Yurt Dışındaki Tanık Ceza Davasında Nasıl Dinlenir? CMK 180 | 2026

CMK m.180 Yurt Dışındaki Tanık İçin Hangi Temel Kuralı Koyar?

CMK m.180/1, hastalık, malullük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle tanık ya da bilirkişinin uzun ve önceden bilinmeyen bir süre için duruşmada hazır bulunmasının mümkün olmayacağı anlaşılırsa mahkemenin naip hâkim veya istinabe yoluyla dinlemeye karar verebileceğini düzenler. m.180/2 aynı imkânı, kişinin konutunun yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında olması nedeniyle getirilmesinin zor olduğu hâllere de genişletir.

Yurt dışında sürekli ikamet eden bir tanık açısından fiziksel mesafe, vize ve seyahat koşulları, çalışma düzeni ve yabancı ülkede bulunma hâli mahkemenin duruşmada doğrudan hazır bulunma imkânını değerlendirmesinde dikkate alınır. Ancak “tanık yurt dışında” cümlesi tek başına otomatik olarak yazılı beyanla yetinileceği anlamına gelmez. Ceza yargılamasında esas olan, tanığın mahkeme tarafından usulüne uygun biçimde dinlenmesi ve tarafların soru sorma haklarının korunmasıdır.

Bu nedenle tanığın WhatsApp’tan gönderdiği ses kaydı, e-posta veya imzalı özel yazı kural olarak CMK’daki tanık dinleme usulünün yerine geçmez. Mahkeme tanığı usulüne uygun biçimde dinlemeli, kimliğini doğrulamalı, çekinme ve yemin hükümlerini uygulamalı ve anlatımı tutanağa bağlamalıdır.

Tanığın Yurt Dışında Olması Ne Değiştirir?

Türkiye içinde başka bir adliyede bulunan tanık bakımından klasik istinabe doğrudan Türk mahkemeleri arasında yürütülebilir. Tanık yabancı ülkedeyse ise Türk mahkemesinin o devlet ülkesinde doğrudan kamu gücü kullanması mümkün değildir. Bu nedenle dinleme işlemi uluslararası adlî iş birliği kurallarına göre gerçekleştirilir.

6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu, ceza soruşturma ve kovuşturmalarında yabancı devletlerle adlî yardımlaşmanın ulusal çerçevesini oluşturur. Bunun yanında Türkiye ile tanığın bulunduğu devlet arasında ikili adlî yardımlaşma anlaşması veya Ceza İşlerinde Karşılıklı Adlî Yardım Avrupa Sözleşmesi gibi çok taraflı bir sözleşme varsa sözleşme hükümleri uygulanır. Sözleşme bulunmayan hâllerde karşılıklılık ve ilgili devletin kabul ettiği yöntem önem taşır.

Bu sistem nedeniyle Almanya’daki tanık ile Amerika Birleşik Devletleri’ndeki veya Körfez ülkesindeki tanık için aynı operasyonel yolun kullanılacağı varsayılmaz. Talep gönderilmeden önce ilgili ülkeyle yürürlükteki adlî iş birliği rejimi kontrol edilir.

Tanık Görüntülü ve Sesli İletişim Tekniğiyle Dinlenebilir mi?

Evet. CMK m.180/5, maddenin önceki fıkralarındaki koşullar mevcutken tanık veya bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak dinlenmesi imkânı varsa bu yöntemin uygulanacağını düzenler. Türkiye içindeki yargısal işlemlerde bu amaçla SEGBİS altyapısı kullanılmaktadır.

Ancak yurt dışındaki tanığın görüntülü dinlenmesi için yabancı devletin de bu yöntemi kabul etmesi ve teknik/hukuki altyapının uygun olması gerekir. Türk mahkemesi tek taraflı olarak tanığın evinden özel bir görüntülü görüşme programına bağlanmasını emrederek resmî istinabe işlemini ikame edemez. Kimlik doğrulama, tanığın yanında kimlerin bulunduğu, yemin, soru sorma ve tutanak güvenliği sağlanmalıdır.

Adlî yardımlaşma talebinde görüntülü dinleme isteniyorsa bunun açıkça yazılması; bağlantının mahkeme salonları veya yabancı adlî makamın denetimindeki güvenli ortamlar üzerinden yapılması talep edilmelidir. İlgili ülke mevzuatı farklı bir yöntem öngörüyorsa işlem o devletin usulüne göre yürütülebilir.

Yurt Dışındaki Tanık İçin Uluslararası İstinabe Nasıl Yürür?

Mahkeme önce tanığın dinlenmesini gerekli görür ve hangi vakıalar konusunda bilgi sahibi olduğunu belirler. Ardından tanığın açık kimlik ve adres bilgileri, dosya bilgileri, isnat edilen suç, dinleme amacı, sorular, çekinme veya özel usul gerektiren durumlar ve mümkünse bağlantı yöntemi adlî yardımlaşma talebine yazılır.

Talep, uygulanacak uluslararası sözleşme ve 6706 sayılı Kanun çerçevesinde yetkili merkezî makam kanalıyla yabancı devlete iletilir. Yabancı devlet kendi hukukuna göre tanığı çağırır ve işlemi yerine getirir. Bazı sözleşmeler talep eden devlet makamlarının dinlemede hazır bulunmasına veya soru yöneltmesine izin verebilir; bu imkân ilgili hukuki metne göre belirlenir.

Uluslararası istinabe süre alabilir. Bu nedenle tanığın yurt dışında olduğu, açık adresi ve dinlenmesi gereken konular kovuşturmanın başında mahkemeye bildirilmelidir. Hüküm aşamasına çok yakın yapılan belirsiz bir tanık talebi, yargılamayı uzatmaya yönelik veya uyuşmazlıkla ilgisiz görülürse reddedilebilir.

Yurt Dışındaki Tanığa Sorulacak Sorular Nasıl Hazırlanmalıdır?

İstinabe evrakında “olayı anlatsın” şeklindeki tek cümle çoğu dosyada yeterli değildir. Tanığın hangi tarih, yer, görüşme, ödeme, telefon konuşması, teslim, tehdit, belge veya kişi hakkında doğrudan bilgi sahibi olduğu açıklanmalı; sorular maddi vakıayı aydınlatacak biçimde hazırlanmalıdır.

Soru listesi yönlendirici ve cevabı içinde barındıran ifadelerden kaçınmalıdır. Tanığın olayı nereden bildiği, olayı bizzat görüp görmediği, kimlerle bulunduğu, olaydan sonra kiminle konuştuğu gibi güvenilirlik değerlendirmesine yarayan sorular da eklenebilir. CMK m.59, tanığın bildiklerini söylemesinden sonra tanıklık konusunu aydınlatmak ve tamamlamak için ek sorular yöneltilebileceğini düzenler.

Taraf vekilleri veya müdafiler, mahkemeden kendi sorularının istinabe evrakına eklenmesini talep edebilir. Böylece yabancı makam önünde yapılan tek dinleme sırasında savunma ve katılan tarafın maddi olayı test etme hakkı daha etkin korunur.

Sanık ve Katılan Tanığa Soru Sorabilir mi?

Ceza muhakemesinde tanık anlatımının tartışılabilir olması adil yargılanmanın temel unsurlarındandır. CMK m.201, Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekile duruşmaya çağrılmış kişilere doğrudan soru yöneltme imkânı tanır; sanık ve katılan ise mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru yöneltebilir.

Yurt dışı istinabesinde fiziksel olarak Türk mahkemesi salonunda bulunmayan tanık bakımından bu hakkın nasıl kullanılacağı, adlî yardımlaşma yöntemine göre planlanmalıdır. Canlı görüntülü bağlantı mümkünse sorular eş zamanlı sorulabilir. Yazılı istinabe kullanılacaksa tarafların soruları önceden toplanarak yabancı makama gönderilebilir.

Tanığın savunma açısından belirleyici tek veya temel delil olması hâlinde soru sorma imkânının sağlanması daha da önemlidir. Mahkeme, tanığın neden doğrudan duruşmada dinlenemediğini ve beyanın güvenilirliğini kararında değerlendirmelidir.

Yurt Dışındaki Tanık da Yemin Eder mi?

CMK m.53, tanığa dinlenmeden önce gerçeği söylemesinin öneminin, gerçeğe aykırı tanıklığın sonuçlarının, yemin yükümlülüğünün ve duruşmadan izinsiz ayrılamama kuralının anlatılmasını öngörür. CMK m.54 uyarınca kural olarak tanıklar tanıklıklarından önce ayrı ayrı yemin eder.

CMK m.50’de sayılan kişiler yeminsiz dinlenir. Bunlar arasında dinlenme sırasında on beş yaşını doldurmamış kişiler, yeminin anlamını kavrayamayacak durumda olanlar ve soruşturma/kovuşturma konusu suçla belirli bağlantısı bulunan kişiler yer alır.

Yurt dışındaki istinabede yemin işleminin biçimi yabancı devletin usulüyle de bağlantılıdır. Türk mahkemesi talebinde tanığın hangi sıfatla ve hangi usul güvenceleriyle dinlenmesini istediğini belirtir. Elde edilen tutanakta tanığa hangi uyarıların yapıldığı ve yemin uygulanıp uygulanmadığı gösterilmelidir.

Yurt Dışındaki Tanığın Tanıklıktan Çekinme Hakkı Var mı?

Evet. Tanığın yurt dışında bulunması CMK’daki tanıklıktan çekinme haklarını ortadan kaldırmaz. CMK m.45, şüpheli veya sanığın belirli yakınlarına tanıklıktan çekinme hakkı tanır. CMK m.46 meslek ve sürekli uğraş nedeniyle öğrenilen sırlar bakımından belirli kişilere çekinme hakkı sağlar. CMK m.48 ise tanığın kendisini veya m.45’teki yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermekten çekinebileceğini düzenler.

İstinabe talebinde tanığın sanıkla akrabalığı veya mesleki sır statüsü biliniyorsa bu husus yabancı makama bildirilmelidir. Tanık, çekinme hakkı konusunda bilgilendirilmeden alınan beyanın kullanılması usul tartışması doğurabilir.

Çekinme hakkı tanıklığın tamamından veya belirli sorulardan kaçınma şeklinde olabilir. Hangi hükmün uygulanacağı tanığın sıfatına göre belirlenir.

Yurt Dışındaki Tanığa Çağrı Nasıl Yapılır?

Türkiye’deki mahkeme tanığın yabancı ülkedeki adresine sıradan iç tebligat yöntemini uygulayarak yabancı ülke üzerinde cebri yetki kullanamaz. Tanığın çağrılması, uygulanacak adlî yardım veya tebligat sözleşmesine göre yürütülür. Bazı uluslararası sözleşmeler tanığın gönüllü olarak Türkiye’de hazır bulunmasını teşvik eden çağrı mekanizmaları da düzenler.

Adresin eksik veya eski olması uluslararası talebin aylar sonra sonuçsuz dönmesine yol açabilir. Bu nedenle tanık bildiren taraf, mümkünse ülke, şehir, posta kodu, açık adres, telefon ve e-posta bilgilerini mahkemeye sunmalıdır. Telefon ve e-posta resmî tebligatın yerini tutmaz; fakat yabancı makamın tanığa ulaşmasını kolaylaştırabilir.

Tanığın vatandaşlığı ile ikamet ettiği ülke de ayrıdır. Türk vatandaşı tanık Almanya’da yaşıyorsa işlem Almanya’daki fiilî konumuna göre yürütülür; yalnız Türk vatandaşı olması tanığın Türkiye içi istinabe gibi dinlenmesini sağlamaz.

Yurt Dışındaki Tanık Türkiye’ye Gelmek Zorunda mı?

Her dosyada zorunlu değildir. Mahkeme tanığın doğrudan huzurda dinlenmesini gerekli görürse çağrı yapabilir; ancak yabancı devlette bulunan kişiye Türkiye’deki tanığa uygulanan tüm cebri tedbirlerin sınır ötesinde doğrudan uygulanması mümkün değildir. Uluslararası sözleşmeler tanığın çağrılması, bağışıklık veya masraf konularını ayrıca düzenleyebilir.

CMK m.180’in amacı, fiziksel olarak getirilmesi zor tanığın delilinin tamamen kaybedilmesini önlemektir. Uygun koşullarda istinabe veya görüntülü yöntem kullanılarak tanıklık alınabilir. Bu nedenle “Türkiye’ye gelmezsen ifade veremezsin” şeklindeki genel ifade doğru değildir.

Bununla birlikte mahkeme, tanığın yüz yüze dinlenmesini maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunlu görüyorsa uluslararası çağrı usulünü işletir. Tanığın gönüllü seyahati planlanacaksa vize, yol masrafları ve uluslararası sözleşmedeki güvenceler önceden değerlendirilir.

Yurt Dışındaki Tanığın Ses ve Görüntüsü Kaydedilebilir mi?

CMK m.52/3 tanıkların dinlenmesi sırasında görüntü veya ses kaydı alınabilmesine izin verir. Mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan, tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin tanıklığında kayıt zorunludur. Bu kayıtlar CMK m.52/4 uyarınca yalnız ceza muhakemesinde kullanılır.

Yurt dışındaki tanığın duruşmaya getirilmesi mümkün değilse ve tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından zorunluysa bu düzenleme özellikle önem kazanır. Uluslararası görüntülü dinlemede teknik kaydın hangi makam tarafından tutulacağı ve Türk dosyasına nasıl gönderileceği talepte açıklanmalıdır.

Yurt Dışındaki Tanık Anlatımı Tek Başına Hükme Esas Alınabilir mi?

Genel tanık bakımından “yurt dışında dinlendiği için beyanı tek başına kullanılamaz” şeklinde bir kural yoktur. Mahkeme tüm delilleri CMK m.217 çerçevesinde hukuka uygun şekilde elde edilmiş ve duruşmada tartışılmış deliller üzerinden serbestçe değerlendirir. Ancak tanığın beyanı belirleyici nitelikteyse savunmanın bu beyanı sorgulama imkânına sahip olup olmadığı önem taşır.

Gizli tanık veya Tanık Koruma Kanunu kapsamında korunan tanıklarda ayrıca özel sınırlamalar vardır. 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu m.9/8, belirli koruma tedbirleri altındaki tanığın beyanının tek başına hükme esas teşkil edemeyeceğini düzenler. Bu özel kural, sıradan yurt dışı tanığıyla karıştırılmamalıdır.

Mahkeme; tanığın olayı doğrudan görüp görmediğini, beyanın diğer delillerle uyumunu, soru sorma olanağını, dinleme usulünü ve çelişkileri birlikte değerlendirir.

Yurt Dışındaki Tanığın Dinlenmesi Talebi Nasıl Yazılır?

Tanık dinletme talebinde yalnız ad-soyad verilmemelidir. Dilekçede tanığın açık kimliği, bulunduğu ülke ve adresi, hangi vakıayı ispatlayacağı, olayla bilgisi arasındaki bağlantı, mümkünse telefon ve e-posta, tercih edilen dinleme yöntemi ve sorulması istenen temel sorular yer almalıdır.

Mahkemeden CMK m.180 uyarınca tanığın uluslararası adlî yardımlaşma yoluyla veya mümkünse eş zamanlı görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle dinlenmesi açıkça istenir. İlgili ülkeyle yürürlükteki sözleşmenin bilindiği hâllerde talepte belirtilmesi süreci hızlandırabilir.

Tanığın anlatımı dosyanın esasına etkiliyse neden vazgeçilmez olduğu somutlaştırılmalıdır. “Olayı biliyor” yerine “12 Mart 2025 tarihinde tarafların ödeme teslimi sırasında hazırdı ve paranın kime verildiğini bizzat gördü” gibi açıklama mahkemenin gereklilik değerlendirmesini kolaylaştırır.

Yurt Dışındaki Tanık Konusunda En Sık Yapılan Hatalar

• Tanığın yalnız adını bildirip yabancı ülke adresini vermemek.
• Özel yazılı beyanı resmî tanık dinleme işlemi sanmak.
• CMK m.180’deki görüntülü dinleme imkânını hiç talep etmemek.
• Yabancı devletin kabulü olmadan sıradan görüntülü görüşmenin resmî istinabe yerine geçeceğini düşünmek.
• Tanığın hangi vakıayı ispatlayacağını açıklamamak.
• Sorulacak soruları uluslararası talep gönderilmeden önce dosyaya sunmamak.
• Tanıklıktan çekinme ilişkisini yabancı makama bildirmemek.
• Tanığın duruşmaya gelmemesini otomatik olarak “tanıklıktan kaçınma” kabul etmek.
• İstinabe talebini hükme çok yakın aşamada yaparak gereksiz gecikme yaratmak.

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu – CMK m.45-60, 180-181
• 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu
• 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu
• Yurt Dışındaki Mağdurun Ceza Davasına Katılması

Sık Sorulan Sorular

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →