Kısa cevap: 18 yaşını doldurmamış bir MESEM öğrencisi, stajyer veya mesleki eğitim öğrencisi 4857 sayılı İş Kanunu m.69’da tanımlanan gece dönemine rastlayan saatlerde çalıştırılamaz. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik bu yasağı açıkça düzenler. İşyerinin vardiyalı çalışması, öğrencinin veya velisinin rıza göstermesi ya da işletmenin “eğitim amacı” ileri sürmesi gece çalışma yasağını kaldırmaz. 18 yaş altındaki öğrenci bakımından çalışma planı gündüz döneminde ve eğitim programına uygun biçimde kurulmalıdır.
Çalışma hayatında “gece” hangi saatlerdir?
4857 sayılı İş Kanunu m.69’a göre çalışma hayatında gece; en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir. Bu tanım, 18 yaşını doldurmayanların gece çalıştırılmasına ilişkin yönetmelik yasağının sınırını belirler.
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 18 yaşını doldurmamış kişilerin İş Kanunu m.69’un birinci fıkrasında tanımlanan gece dönemine rastlayan sürelerde çalıştırılamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle örneğin 17 yaşındaki bir MESEM öğrencisinin saat 22.00’ye kadar vardiyada tutulması, “işyerinin kapanış saati geç” gerekçesiyle hukuka uygun hâle gelmez.
Yasağın değerlendirilmesinde işyerinin sektöründen önce öğrencinin yaşı ve çalışma saatinin gece dönemine girip girmediği kontrol edilir. İşletme restoran, fabrika, market, kuaför, otel, sanayi işletmesi veya başka bir işyeri olabilir; 18 yaş altı bakımından özel koruma normları esas alınır.
18 Yaş Altı MESEM Öğrencisi Gece Çalıştırılabilir mi? | 2026
Hayır. Yönetmelikteki yasak doğrudandır. 18 yaşını doldurmayan çocuk ve genç işçiler gece dönemine rastlayan sürelerde çalıştırılamaz. MESEM kapsamında işletmede eğitim görülmesi bu korumayı ortadan kaldırmaz. Yönetmeliğin 5/A maddesi, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerine verilen işletmede mesleki eğitim, staj ve çıraklık eğitimlerinde uygulama alanına alınacak veya çıkarılacak iş ve yerlerin Millî Eğitim Bakanlığınca belirleneceğini de düzenler.
Dolayısıyla işletmedeki uygulamalı eğitim, öğrencinin sağlığını, güvenliğini ve öğrenimini koruyan kurallar içinde yürütülmelidir. Eğitim ilişkisinin varlığı “normal işçiden daha az koruma” değil, aksine yaş ve eğitim statüsü nedeniyle daha güçlü koruma sonucunu doğurur.
Özellikle sanayi bölgelerinde, turizm işletmelerinde ve uzun vardiya kullanılan işyerlerinde “ustayla birlikte vardiyayı tamamlasın” yaklaşımı hukuken yeterli değildir. Öğrenci 18 yaşını doldurmamışsa gece dönemine geçen çalışma planı düzeltilmelidir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu bakımından kural nedir?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.12, aday çırak ve çırakların teorik ve pratik eğitimini düzenler. Pratik eğitimin hazırlanmış eğitim programlarına göre, işyerinin ve mesleğin özelliklerine uygun şekilde usta öğreticinin gözetiminde yürütülmesi gerekir. Eğitim ile çalışma birbirini tamamlayan bir program olarak tasarlanır.
Kanunun amacı öğrenciyi işgücü açığını kapatmak için sınırsız biçimde vardiyaya yerleştirmek değildir. Mesleki eğitimin eğitim niteliği korunmalıdır. 3308 m.21 de işletmelerde mesleki eğitim, staj ve tamamlayıcı eğitim gören öğrencilerin işyerinin şartlarına ve çalışma düzenine uyması gerektiğini söyler; ancak bu hüküm, emredici yaş korumalarını bertaraf etmez. “İşyeri düzeni gece vardiyasıdır” denilerek 18 yaş altı öğrenciye yasak çalışma yaptırılamaz.
Bir başka ifadeyle m.21’deki işyeri düzenine uyma yükümlülüğü hukuka uygun işyeri düzeni için geçerlidir. Yönetmelikte açıkça yasaklanan gece çalışmasını öğrenci sözleşmesine yazmak da yasağı kaldırmaz.
Vardiyalı işletmede MESEM öğrencisinin programı nasıl kurulmalıdır?
İşletme 24 saat faaliyet gösterse bile 18 yaş altı öğrenci için program gündüz dönemine yerleştirilmelidir. Eğitim sorumlusu, koordinatör öğretmen ve işletme; öğrencinin okul günü, teorik eğitim saati, işyerindeki pratik eğitim süresi ve dinlenme zamanlarını birlikte gözetmelidir.
Örneğin işletmede 08.00–16.00, 16.00–24.00 ve 00.00–08.00 vardiyaları varsa, 17 yaşındaki öğrencinin 16.00–24.00 vardiyasının tamamına konulması doğru değildir. Çünkü vardiyanın saat 20.00’den sonraki bölümü gece dönemine girer. Vardiya çizelgesi öğrenci yönünden ayrıca düzenlenmeli ve yasak saatler çalışmanın dışında bırakılmalıdır.
İşletmenin personel yetersizliği, sezon yoğunluğu, sipariş baskısı veya öğrencinin mesleği “iş başında öğrenmesi” gerektiği gerekçeleri emredici koruma kuralını değiştirmez. Öğrencinin eğitim amacıyla işletmede bulunması, işletmenin normal personel planlamasını onun üzerinden yapmasına izin vermez.
Öğrenci veya veli gece çalışmasına rıza gösterebilir mi?
18 yaş altı için getirilen gece çalışması yasağı, sıradan bir sözleşme şartı değildir. Çocuğun ve genç işçinin sağlık ve güvenliğini koruyan emredici bir düzenlemedir. Bu nedenle öğrencinin “ben istiyorum” demesi, velinin yazılı onay vermesi veya okul dışı bir muvafakatname imzalanması yasağı hukuka uygun hâle getirmez.
Tarafların sözleşme özgürlüğü emredici iş sağlığı, yaş ve eğitim kurallarına aykırı hüküm kuramaz. İşletme sözleşmesine “gerektiğinde gece vardiyasında çalışır” şeklinde bir kayıt eklenmiş olsa bile, 18 yaş altındaki öğrenci yönünden bu kayıt gece çalışma yasağını kaldıran bir hukuki dayanak oluşturmaz.
Gece çalışma yasağı ile fazla çalışma aynı şey midir?
Hayır. Gece çalışma, çalışmanın günün hangi bölümünde yapıldığını ifade eder; fazla çalışma ise normal çalışma süresinin aşılmasıyla ilgilidir. 18 yaş altındaki öğrencinin çalışma süresi ve dinlenme rejimi ayrıca çocuk ve genç işçilere ilişkin kurallar ile mesleki eğitim programı kapsamında değerlendirilir.
Bu nedenle “toplam günlük süreyi aşmadık” savunması, çalışma saatlerinin bir bölümü gece dönemine denk geliyorsa tek başına yeterli değildir. Aynı şekilde “yalnız iki saat gece kaldı” yaklaşımı da yasağı ortadan kaldırmaz. Yönetmelik, gece dönemine rastlayan sürelerde 18 yaşını doldurmayanların çalıştırılmasını yasaklamaktadır.
Öğrencinin okulda geçirdiği zaman da planlamada göz ardı edilmemelidir. Çalışma/eğitim programı, öğrenimi engelleyecek veya öğrencinin dinlenmesini fiilen ortadan kaldıracak biçimde kurulamaz.
İşveren ve işletmenin hukuki sorumluluğu nedir?
İşverenin ilk yükümlülüğü yasak çalışmayı yaptırmamaktır. Bunun yanında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde riskleri önleme, gerekli organizasyonu kurma, eğitim ve bilgilendirme yapma, işin kişiye uygunluğunu gözetme yükümlülükleri vardır. Mesleki eğitim öğrencisinin yaşı ve deneyimsizliği risk değerlendirmesinde özel olarak dikkate alınmalıdır.
Usta öğreticinin gözetimi bulunması, işverenin veya işletmenin yasal sorumluluklarını kaldırmaz. Usta öğretici eğitim sürecinin yürütülmesinde görevli olmakla birlikte, işyerinin hukuka uygun çalışma düzenini kurma yükümlülüğü işletmeye aittir.
Gece çalıştırma tespit edildiğinde okul yönetimi ve koordinatör öğretmen de eğitim programının mevzuata uygun yürütülmesi yönünden gerekli işlemleri yapmalıdır. Öğrencinin işyerindeki eğitiminin sürdürülmesi, hukuka aykırı uygulamaya göz yumulmasını gerektirmez.
Gece vardiyasında iş kazası olursa ne değişir?
Stajyer veya MESEM öğrencisinin iş kazası bakımından sosyal güvenlik koruması, 5510 sayılı Kanun m.5/b ve iş kazasına ilişkin hükümler çerçevesinde değerlendirilir. Gece çalışmasının yasak olması, meydana gelen kazayı “sigorta dışı” hâle getirmez. Tam tersine, yasak çalışma düzeni işverenin kusur ve iş sağlığı güvenliği değerlendirmesinde önem taşıyabilir.
Kaza halinde olayın derhal kayıt altına alınması, sağlık belgelerinin korunması, vardiya çizelgesinin, kamera kayıtlarının, giriş-çıkış sistemlerinin ve tanık bilgilerinin muhafaza edilmesi önemlidir. Öğrencinin yasak gece döneminde çalıştırıldığı hususu somut belgelerle tespit edilebiliyorsa bu durum sorumluluk değerlendirmesine doğrudan etki eder.
Gece çalıştırılan öğrenci hangi delilleri toplamalıdır?
Vardiya çizelgesi, puantaj, kart basma kayıtları, işyeri WhatsApp/mesaj grubu talimatları, okul koordinatör öğretmen yazışmaları, işletme sözleşmesi, kamera kayıtları, servis kayıtları ve birlikte çalışan kişilerin tanıklığı önemlidir. Çalışmanın hangi gün ve hangi saatlerde yapıldığı mümkün olduğunca tarih-saat bazında ortaya konulmalıdır.
Öğrenci veya veli, okul müdürlüğüne ve koordinatör öğretmene yazılı başvuru yaparak gece çalıştırmanın sonlandırılmasını isteyebilir. İş sağlığı ve güvenliği bakımından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kanalları da somut olayın niteliğine göre kullanılabilir. Bir kaza veya zarar doğmuşsa sosyal güvenlik ve tazminat boyutu ayrıca incelenir.
Örnek uygulamalar
Örnek 1: 17 yaşındaki MESEM öğrencisi bir restoranda 15.00–23.00 arasında tutuluyor. Saat 20.00’den sonraki bölüm gece dönemine girdiği için bu çalışma planı mevzuata uygun değildir.
Örnek 2: 16 yaşındaki öğrenci sanayi işletmesinde 07.00’de başlayıp gündüz çalışıyor ve eğitim programına uygun saatte ayrılıyor. Gece yasağı bakımından sorun yoktur; ancak toplam çalışma süresi, dinlenme ve yapılabilecek işlerin niteliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Örnek 3: Veli “oğlum mesleği öğrenmek için gece vardiyasına kalabilir” şeklinde dilekçe veriyor. Bu dilekçe emredici gece çalışma yasağını kaldırmaz.
Örnek 4: Öğrenci 18 yaşını doldurduktan sonra aynı işyerinde çalışmaya devam ediyor. 18 yaş altına özgü mutlak yasak sona erer; bundan sonraki çalışma, öğrencinin statüsü ve genel gece çalışması hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
1. MESEM öğrencisi saat 21.00’e kadar çalışabilir mi?
Öğrenci 18 yaşını doldurmamışsa, 4857 m.69’daki gece dönemine giren saatlerde çalıştırılamaz. Saat 20.00’den sonraki çalışma bu nedenle hukuka aykırıdır.
2. Turizm sektöründe 18 yaş altı MESEM öğrencisi gece çalışabilir mi?
Hayır. Yetişkin işçiler için bazı sektörlerde gece çalışma süresine ilişkin istisnalar bulunması, 18 yaş altına ilişkin yönetmelik yasağını kaldırmaz.
3. Veli izin verirse gece vardiyası mümkün olur mu?
Hayır. Veli veya öğrencinin rızası emredici koruma kuralını bertaraf etmez.
4. Sadece hafta sonu gece çalıştırılabilir mi?
Hayır. Yasağın uygulanması haftanın gününe göre değişmez.
5. MESEM sözleşmesinde gece vardiyası yazıyorsa geçerli midir?
18 yaş altı bakımından emredici mevzuata aykırı sözleşme kaydı gece çalışma yetkisi vermez.
6. Öğrencinin yaşı nasıl hesaplanır?
Gece çalıştırma yasağı bakımından ölçüt 18 yaşın doldurulup doldurulmadığıdır. Nüfus kayıtlarındaki doğum tarihi esas alınarak somut gün itibarıyla değerlendirme yapılır.
7. Gece çalıştırılan öğrencinin ücreti ayrıca artar mı?
Buradaki temel mesele ücret değil, çalışmanın yasak olmasıdır. Yasak çalışma ücret ödenerek hukuka uygun hâle gelmez.
8. Usta öğretici yanında olursa gece çalışabilir mi?
Hayır. Usta öğreticinin gözetimi 3308 m.12 bakımından önemlidir; ancak yaşa bağlı gece çalışma yasağını kaldırmaz.
9. İş kazası gece olursa SGK kapsamı ortadan kalkar mı?
Hayır. Yasak saate rağmen meydana gelen iş kazasının sosyal güvenlik ve işveren sorumluluğu ayrıca değerlendirilir; yasak çalışma kazayı sigorta dışına çıkarmaz.
10. Nereye başvurulabilir?
Öncelikle okul yönetimi ve koordinatör öğretmene yazılı bildirim yapılabilir. İş sağlığı ve güvenliği ihlali yönünden ilgili kamu denetim kanalları; zarar veya kaza varsa SGK ve hukuki başvuru yolları ayrıca gündeme gelir.
İlgili içerikler ve resmî kaynaklar
Mesleki eğitim uyuşmazlıkları için Mesleki Eğitim Hukuku, iş güvenliği konuları için İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku sayfalarındaki rehberlere bakabilirsiniz.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuat sayfası
- Mevzuat Bilgi Sistemi – 3308 ve 4857 sayılı kanunlar
Hukuki değerlendirme
Bu içerik 23 Eylül 2026 itibarıyla 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu m.69 ve Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır. 18 yaş altına ilişkin gece çalışma yasağı açık ve emredicidir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
