İsviçre Prim Transferi: AHV, SGK ve 11 Kritik Ayrım

1. İsviçre prim transferi AHV, IV ve emeklilik sandığının hangisini kapsar?

İsviçre emeklilik sistemindeki bütün kesintiler tek bir hesap değildir. İsviçre Federal Sosyal Sigortalar Dairesinin üç sütun açıklaması, devlet sigortasını, mesleki emekliliği ve özel birikimi ayırır. Türkçe konuşmada hepsine “emeklilik parası” denmesi, bunların aynı hukuki başvuruyla SGK’ya aktarılacağı anlamına gelmez.

Buradaki transferin konusu AHV/AVS olarak bilinen yaşlılık ve ölüm sigortasıdır. İsviçre malullük sigortasının kısaltması IV/AI’dir. Mesleki emeklilik sandığı, yani Pensionskasse/BVG ile özel üçüncü sütun hesabı bu yazıdaki AHV transferine eklenmez. Bir belgedeki toplam bakiyeyi esas almadan önce düzenleyen kurumun hangi sigorta veya birikim alanına ait olduğu belirlenmelidir.

Örneğin aynı kişide AHV hizmet cetveli, eski işyerinin emeklilik sandığı yazısı ve özel banka birikimi bulunsun. Bu üç tutarı toplayarak “SGK’ya aktarılacak toplam” oluşturmak yanlıştır. Önce her belgenin sigorta kolu ve muhatabı yazılır. Böylece bir kurumdan alınan cevabın diğer hesabı da sonuçlandırdığı sanılmaz. Bu kapsam ayrımı, daha sonraki iade ve emeklilik hesaplarının başlangıcıdır.

2. Hukuki dayanak ve başvuru koşulları nelerdir?

Türkiye–İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 10/a maddesi transfer mekanizmasını düzenler. SGK’nın 2020/53 sayılı Genelgesinin prim transferi bölümü, İsviçre yaşlılık ve ölüm primlerinin aktarımını, geçmiş yardımların etkisini ve Türkiye’deki uygulamayı açıklar. İnceleme yalnız kurumlar arası para gönderimi değil, sigorta ilişkisinin hangi ülkede nasıl değerlendirileceği hakkındadır.

Türk vatandaşlığı, Türkiye’de veya üçüncü ülkede yerleşmek üzere İsviçre’den ayrılış ve ilgili İsviçre sigorta yardımlarından önceden yararlanmamış olma koşulları birlikte ele alınır. Yazılı talep de gereklidir. Sadece tatil için Türkiye’ye gelmek, yerleşmek üzere ayrılma koşulunun yerine geçtiği şeklinde sunulamaz. İkamet belgesindeki adresle fiilî durum arasında farklılık varsa önce bunun açıklanması gerekir.

Vatandaşlık geçmişi de ayrıca kaydedilmelidir. İki vatandaşlığı bulunan kişinin sadece bir pasaportunu göstermesi eksik inceleme yaratır. Başvuru sahibinin statüsüne ilişkin tereddüt varsa yetkili İsviçre kurumundan yazılı açıklama alınmalıdır. Bu rehber vatandaşlıktan çıkmayı bir başvuru taktiği olarak önermez; gerçek ve güncel statünün belgelendirilmesini esas alır.

3. Daha önce sigorta yardımı almak neden kritik bir engeldir?

“İsviçre’den emekli aylığı almadım” açıklaması tek başına yeterli değildir. Sözleşmedeki yardım kavramı yalnız düzenli aylığa indirgenmez. İsviçre Federal İdare Mahkemesinin 19 Şubat 2020 tarihli C-7046/2018 kararı, daha önce malullük sigortasından karşılanan özel eğitim ve destek hizmetlerini bu kapsamda değerlendirmiş; transfer talebinin reddini hukuka uygun bulmuştur.

Kararın incelemeye katkısı, çocuklukta alınan bir hizmetin yetişkinlikteki transfer talebi bakımından da önem taşımasıdır. Başvuru sahibinin o dönemde kendisine aylık bağlanmadığını söylemesi, ilgili sigorta yardımının bulunmadığını göstermez. Mahkeme ayrıca yardım kavramının dar yorumlanamayacağını ve geçmiş yardımın geri ödenerek transfer hakkının yeniden canlandırılmasının bu düzenleme içinde öngörülmediğini açıklamıştır.

Bu nedenle dosyada yalnız emeklilik yazısı değil, önceki IV/AI kararları ve bu sigorta tarafından karşılanan hizmetler de sorulmalıdır. Her sağlık gideri otomatik olarak aynı kapsama konulmaz; hangi kurumun hangi hukuki sebeple ödeme yaptığı belirlenir. Buradaki örnek, eski bir eğitim yardımını saklamanın yolunu değil, resmî kurum kayıtlarının neden eksiksiz sunulması gerektiğini gösterir.

Transfer talebinin reddedilmesi ile bütün İsviçre sigorta haklarının yok olması da farklıdır. Anılan karar, transfer yapılmadığında mevcut İsviçre sigorta ilişkisinin devamına dikkat çeker. Böylece “transfer alamazsam bütün primim yanar” şeklindeki ikinci yanlış varsayım da önlenir. Kişinin başka bir yardım veya aylık hakkı ayrı kurallar altında incelenir.

4. CH/TR 11 başvurusu nerede ve nasıl hazırlanır?

SGK’nın güncel başvuru açıklaması, CH/TR 11 formunun kurum personeli tarafından elektronik ortamda hazırlanması için ikamet edilen ildeki sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine bizzat başvurulmasını belirtir. Dolayısıyla Türkiye’deki avukata vekâlet verilmesi, bu kişisel başvuru aşamasının hiçbir koşulda gerekmeyeceği anlamına gelmez.

Avukatla yürütülecek hazırlık; belgelerin toplanması, hizmetlerin eşleştirilmesi, başvurunun hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi ve sonraki yazışmaların takibi bakımından planlanır. Kurumun şahsen katılım istediği işlem, uzaktan temsil vaadiyle yok sayılamaz. Başvurudan önce hangi birimin dosyayı alacağı ve istenen evrakın güncel hali teyit edilmelidir.

Formda kayıtlı bir bilgi yanlışsa imza öncesinde düzeltilmesi istenir. Eski sigorta numarası, farklı yazılmış soyadı veya eksik işyeri bilgisi “sonradan zaten bulunur” gerekçesiyle bırakılmamalıdır. İmzalanan formun örneği ve ek listesi saklanır. Hazırlık amacıyla doldurulmuş kişisel not, kurumun düzenlediği ve onayladığı CH/TR 11 formunun yerine geçmez.

5. İsviçre çalışma kayıtları eksikse nasıl ilerlenir?

2020/53 sayılı Genelge, bütün çalışma sürelerini gösteren hizmet cetvelini ve bu belgenin bulunamadığı durumdaki işyeri bilgilerini ele alır. SGK açıklamasında sigorta numarasının bildirilmesi; bu bilgi de yoksa işyeri unvanları, adresleri ve çalışma dönemlerinin eksiksiz gösterilmesi istenir. Amaç, kişinin geçmişini tahmine dayalı bir toplamla değil, araştırılabilir bilgilerle ortaya koymaktır.

İlk aşamada her işveren için başlangıç, bitiş ve kayıt kaynağı yazılmalıdır. Örneğin iki yıl aynı grup şirketinde çalışılmış, ancak bordroda farklı tüzel kişiler görünmüşse bu ayrım açıklanır. İşverenin kapanması, çalışılmamış tarihleri hizmet olarak eklemeyi haklı kılmaz. Eski bordro, sigorta yazısı ve iş sözleşmesi mevcut kayıtların eşleştirilmesine yardımcı olur.

Türk hizmet cetvelindeki tarihler de aynı çizelgeye yerleştirilmelidir. Ancak iki ülkenin toplam günleri doğrudan toplanmadan önce aynı tarihe rastlayan kayıtlar işaretlenir. Bir yıl içinde farklı ülkelerde geçen dönemleri çift hizmet gibi saymak veya bütün yılı tek ülkede geçmiş göstermek hesap hatasına yol açar. Açıklanamayan dönemler belirsiz olarak ayrılır; kesin kayda dönüştürülmez.

6. Transferin yalnız bir bölümünü seçmek mümkün mü?

Sözleşme ve Genelge kapsamında İsviçre’deki ilgili primlerin tamamı aktarılır; belirli yıllarla sınırlı kısmi transfer yapılmaz. Türkiye’deki primleri ters yönde İsviçre’ye gönderme de bu mekanizma değildir. Bu iki sınır, kurumlar arasında kişinin istediği kadar para taşıyabildiği bir hesap bulunduğu düşüncesini ortadan kaldırır.

Varsayımsal bir örnekte kişi İsviçre’deki on iki yıllık hizmetinin sadece son üç yılına ait primleri SGK’ya göndermek istesin. Başvuruyu bu şekilde sınırlamak, transfer düzeninin öngördüğü yöntem değildir. Buna karşılık aynı kişinin Türkiye’de hangi süreleri borçlandığı ayrı soru olarak kalır. Transfer kapsamıyla borçlanma talebinin kapsamı birbirinin yerine kullanılmaz.

Bu ayrım için üç sütunlu bir çalışma önerilir: İsviçre’de kayıtlı bütün ilgili süreler, Türkiye’ye transferle değerlendirilen süreler, ayrıca 3201 kapsamında borçlanılmış süreler. İlk iki sütunun transfer mantığı, üçüncü sütunun ödeme ve iade mantığı farklıdır. Tutar incelemesi ancak bu eşleştirmeden sonra yapılmalıdır. Her sütuna aynı toplamı kopyalamak gerçek bir hizmet denetimi değildir.

7. Transferden sonra İsviçre hakları ve Türkiye statüsü ne olur?

Transfer edilen primlerle bağlantılı eski İsviçre sigorta süreleri tasfiye edilir. Sigortalı ve ondan hak türeten kişiler aynı geçmiş primlere dayanarak İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasından tekrar hak talep edemez. Aktarılan primlerin daha sonra İsviçre’ye geri gönderilip eski durumun aynen kurulacağı düşüncesi doğru değildir. Bu nedenle transfer kararı sıradan bir döviz havalesinden farklı ağırlık taşır.

Türkiye yönünden Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik m.17/2, transfer edilen günlerin 5510 m.4/1-b kapsamında değerlendirilmesini düzenler. Geçiş tarihleri bulunan eski dosyalar ayrıca incelenir. Hizmetin 4/b sayılması ile bütün hizmetler sonucunda aylığın hangi statüden bağlanacağı aynı değerlendirme değildir.

Bir kişi daha önce Türkiye’de 4/a çalışmışsa, transfer edilen bütün günlerin bu nedenle kendiliğinden 4/a olacağı söylenemez. Nihai aylık bakımından uygulanacak hizmet birleştirme ve statü hükümleri ayrıca belirlenir. 3600 gün ve statü ayrımı rehberi bu konudaki farklı emeklilik yollarını açıklayan yardımcı içeriktir.

Tasfiye sonucunu, kişinin gelecekte hiçbir yeni sigorta hakkı kazanamayacağı şeklinde genişletmek de doğru değildir. İsviçre Federal Sosyal Sigortalar Dairesinin küçük kısmi aylıklara ilişkin talimatının 4011 numaralı açıklaması, transferden sonra yeniden prim ödenen dönemlerden doğan yeni hakları ayrıca ele alır. Eski dönemin geri gelmesiyle sonraki yeni dönemin değerlendirilmesi farklıdır.

8. Borçlanılmış İsviçre süreleri için ödeme nasıl ayrılır?

Yönetmelik m.17/1, transfer edilen dönemlerin tamamı borçlanılıp borcu ödenmişse bütün transfer tutarının; bir kısmı borçlanılmışsa borçlanılan gün oranına isabet eden tutarın iadesini düzenler. Bu iade, transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk lirası karşılığıyla yapılır. İsviçre frangıyla yapılan başka bir toptan ödeme yoluyla aynı kurala bağlanmamalıdır.

Hukuki incelemede üç ayrı koşul okunur: Gerçekten hangi dönem transfer edildi, aynı dönemlerden hangisi borçlanıldı, bu borçlanmaya ilişkin tahakkuk eden borç ödendi mi? Yalnız borçlanma dilekçesi vermek ödenmiş hizmet anlamına gelmez. Tamamı ödenmemiş tahakkukun sonucunu, bütün günler kazanılmış gibi hesaplamak iade tablosunu da bozar.

Örneğin transferle ilişkilendirilen 4.000 günün 2.000 günü için tamamlanmış ve geçerli borçlanma kaydı bulunduğunu varsayalım. Gün oranı incelemesi yarım payı gösterir; ancak ödenecek gerçek tutarın belirlenmesinde transfer toplamı, kapsam, kur ve SGK hesabı görülmelidir. Örnekteki sayılar varsayımsaldır. Belirli bir okuyucuya yarı tutarın kesin ödeneceği yönünde kişisel karar verilmemektedir.

Borçlanma kapsamını yalnız daha çok nakit iade alınacak diye genişletmek önerilmez. Ek borçlanma maliyeti, hangi hizmetin kullanılacağı ve emeklilik koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Borçlanma hesaplama aracı aritmetik hazırlığa yardımcıdır; transfer, hak kazanma veya kur kararının yerine geçmez. Borçlanmadan vazgeçme ve prim iadesi ise başka bir hukuki işlemdir.

Kur kontrolü için hazırlanacak tabloda borçlanmanın ödendiği gün, primlerin transfer edildiği gün ve kişiye iadenin yapıldığı gün ayrı gösterilmelidir. Örneğin borçlanma ocakta ödenmiş, transfer şubatta tamamlanmış, iade martta yapılmış olsun. Bu varsayımsal zaman çizelgesinde Yönetmelik m.17/1’in gösterdiği transfer tarihi esas alınır; mart ayındaki banka kurunu kendiliğinden uygulamak doğru değildir. Örnekte gerçek bir döviz kuru veya ödeme tutarı kullanılmamaktadır. Amaç, aynı dosyadaki üç tarih arasından hangi hukuki aşamanın hesap girdisi olduğunu açıklamaktır.

Hizmet cetvelinde görünen gün sayısı ile para iadesine esas gün sayısı farklı çıkarsa farkın nedeni yazılı olarak açıklanmalıdır. Ödenmemiş borçlanma, aynı tarihe rastlayan hizmet veya transfer dışında kalan sigorta kolu gibi farklı konular tek bir “eksik ödeme” şikâyeti altında toplanmamalıdır. Başvuruda tartışılan dönemler başlangıç ve bitiş tarihleriyle gösterilir; SGK’nın kabul ettiği dönem ve kişinin itiraz ettiği dönem yan yana yazılır. Böylece tutar itirazı, hangi hizmet veya kur kaydının düzeltilmesi istendiği belli olan denetlenebilir bir talebe dönüşür.

9. Borçlanma dışındaki iade ve toptan ödeme yolları nelerdir?

2020/53 sayılı Genelgenin iade bölümü, transfer tutarının kural olarak doğrudan kişiye verilmemesinden ayrı istisnaları açıklar. Bunlar arasında aylık koşulları oluşmadığında kanundaki toptan ödeme koşullarına bağlı başvuru, daha önce bağlanmış aylıkta artış oluşturmayan belirli geçmiş süreler ve Türkiye’deki isteğe bağlı sigortayla çakışan dönemler bulunur. Her başlığın maddi koşulu ayrı incelenir.

Örneğin yalnız “henüz emekli olamıyorum” demek, transfer bedelini hemen geri alma hakkı oluşturmaz. 5510 sayılı Kanunun toptan ödeme şartları da aranır. Bu yolda İsviçre frangı üzerinden ödeme düzeniyle, borçlanma bağlantılı Türk lirası iadesi karıştırılmamalıdır. Yaşlılık toptan ödemesi rehberi genel Türk sigorta koşullarını tamamlayıcı olarak açıklar.

Mevcut aylıkta artış incelemesinde de kişi transferin bir bölümünü aylık yükseltmeye ayırıp diğer bölümünü serbestçe nakit alamaz. Genelge bütün transfer kapsamının birlikte değerlendirilmesini esas alır. Bunun için mevcut tahsis hesabı ve yeni hizmetlerin etkisi yan yana gösterilmelidir. Hesap değişmiyorsa hangi hukuki istisna kapsamında ödeme istendiği açıkça belirtilir.

Transfer tutarları iade edilerek bu kapsamda tasfiye edilen İsviçre süreleri için Türk mevzuatındaki sıradan ihya yolu otomatik uygulanmaz. Genelge bu sürelerin yeniden değerlendirilmesine ilişkin sınırı belirtir. Sonradan pişmanlıkla aynı hizmeti kolayca geri satın alma beklentisi yaratılmamalıdır. İade kararındaki hizmet sonucu, yalnız hesaba yatan tutar kadar önemlidir.

10. Mevcut aylık ve vefat eden kişinin dosyası nasıl değerlendirilir?

Türkiye’den sözleşme aylığı alan kişinin prim transferi, aylık hesabından bağımsız bir ek para işlemi değildir. Genelgenin ilgili bölümünde, transferin Kurum hesabına geçtiği tarih ile müstakil aylık koşullarının birlikte incelenmesi öngörülür. Hangi tarihten hangi aylığın ödeneceği tahsis dosyasından belirlenmelidir. Transfer gerçekleşince mevcut ödemenin kendiliğinden ve her dosyada daha yüksek olacağı söylenemez.

Aylık talebi ile transfer talebinin birlikte verildiği dosyalar da vardır. Burada kişinin Türkiye’deki sigortalılığı, sözleşme aylığı hakkı ve transfer sonrası koşulları ayrı kontrol edilir. Postanın gönderildiği tarih, İsviçre kurumunun karar tarihi ve primlerin SGK hesabına geçtiği tarih aynı değildir. Hesap tablosunda bu tarihlerin her birinin işlevi belirtilmelidir.

Vefat eden sigortalı adına ilk kez transfer talep etme hakkı ile önceden tamamlanmış transfer sonrasındaki iade alacağı da ayrıdır. SGK düzeni, hak sahiplerinin ölen kişi yerine yeni prim transferi talebini kabul etmez. Buna karşılık Yönetmelik m.17, koşulları oluşmuş borçlanma bağlantılı iadede hak sahibi veya mirasçıyı ayrıca gösterir. “Mirasçıyım, o halde her aşamayı ben başlatırım” sonucu kurulamaz.

Bu nedenle ölüm halinde önce dosyanın hangi aşamada kaldığı, primlerin daha önce aktarılıp aktarılmadığı, borçlanma kaydı ve talep edilen ödemenin türü belirlenir. Yurt dışı bağlantılı miras rehberi mirasçı sıfatının belgelenmesinde yardımcıdır; sosyal sigortanın özel hak kazanma şartlarının yerine geçmez.

11. Mersin’den dosya hazırlığı ve karar denetimi

Dosya kabulünden önce amaç açıklaştırılmalıdır: Sadece İsviçre hizmetini öğrenmek, Türk emeklilik koşulunu incelemek, transfer talep etmek ve para iadesi istemek farklı işlerdir. Her aşama için gerekli yetki ve belge listesi belirlenir. Türkiye’deki avukatın süreci koordine etmesi, İsviçre makamının yerine karar vermesi veya orada şube bulunduğu anlamına gelmez.

Karar geldiğinde yalnız sonuç sayfası değil, gerekçe ve ekler de incelenir. İsviçre sigorta yardımı nedeniyle ret ile yanlış sigorta numarası nedeniyle eksik evrak istemi aynı çözümü gerektirmez. Türkiye’deki hizmet kaydına eksik işleme, SGK hesaplaması ve İsviçre kararının kendisine yönelik başvuru yolları ayrı değerlendirilir. Kararın tebliğ kaydı korunmalı; başka bir dosyanın itiraz süresi otomatik olarak kullanılmamalıdır.

Önerilen son kontrol çizelgesinde başvuru numarası, transfer kapsamı, Türkiye hizmet kaydı, önceki aylığa etki ve varsa ödeme sonucu yer alır. Bilinmeyen tutar “hesaplanmadı”, henüz sonuçlanmamış hizmet “bekliyor” olarak gösterilir. Böylece kayıt belirsizliği kesin hak gibi sunulmaz. Türkiye’de uzaktan temsil hazırlığı ve ofisin iletişim bilgileri, kapsamı belirlenmiş ilk görüşme için kullanılabilir.