrıca uygulanır. EYT, bu dosyalarda yurt dışındaki her çalışmayı aylık yönünden etkisiz hâle getiren bir düzenleme değildir. Yaşlılık aylığına hak kazanma yolu ile aylığın bağlanması ve devamı farklı aşamalardır. Yalnız yaş koşulunun kaldırıldığını göstermek, diğer aşamalardaki bütün yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

SGK’nın kesin dönüş açıklaması, yabancı ülkeyi bir daha dönmemek üzere terk etme anlamına gelmez. Kısa süreli çalışma istisnası dışındaki yurt dışı çalışmanın sona ermesi ve ikamete dayalı ilgili sosyal sigorta veya sosyal yardım ödeneği alınmaması yönünden kontrol yapılır. Yurt dışında adres sahibi olmak, çalışmak ve yardım almak ayrı olgulardır.

Bir işin günlük konuşmada küçük iş veya yarı zamanlı iş diye adlandırılması, kanundaki istisnaya otomatik girdiğini göstermez. İşveren ve sigorta kurumunun kayıtlarıyla çalışma biçimi belirlenir. Aynı şekilde bir ödemenin yalnız eşin banka hesabına yatması, aileye yönelik yardımın dosyaya etkisinin hiç olmadığı anlamına gelmez. Ödeneğin hukuki türü ve kime yönelik olduğu görülmelidir.

Aylık bağlandıktan sonraki değişiklikler de önem taşır. Yeniden işe giriş veya yeni ödeme ilişkisi, ilk başvuruda sunulmuş belgelerle açıklanamaz. Türkiye’deki aylığa ilişkin koşullarla yabancı ülkenin kendi emeklilik, vergi veya sosyal yardım koşulları ayrı incelenir. Türkiye’de EYT kapsamında hak kazanılması, yabancı ülkenin emeklilik yaşını kendiliğinden düşürmez.

8. Borçlanma ve aylık başvurusu hangi sırayla hazırlanır?

İlk aşama, başlangıç ve statü incelemesidir. İkinci aşamada gerçekten eksik ve borçlanmaya elverişli günler belirlenir. Ardından tahakkuk ve ödeme süreci; gerekli koşullar tamamlandığında ayrı aylık talebi değerlendirilir. İşlemlerin aynı kurumda yürütülmesi, hepsinin tek dilekçeyle her durumda tamamlandığını göstermez. Her başvurunun konusu, teslim tarihi ve takip numarası ayrı saklanmalıdır.

3201 m.4 çerçevesinde tahakkuk eden borcun tebliğinden başlayan üç aylık ödeme süresi önemlidir. Süresinde yapılan kısmi ödeme ile bütün tahakkukun ödenmesi farklı sonuçlar doğurur. Ödeme yöntemi, havale açıklaması ve doğru dosyaya işlenme kontrol edilir. EYT başlığıyla yapılan bir ön görüşme, resmi borçlanma tahakkukundaki süreyi değiştirmez veya borcu ödemiş saydırmaz.

Aylık aşamasında Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi, ilgili beyan belgeleri ve yurt dışındaki durumu gösteren güncel kayıtlar ayrı tamamlanır. SGK’nın yurt dışından aylık talebinde istediği hizmet belgesinin düzenlenme tarihi de incelenir. Yıllar önce borçlanmaya eklenmiş bir belge, kişinin bugün çalışıp çalışmadığını her zaman açıklamaz. İlk başvuruyla son durum arasında fark varsa bu fark gizlenmeden gösterilir.

e-Devlet’teki başvuru veya hesap ekranı ile tahsis kararı aynı kayıt değildir. Başvuru tamamlandı ekranı, talebin olumlu sonuçlandığı anlamına gelmez. Kendi hesabınızdan aldığınız evrakı güvenli biçimde saklayın; e-Devlet ve banka parolalarını avukata veya aracıya belge gibi göndermeyin. Temsil için gerekli yetki, uygun vekâletname ve işin kapsamı üzerinden kurulur.

9. SGK yurt dışı EYT talebini kabul etmezse ne incelenir?

Önce olumsuz yanıtın gerekçesi sınıflandırılır: başlangıcın kabul edilmemesi, statü, yetersiz gün, prim borcu, eksik belge veya yurt dışındaki çalışma ve yardım koşulu farklı sorunlardır. Bütün olumsuz yanıtları EYT reddi başlığı altında toplamak doğru hukuki talebi kurmayı zorlaştırır. Kurum yazısının tamamı, başvuru dilekçesi ve ekleriyle birlikte okunmalıdır.

Yabancı başlangıç tartışmasında hangi sözleşmenin hangi hükmüne dayanıldığı; ödeme tartışmasında tahakkuk, banka ve hizmet kaydının nerede ayrıştığı gösterilir. Eksik belgenin sonradan sunulmasıyla mevcut kaydın hukuki yorumuna itiraz edilmesi aynı işlem değildir. Başvuruya verilecek yanıtın içeriği buna göre hazırlanır. Bir başka ülkeye veya statüye ilişkin hazır dilekçe, isimler değiştirilerek kullanılmamalıdır.

Yargısal başvuru ihtiyacında talep sonucu, görev, ön başvuru koşulları ve süreler dosyanın niteliğine göre ayrıca belirlenir. SGK borçlanma itiraz ve dava rehberi bu aşamadaki farklı talepleri tamamlar. Kuruma genel bir soru sormak, özel bir süreye tabi işlemin yerine getirilmiş olduğu anlamına gelmez. Ret yazısının görüldüğü tarihle usulünce bildirildiği tarih de ayrı korunmalıdır.

Yurt dışından avukata gönderilecek dosyada Türkiye hizmet dökümü, yabancı sigorta cetveli, vatandaşlık geçmişi, eski borçlanma işlemleri, ödeme kayıtları, aylık talebi ve bütün kurum cevapları yer alır. Belgeler için konsolosluk ve vekâletname rehberi, Almanca açıklama gereken aile bireyleri için Almanca bilgilendirme ana sayfası kullanılabilir. Kişisel sonuç, bu kayıtlar birlikte değerlendirilmeden vaat edilmez.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanaklar ve kaynak kontrolü

5510 sayılı Kanun geçici m.95; 3201 sayılı Kanun m.1, 4–6 için SGK yurt dışı borçlanması açıklaması; 4/a ve 4/b yaşlılık aylığı koşulları; yurt dışı aylık işlemleri. Kaynak kontrolü: 8 Eylül 2026. 4/c, özel sandık ve farklı özel emeklilik yolları kendi hükümleriyle ayrıca değerlendirilir.