Yurt Dışından Eski Hâle Getirme Talebi Nasıl Yapılır? HMK 95-100 | 2026
Kısa ve Net Cevap
HMK m.95 uyarınca taraf, elde olmayan sebeplerle kanunda belirtilen veya hâkim tarafından kesin olarak belirlenen süre içinde bir usul işlemini yapamamışsa eski hâle getirme talebinde bulunabilir. Eski hâle getirme, unutulan veya ihmal edilen her süreyi geri getiren genel bir af değildir. Engelin tarafın iradesi dışında olması, başka bir hukuki yolla aynı sonuca ulaşma imkânının bulunmaması ve HMK m.96’daki sürede başvuru yapılması gerekir.
HMK m.96 uyarınca talep, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılır. HMK m.97 gereği dilekçede eski hâle getirme sebepleri ve bunların delilleri gösterilir; ayrıca süresinde yapılamayan işlem de eski hâle getirme talebi için öngörülen süre içinde yapılmalıdır. Yurt dışında bulunmak tek başına yeterli sebep değildir; örneğin ağır hastalık, doğal afet, yabancı makamın öngörülemeyen engeli veya usulsüz tebligatla bağlantılı somut durum belgeyle ispatlanmalıdır.
- Eski hâle getirme nedir?
- Elde olmayan sebep
- Yurt dışında olmak yeterli mi?
- İki haftalık süre
- Kaçırılan işlemin iki haftalık sürede yapılması
- Başka hukuki yol varsa ne olur?
- Hangi mahkemeye başvurulur?
- Nihai karardan sonra talep
- Usulsüz yurt dışı tebligatı
- Hastalık ve mücbir sebepler
- Konsolosluk ve apostil gecikmesi
- Hangi deliller sunulur?
- Talep icrayı durdurur mu?
- Avukatla başvuru
- En sık hatalar
- Sık sorulan sorular
HMK 95 Eski Hâle Getirme Nedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu sürelerin kaçırılması hâlinde usul haklarının kaybedilmesini esas alır. HMK m.94 kesin süre içinde yapılmayan işlemin artık yapılamayacağını düzenler. HMK m.95-100 ise tarafın kendi iradesi dışında ortaya çıkan engel nedeniyle süreyi kullanamaması hâlinde bu ağır sonucun giderilebilmesi için eski hâle getirme kurumunu oluşturur.
Eski hâle getirme, mahkemenin kaçırılmış süreyi keyfî biçimde uzatması değildir. Önceden dolmuş sürenin hukuki sonucunun, kanunda sayılan sıkı şartlarla bertaraf edilmesini sağlar. Bu nedenle mahkeme önce engelin gerçekten “elde olmayan sebep” olup olmadığını, sonra başvuru süresini ve kaçırılan işlemin de zamanında tamamlanıp tamamlanmadığını inceler.
Yurt dışında yaşayan taraf açısından kurum özellikle tebligat, konsolosluk işlemi, yabancı resmî belge, ağır hastalık veya olağanüstü olaylarda önem taşır. Ancak yalnız yabancı ülkede bulunmak, saat farkı veya iş yoğunluğu eski hâle getirme için yeterli değildir.
“Elde Olmayan Sebep” Ne Demektir?
HMK m.95’in temel şartı, usul işleminin elde olmayan sebeple süresinde yapılamamasıdır. Tarafın makul özen göstermesine rağmen önleyemediği ve süreyi kullanmasını objektif olarak engelleyen olay aranır.
Ağır ve ani hastalık, hastanede yoğun bakım, doğal afet, savaş veya ulaşımı fiilen kesen olağanüstü durum, yabancı kamu makamının beklenmeyen kapatılması veya teknik sistem arızası somut olayın özelliklerine göre elde olmayan sebep olabilir. Her örnek otomatik kabul edilmez; olayın gerçekten ilgili usul işlemini yapmayı engellediği ispatlanmalıdır.
Unutma, dosyayı takip etmeme, iş yoğunluğu, tatil planı, vekile geç bilgi verme veya süreyi yanlış hesaplama kural olarak tarafın kontrol alanındaki davranışlardır. Eski hâle getirme kusurlu takibi telafi eden genel bir güvenlik ağı değildir.
Yurt Dışında Yaşamak Tek Başına Eski Hâle Getirme Sebebi mi?
Hayır. Yurt dışında ikamet etmek öngörülebilir ve sürekli bir durumdur. Taraf Türkiye’de davası olduğunu biliyorsa tebligat, belge, vekâlet ve süre takibini buna göre organize etmelidir.
Bununla birlikte yurt dışında ortaya çıkan özel bir engel eski hâle getirme sebebi olabilir. Örneğin taraf, sürenin tamamında hastanede bilinci kapalı tutulmuşsa; yabancı bölgede doğal afet nedeniyle kamu hizmetleri durmuşsa; gerekli resmî belgeyi veren makam beklenmeyen biçimde uzun süre kapalı kalmışsa bu olaylar belgeleriyle değerlendirilir.
Önemli olan “yurt dışındaydım” değil, hangi somut engelin hangi tarihler arasında hangi işlemi yapmayı imkânsız kıldığıdır.
Eski Hâle Getirme Süresi Kaç Gündür?
HMK m.96, eski hâle getirme talebinin işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmasını emreder. Başlangıç noktası kaçırılan asıl sürenin bittiği tarih değil, engelin ortadan kalktığı tarihtir.
Bu nedenle dilekçede engelin başlangıç ve bitiş tarihi açıkça yazılmalıdır. Örneğin hastane yatışı 3 Ağustos’ta başlayıp 18 Ağustos’ta bitmişse, başvuru süresinin hangi gün başladığı taburcu ve fiilî işlem yapabilme durumuna göre değerlendirilir.
İki haftalık süre de kanuni süredir ve kaçırılması yeni bir eski hâle getirme zinciri oluşturmaz; yeni bir elde olmayan engel iddiası varsa ayrıca değerlendirilir.
Kaçırılan Usul İşlemi Eski Hâle Getirme Talebiyle Aynı Anda mı Yapılmalı?
Hayır; aynı anda sunulması zorunlu değildir. HMK m.97, süresinde yapılamayan işlemin de eski hâle getirme talebi için öngörülen süre içinde yapılmasını zorunlu kılar. Bu nedenle talep ile kaçırılan işlem birlikte verilebilir; ancak engelin ortadan kalkmasından itibaren işleyen iki haftalık süre dolmadan ayrı bir dilekçeyle de tamamlanabilir.
Örneğin cevap dilekçesi süresi elde olmayan sebeple kaçırılmışsa, eski hâle getirme talebi ile cevap dilekçesinin aynı gün verilmesi mümkündür ve uygulamada güvenlidir; fakat kanunun aradığı esas şart, cevap dilekçesinin de HMK m.96’daki iki haftalık süre içinde sunulmasıdır. İstinaf süresi kaçırılmışsa da kanun yolu başvurusunun bu süre içinde yapılması gerekir.
İki haftalık süre içinde kaçırılan işlem hiç yapılmazsa HMK m.97 şartı gerçekleşmez. Bu nedenle başvuru tarihi ile asıl işlemin sunulduğu tarih dosyada ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Aynı Sonuca Başka Hukuki Yolla Ulaşılabiliyorsa Eski Hâle Getirme Olur mu?
HMK m.95/2, önemli bir sınırlama getirir: Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme talebinde bulunulamaz.
Bu hüküm, eski hâle getirmenin tali nitelikte olduğunu gösterir. Tarafın açık ve kullanılabilir başka usul yolu varken önce eski hâle getirme üzerinden işlem yapması doğru değildir.
Somut olayda başka yolun gerçekten aynı hukuki sonucu sağlayıp sağlamadığı dikkatle değerlendirilmelidir. Sadece teorik veya etkisiz bir başvuru imkânı bulunması tek başına eski hâle getirmeyi engelleyen “aynı sonuç” sayılmaz.
Eski Hâle Getirme Talebi Hangi Mahkemeye Yapılır?
HMK m.98’e göre talep, süresinde yapılamayan işlem hangi mahkemede yapılacak idiyse o mahkeme tarafından incelenir. Kanun yolu süresinin kaçırılması hâlinde ise ilgili kanun yolu merciine ilişkin özel görev kuralları uygulanır.
İstinaf başvuru süresinin kaçırılmasında bölge adliye mahkemesi, temyiz süresinin kaçırılmasında Yargıtay bakımından HMK m.98’in özel sistemi dikkate alınır. Dilekçenin yanlış mahkemeye yöneltilmesi süre bakımından yeni sorun yaratabilir.
Yurt dışından fiziksel posta yerine avukat aracılığıyla UYAP üzerinden başvuru yapılması hem doğru merci hem süre bakımından daha güvenli yöntemdir.
Nihai Karar Verildikten Sonra Eski Hâle Getirme İstenebilir mi?
HMK m.96, ilk derece ve istinaf yargılamasında eski hâle getirme talebinin kural olarak en geç nihai karar verilinceye kadar yapılmasını öngörür. Ancak nihai karar tarafın yokluğunda verilmiş ve eski hâle getirme sebebi tarafın tahkikat ve duruşmalarda hazır bulunamamasına da etkili olmuşsa karar verildikten sonra da talep mümkün olabilir.
Bu istisna, karar çıktıktan sonra her kaçırılan süre için sınırsız başvuru hakkı vermez. Engelin yargılama boyunca tarafın katılımını gerçekten etkilediği ve iki haftalık süre içinde işlem yapıldığı gösterilmelidir.
Kanun yolu sürelerinin kaçırılmasında ilgili özel eski hâle getirme hükümleri ayrıca uygulanır.
Usulsüz Yurt Dışı Tebligatında Eski Hâle Getirme Gerekir mi?
Her zaman değil. Tebligat usulsüzse önce Tebligat Kanunu m.32 ve ilgili tebligat hükümleri uyarınca tebliğin geçerli sayıldığı tarih ve sürenin başlayıp başlamadığı değerlendirilir. Süre hukuken hiç başlamamışsa eski hâle getirme yerine doğrudan usulsüz tebligat itirazı ve süresinde işlem yapılması gündeme gelebilir.
Bu nedenle “tebligat bana ulaşmadı, eski hâle getirme isteyelim” şeklinde otomatik yol seçilmez. Tebligat mazbatası, yabancı ülke teslim kaydı, konsolosluk evrakı veya e-tebligat belgesi incelenir.
Usulsüz tebligat ile elde olmayan sebeple usulüne uygun tebligata rağmen sürenin kullanılamaması farklı hukuki sorunlardır.
Hastalık Eski Hâle Getirme Sebebi Olur mu?
Hastalık ancak işlem yapmayı objektif olarak engelleyecek ağırlıktaysa eski hâle getirme sebebi olabilir. Basit rahatsızlık veya ayakta tedavi, özellikle vekille takip edilen dosyada her zaman yeterli kabul edilmez.
Hastane yatışı, yoğun bakım, ameliyat, bilişsel veya fiziksel kapasiteyi ciddi biçimde ortadan kaldıran durumlar ayrıntılı sağlık belgesiyle sunulmalıdır. Belgenin yalnız hastalık tanısını değil, tarihler ve işlev kaybını da göstermesi önemlidir.
Yabancı hastane raporları Türkçe tercümeyle sunulur; resmî belge niteliği için gerektiğinde apostil veya tasdik tamamlanır.
Konsolosluk, Apostil veya Yabancı Makam Gecikmesi
Yurt dışındaki tarafın yapması gereken işlem Türk konsolosluğu, yabancı noter, apostil makamı veya mahkeme belgesi teminine bağlı olabilir. Normal randevu veya işlem süreleri öngörülebilir olduğundan tek başına eski hâle getirme sebebi değildir.
Ancak doğal afet, grev, savaş, sistem çökmesi veya makamın beklenmeyen kapanması nedeniyle işlem objektif olarak yapılamamışsa durum farklıdır. Randevu iptal bildirimi, makam duyurusu, sistem hata kaydı veya başvuru makbuzu gibi belgeler sunulmalıdır.
Tarafın süre başladıktan sonra günlerce hiçbir işlem yapmaması ve son gün randevu araması hâlinde “makam gecikti” savunması zayıflar. Mahkeme tarafın gerekli özeni gösterip göstermediğini değerlendirir.
Eski Hâle Getirme Talebinde Hangi Deliller Sunulur?
- Engelin başlangıç ve bitiş tarihlerini gösteren resmî belgeler.
- Hastalıkta hastane ve doktor kayıtları.
- Doğal afet veya olağanüstü olayda resmî duyurular.
- Konsolosluk veya yabancı makam randevu/iptal kayıtları.
- Teknik arızada sistem veya kurum bildirimi.
- Yurt dışı tebligatında tebliğ ve teslim belgeleri.
- Engel kalkar kalkmaz işlem yapıldığını gösteren tarihli kayıtlar.
- Süresinde yapılamayan asıl usul işlemi.
Dilekçede yalnız belgeler eklenmez; her belgenin hangi şartı ispatladığı açıklanır.
Eski Hâle Getirme Talebi Hükmün İcrasını Durdurur mu?
HMK m.99’a göre eski hâle getirme talebi yargılamanın ertelenmesini gerektirmez ve hükmün icrasına kendiliğinden engel olmaz. Ancak mahkeme talebi haklı görmeye elverişli durum varsa teminat karşılığı veya koşullara göre teminatsız olarak icranın ertelenmesine karar verebilir.
Bu nedenle talep verilince “artık icra durdu” şeklinde davranmak hatalıdır. İcranın durması ayrıca talep edilmeli ve mahkemenin kararı bulunmalıdır.
Yurt dışındaki tarafın Türkiye’de banka hesabı, taşınmazı veya başka malvarlığı varsa icra riski somut olarak dilekçede açıklanmalıdır.
Yurt Dışından Avukatla Eski Hâle Getirme Talebi Yapılabilir mi?
Evet. Türkiye’deki dava avukat aracılığıyla takip edilebilir. Avukat engel ve tebligat belgelerini toplar, kaçırılan asıl işlemi hazırlar ve eski hâle getirme talebini doğru mahkemeye süresinde sunar.
Ancak engel bizzat müvekkilin durumundan kaynaklanıyorsa yabancı belgelerin avukata çok hızlı ulaştırılması gerekir. İki haftalık süre kısa olduğundan tercüme ve apostil işlemleri başvuru planıyla eş zamanlı yürütülmelidir.
Vekâletname Türk konsolosluğunda veya yabancı noter önünde gerekli tasdik ve Türkçe tercümeyle düzenlenebilir.
HMK 95-100 Eski Hâle Getirmede En Sık Yapılan Hatalar
- Yurt dışında bulunmayı tek başına elde olmayan sebep saymak.
- Engel kalktıktan sonra iki haftalık süreyi kaçırmak.
- Kaçırılan asıl usul işlemini HMK m.96’daki iki haftalık süre içinde yapmamak.
- Başka hukuki yolla aynı sonuca ulaşılabiliyorken eski hâle getirme istemek.
- Usulsüz tebligat sorununu doğrudan eski hâle getirme gibi sunmak.
- Hastalık belgesinde işlem yapmayı engelleyen ağırlığı göstermemek.
- Yabancı belge gecikmesini ispatlayan randevu veya makam kaydını sunmamak.
- Talebin hükmün icrasını kendiliğinden durdurduğunu sanmak.
Yurt Dışından Başvuru Öncesi Dosya Kontrolü
Eski hâle getirme talebinde başarı, yalnız engelin varlığını anlatmaya değil, HMK m.95, 96 ve 97’deki şartların aynı dosya içinde birlikte ispatlanmasına bağlıdır. Bu nedenle başvuru hazırlanırken önce kaçırılan işlemin niteliği ve kesin sürenin hangi tarihte başladığı tespit edilir; ardından engelin başlangıç ve bitiş tarihleri resmî belgelerle eşleştirilir. Engelin ortadan kalktığı gün, HMK m.96’daki iki haftalık başvuru süresinin hesabı bakımından ayrıca kayda geçirilir.
Yurt dışında düzenlenen hastane raporu, makam yazısı, randevu iptal kaydı veya doğal afet duyurusu tek başına yeterli görülmemelidir. Belge, neden tam olarak ilgili usul işleminin süresinde yapılamadığını göstermelidir. Örneğin cevap dilekçesi, istinaf dilekçesi veya bilirkişi raporuna beyan sunulamadıysa engelin bu işlemi yapmaya fiilen etkisi açıklanmalıdır. HMK m.97 gereği süresinde yapılamayan asıl işlem de eski hâle getirme talebiyle aynı iki haftalık dönem içinde tamamlanır.
Dosyada tebligat sorunu varsa eski hâle getirme talebinden önce tebligat evrakı incelenir. Tebligat Kanunu m.32 kapsamında usulsüz tebligat nedeniyle süre hukuken başlamamışsa, mesele eski hâle getirmeden farklıdır. Buna karşılık usulüne uygun tebligat yapılmış ancak tarafın iradesi dışındaki somut engel süreyi kullanmayı imkânsız kılmışsa HMK m.95-100 çerçevesi uygulanır. Bu ayrım, yanlış hukuki yol seçilmesini ve gereksiz süre kaybını önler.
Başvuruya eklenen her yabancı belgenin okunabilir nüshası, gerektiğinde Türkçe tercümesi ve belgenin niteliğine göre apostil veya tasdik işlemi hazırlanmalıdır. Talep hükmün icrasını kendiliğinden durdurmadığından, icranın ertelenmesi isteniyorsa HMK m.99 uyarınca bu talep ayrıca ve gerekçeli biçimde yazılmalıdır. Yurt dışındaki taraf için benzer süre kuralları hakkında HMK 94 kesin süre rehberi de birlikte kontrol edilmelidir.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – HMK m.95-100
- Yurt Dışındaki Taraf İçin Kesin Süre – HMK 94
- Yurt Dışındaki Müvekkiller Rehberleri
Sık Sorulan Sorular
Yurt dışında olmak eski hâle getirme sebebi midir?
Tek başına hayır. Süreyi kullanmayı engelleyen elde olmayan somut sebep gerekir.
Eski hâle getirme süresi kaç gündür?
Engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır.
Kaçırılan işlem ayrıca yapılmalı mı?
Evet. HMK m.97 uyarınca kaçırılan işlem de eski hâle getirme süresi içinde yapılmalıdır.
Usulsüz tebligatta eski hâle getirme zorunlu mu?
Her zaman değil. Önce Tebligat Kanununa göre sürenin hukuken başlayıp başlamadığı incelenir.
Hastalık eski hâle getirme sebebi olabilir mi?
İşlemi objektif olarak engelleyecek ağırlıktaysa ve resmî belgeyle ispatlanırsa olabilir.
Konsolosluk randevusu gecikirse ne olur?
Normal gecikme yeterli değildir; öngörülemeyen ve tarafın kontrolü dışındaki engel somut belgeyle gösterilmelidir.
Eski hâle getirme talebi icrayı otomatik durdurur mu?
Hayır. HMK m.99 uyarınca ayrıca erteleme kararı gerekir.
Yurt dışından avukatla başvuru yapılabilir mi?
Evet. Geçerli vekâletnameyle avukat başvuru ve kaçırılan işlemi süresinde sunabilir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber HMK m.95-100’ün elde olmayan sebep, iki haftalık süre, kaçırılan işlemin aynı iki haftalık süre içinde yapılması, görevli merci ve icraya etkisi hükümleri esas alınarak 13 Eylül 2026 tarihinde yeniden kontrol edilmiştir.
Son mevzuat kontrolü: 13 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
