5607 Kaçakçılık Suçlarında Teşebbüs Neden Tamamlanmış Gibi Cezalandırılır? | m.3/22 (2026)
5607 m.3/22’nin açık kuralı nedir?
Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 3 üncü maddesinin yirmi ikinci fıkrası, aynı maddede tanımlanan kaçakçılık suçları bakımından özel bir teşebbüs rejimi kurar. Kanun koyucu, m.3’teki fiillerin teşebbüs aşamasında kalması hâlinde dahi tamamlanmış suç gibi cezalandırılacağını açıkça kabul etmiştir. Bu nedenle kaçak eşyanın ülkeye fiilen sokulamaması, yasak eşyanın sınırı geçememesi veya sahte ihracat nedeniyle istenen teşvik parasının ödenmemesi her olayda otomatik ceza indirimi doğurmaz.
Bu düzenleme yalnız bir veya birkaç fıkraya değil, m.3’te tanımlanan fiillerin bütününe yöneliktir. Gümrük işlemi yapılmadan ülkeye eşya sokma, yasak ithalat/ihracat, ulusal marker, bandrol, akaryakıt, tütün ve diğer özel suç tiplerinde icra hareketi başlamış fakat netice gerçekleşmemişse m.3/22 değerlendirilir.
Güncel metin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu üzerinden; genel teşebbüs hükümleri ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.35 üzerinden birlikte okunmalıdır. Özel kanun hükmü olan m.3/22, 5607 m.3 kapsamındaki suçlar bakımından genel teşebbüs indiriminin uygulanmasını bertaraf eder.
TCK m.35’teki teşebbüs indirimi ile 5607 m.3/22 arasındaki fark nedir?
TCK m.35’e göre kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten sorumlu olur; cezada meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre indirim yapılır. 5607 m.3/22 ise bu genel sistemden bilinçli biçimde ayrılır ve m.3 suçlarında teşebbüs aşamasındaki fiili tamamlanmış suçla aynı yaptırım rejimine bağlar.
Bu fark, “teşebbüs yoktur” anlamına gelmez. Teşebbüs hukuki olarak vardır; fakat ceza miktarı bakımından tamamlanmış suç gibi sonuç doğurur. Mahkemenin yine hangi suça teşebbüs edildiğini, icra hareketlerinin nerede başladığını ve suçun failin elinde olmayan hangi nedenle tamamlanmadığını belirlemesi gerekir. Yalnız sonuçta TCK m.35 kaynaklı teşebbüs indirimi yapılmaz.
Özel hükmün amacı kaçakçılık fiillerinin sınır, gümrük, liman, depo ve piyasa denetimi aşamalarında tamamlanmadan önlenebilmesini ceza yaptırımı bakımından etkisiz hâle getirmemektir. Ancak bu amaç hazırlık hareketlerini cezalandırılan teşebbüs seviyesine otomatik olarak taşımaz. Kanunilik ilkesi gereği icra hareketinin başlaması şartı korunur.
Bu nedenle savunma ve yargılama açısından en kritik soru “eşya ele geçirildi mi?” değil, “suçun doğrudan icrasına başlanmış mıydı?” sorusudur. Eşya henüz sınırdan geçmemiş olsa da icra hareketi başlamış olabilir; buna karşılık uzak gelecekte işlenmesi planlanan suç için araç temin etmek veya genel hazırlık yapmak henüz icra aşaması olmayabilir.
Hazırlık hareketi ile icra hareketi nasıl ayrılır?
Ceza hukukunda hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz; teşebbüs sorumluluğu için suçun kanuni tanımındaki fiile doğrudan doğruya yönelen elverişli hareketlerle icraya başlanması gerekir. 5607 m.3/22 bu temel eşiği kaldırmaz. Özel hüküm, ancak teşebbüs hukuken doğduktan sonra ceza indiriminin uygulanmamasını sağlar.
Örneğin kaçak eşya getirmek düşüncesiyle araç kiralamak, telefon edinmek veya ileride kullanılabilecek depo tutmak tek başına her olayda m.3/1’e teşebbüs sayılmaz. Buna karşılık kaçak eşya yüklenmiş aracın gümrük bölgesine yönelmesi, yasak eşyanın ihracat çıkış işlemlerine sunulması veya sahte ihracat belgelerinin teşvik talebi için ilgili sisteme verilmesi doğrudan icraya başlama bakımından çok daha somut davranışlardır.
Ayrım yapılırken suç tipinin yapısı esas alınır. M.3/1’in icra hareketi ile m.3/9’daki gerçeğe aykırı ihracat teşvik fiilinin icra hareketi aynı anda başlamaz. Her fıkranın kanuni tanımındaki hareket, yer, zaman ve korunan hukuki değer dikkate alınmalıdır.
Hazırlık/icra ayrımı sanığın aleyhine varsayımla yapılamaz. İletişim kayıtları, GPS, gümrük beyanı, kargo teslimi, sınır kapısı hareketi, ödeme, depo çıkışı, ihracat başvurusu ve ürünün fiilî konumu birlikte değerlendirilmelidir. İcra hareketinin başladığı nokta karar gerekçesinde somutlaştırılmalıdır.
İthalat kaçakçılığında teşebbüs hangi olaylarda gündeme gelir?
Gümrük işlemlerine tabi tutulmadan ülkeye eşya sokma suçunda eşyanın fiilen Türkiye Gümrük Bölgesine girişi tamamlanmış suç bakımından önemlidir. Ancak araç veya kişinin kaçak yükle sınır hattına gelip doğrudan geçiş hareketine başlaması, kontrol noktasında yakalanması veya gümrük kapısı dışında geçiş sırasında durdurulması teşebbüs değerlendirmesini gündeme getirebilir.
İthali yasak eşya bakımından da benzer şekilde eşya henüz ülkeye girmeden icra hareketi başlamış olabilir. Bununla birlikte yalnız yabancı ülkede mal satın almak veya Türkiye’ye gönderme planı yapmak her olayda 5607 m.3/7’ye teşebbüs değildir. Gönderinin Türkiye’ye sevki, sınır kontrolüne sunulması, alıcının organizasyondaki rolü ve taşımanın suçun icrasına ne ölçüde doğrudan yöneldiği belirlenmelidir.
Kapı dışından eşya sokma suçuyla ilgili özel temel fiil için 5607 m.3/1 rehberimiz; ithali yasak eşya için 5607 m.3/7 rehberimiz incelenebilir.
İthalat dosyalarında gümrük sınırının coğrafi ve hukuki konumu, aracın güzergâhı, eşyaya kimin tasarruf ettiği, sınır geçiş kaydı, gümrük beyannamesi bulunup bulunmadığı ve yakalama noktası özellikle önemlidir. “Sınırı geçemedi” tek başına teşebbüs indirimi sonucu doğurmaz; m.3/22 nedeniyle icra hareketi başlamışsa tamamlanmış gibi ceza verilir.
İhracat suçlarında teşebbüs ne zaman başlar?
İhracı yasak eşyada suçun icra süreci, eşyanın ihracına yönelik somut gümrük ve taşıma hareketleriyle belirlenir. Yasak eşyanın ihracat beyannamesine konu edilmesi, gümrüğe sunulması, kontrol alanına getirilmesi veya çıkış kapısına sevki, olayın özelliklerine göre doğrudan icra hareketi sayılabilir. Eşya sınırı geçmeden yakalansa bile m.3/22 nedeniyle ceza tamamlanmış suç gibi belirlenebilir.
Gerçekleşmeyen ihracatı gerçekleşmiş gibi gösterme suçunda ise fiziksel eşya hareketinden çok teşvik, sübvansiyon veya parasal iade amacıyla gerçeğe aykırı ihracat görüntüsü oluşturma önemlidir. Sahte veya gerçeğe aykırı kayıtlar hazırlanmış fakat henüz ilgili kuruma sunulmamışsa hazırlık/icra sınırı tartışılabilir; başvuru yapılmış ve ödeme öncesi tespit edilmişse m.3/22’nin uygulanma alanı güçlenir.
İhracı Yasak Eşyayı Türkiye’den Çıkarma ve Gerçekleşmeyen İhracatı Gerçekleşmiş Gösterme yazılarımız temel suç unsurlarını ayrı ayrı açıklar.
İhracat dosyalarında beyanname tescil tarihi, gümrüğe sunma, taşıma belgesi, çıkış teyidi, araç veya konteyner hareketi, teşvik başvuru tarihi ve ödeme süreci kronolojik olarak çıkarılmalıdır. Teşebbüsün hangi aşamada doğduğu ancak bu zaman çizelgesi üzerinden sağlıklı belirlenebilir.
Akaryakıt ve ulusal marker suçlarında teşebbüs nasıl uygulanır?
Akaryakıt suçlarının çoğu seçimlik hareketlidir. Örneğin m.3/11 markersiz veya marker seviyesi geçersiz akaryakıtı ticari amaçla üretme, bulundurma, nakletme, satışa arz etme ve satma gibi tamamlanması farklı anlarda gerçekleşen hareketleri düzenler. Bulundurma fiili gerçekleşmişse ayrıca “satış teşebbüsü” tartışması her zaman sonuca etkili olmayabilir; çünkü aynı kişi başka bir seçimlik hareketle suçu zaten tamamlamış olabilir.
M.3/12’de izinsiz olarak solvent, baz yağ veya benzeri ürünlerden akaryakıt üretme sürecinde, karışımın üretimine doğrudan başlanıp işlem tamamlanmadan denetim yapılması hâlinde m.3/22 gündeme gelebilir. Buna karşılık yalnız hammadde satın alınması, üretim hattı kurulması veya boş tank bulundurulması, m.3/12 bakımından icra hareketi olup olmadığı ayrı değerlendirilir; bu davranışların m.3/14 gibi başka bir özel suçu oluşturma ihtimali de vardır.
M.3/15’te yetkisiz ulusal marker üretme bakımından, kimyasal üretim sürecine doğrudan başlanması ancak marker veya ikame kimyasalın tamamlanmadan yakalanması özel teşebbüs hükmünü gündeme getirebilir. Sadece laboratuvar malzemesi bulundurmak ise tek başına marker üretmeye teşebbüs sonucunu doğurmaz.
Akaryakıt kümesindeki temel rehberlerimiz: m.3/11 markersiz akaryakıt, m.3/12 solvent ve baz yağ ve m.3/15 ulusal marker yazılarıdır.
Bandrol, tütün ve doldurulmuş makaron suçlarında teşebbüs nasıl değerlendirilir?
Sahte bandrol üretme suçu, sahte işaretin üretilmesiyle tamamlanır. Baskı veya hologram üretim sürecine doğrudan başlanmış fakat materyal henüz tamamlanmadan müdahale edilmişse m.3/22 özel hükmü nedeniyle teşebbüs aşamasındaki fiil tamamlanmış gibi cezalandırılabilir. Buna karşılık yalnız baskı makinesi satın almak veya boş materyal bulundurmak hazırlık hareketi olabilir.
M.3/17’de hileyle bandrol temin etme bakımından sahte belgenin hazırlanması ile yetkili mercie sunulması arasındaki sınır önem taşır. Hileli başvuru yapılmış fakat bandrol teslim edilmeden tespit gerçekleşmişse icra hareketi başlamış kabul edildiğinde m.3/22 uygulanır. Belgenin ayrıca sahtecilik suçu oluşturması hâlinde 5607 m.4/5 uyarınca ayrı değerlendirme yapılır.
M.3/18’de satışa arz etme zaten bağımsız tamamlanmış hareket olduğundan ürünün fiilen satılamaması teşebbüs değildir; suç satışa arzla tamamlanabilir. Benzer şekilde m.3/20’de doldurulmuş makaron veya yaprak sigara kâğıdını ticari amaçla satışa arz etmek tamamlanmış seçimlik harekettir.
Bu ayrımlar nedeniyle “satış gerçekleşmedi, suç teşebbüste kaldı” savunması her kaçakçılık dosyasında doğru değildir. Önce ilgili fıkranın satışa arz, bulundurma, taşıma gibi başka tamamlanmış seçimlik hareket içerip içermediği incelenmelidir.
İcra hareketinin başladığı hangi delillerle belirlenir?
Teşebbüs değerlendirmesi bir zaman çizelgesi gerektirir. Telefon ve mesaj kayıtları, konum verileri, araç GPS’i, gümrük beyannamesi, taşıma senedi, kargo kabul kaydı, depo çıkış fişi, sınır kamerası, liman terminal hareketi, satış ilanı ve ödeme akışları hukuka uygun elde edilmişse icra sürecini gösterebilir.
İddia makamı yalnız niyet veya planı değil, doğrudan icraya başlayan elverişli hareketi somutlaştırmalıdır. “Kaçakçılık yapacaktı” biçimindeki sonuç cümlesi yeterli değildir. Hangi hareketin hangi suç tipinin icrasına doğrudan yöneldiği açıkça gösterilmelidir.
Yakalama veya elkoyma tutanağındaki konum ve saat bilgisi kritiktir. Aracın sınırdan ne kadar uzakta olduğu tek başına belirleyici değildir; güzergâh, yükleme, hedef, kontrol noktasına ilerleme ve failin eylemi birlikte değerlendirilir. Tutanakla dijital kayıtlar arasında çelişki varsa çelişki giderilmelidir.
5607 m.20’ye göre kaçakçılık tutanağında olayın yeri ve tarihi, deliller, eşyanın türü, miktarı ve nitelikleri, nerede ve nasıl elkonulduğu ve ilgili kişilerin bilgileri bulunmalıdır. Bu kayıtlar teşebbüsün hangi aşamada kaldığını belirlemede doğrudan önem taşır.
m.3/22 uygulandığında ceza nasıl belirlenir?
Önce teşebbüs edilen temel suç fıkrası belirlenir. Örneğin yasak ithal eşya için m.3/7, yasak ihracat için m.3/8, sahte ihracat için m.3/9 veya markersiz akaryakıt için m.3/11 esas alınır. İlgili fıkranın hapis ve adlî para cezası aralığı üzerinden TCK m.61 çerçevesinde temel ceza belirlenir.
Ardından somut olaya göre m.3/10 gibi ürün türüne bağlı özel artırım, m.3/23 değer hükmü, m.4’teki örgüt, birlikte işleme, meslek veya kamu görevi gibi nitelikli hâller uygulanır. m.3/22 nedeniyle ayrıca TCK m.35 teşebbüs indirimi yapılmaz.
Etkin pişmanlık m.5 şartları varsa daha sonra uygulanabilir. Teşebbüsün tamamlanmış gibi cezalandırılması, failin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmasını otomatik engellemez. Her indirim veya artırımın yasal sırası ve gerekçesi hükümde denetlenebilir biçimde gösterilmelidir.
m.3/22, beraat eşiğini düşüren bir hüküm değildir. Suçun kanuni unsurları, kast, failin fiili ve icra hareketinin başlaması yine her türlü şüpheden uzak delillerle ortaya konulmalıdır. Özel hüküm yalnız hukuken oluşmuş teşebbüsün ceza sonucunu tamamlanmış suçla eşitler.
Sık Sorulan Sorular
1. 5607’de teşebbüs indirimi var mı?
M.3/22 kapsamındaki suçlarda teşebbüs aşamasında kalan fiil tamamlanmış gibi cezalandırıldığı için TCK m.35 teşebbüs indirimi uygulanmaz.
2. Suç tamamlanmadıysa yine tam ceza mı verilir?
İcra hareketi başlamış ve m.3 kapsamındaki suça teşebbüs oluşmuşsa özel hüküm gereği tamamlanmış gibi ceza belirlenir.
3. Hazırlık hareketi de tamamlanmış suç gibi cezalandırılır mı?
Hayır. Önce TCK anlamında doğrudan icra hareketinin başladığı belirlenmelidir.
4. Sınırı geçemeden yakalanmak teşebbüs müdür?
Somut fiilin icra aşamasına gelip gelmediğine göre belirlenir. İcra başlamışsa m.3/22 uygulanabilir.
5. Yasak ihracat eşyası gümrükte yakalanırsa ne olur?
İcra hareketi başlamışsa m.3/8 ile m.3/22 birlikte değerlendirilir ve teşebbüs indirimi yapılmaz.
6. Sahte ihracat teşvik parası ödenmeden yakalanırsa ceza düşer mi?
İcra hareketleri başlamışsa m.3/22 nedeniyle sırf ödemenin gerçekleşmemesi teşebbüs indirimi doğurmaz.
7. Satışa arz edilen kaçak ürün satılmadan yakalanırsa?
İlgili fıkrada satışa arz bağımsız seçimlik hareketse suç zaten bu hareketle tamamlanmış olabilir.
8. Araç kiralamak tek başına teşebbüs müdür?
Genellikle hazırlık/icra ayrımı somut olayda yapılır; araç kiralama tek başına her durumda doğrudan icra hareketi sayılmaz.
9. m.3/22 etkin pişmanlığı engeller mi?
Hayır. 5607 m.5’in şartları ayrıca gerçekleşirse etkin pişmanlık hükümleri değerlendirilebilir.
10. İcra hareketinin başlangıcını kim ispatlar?
Ceza yargılamasında suçun unsurlarını ve icra hareketini iddia makamı hukuka uygun delillerle ortaya koymalıdır; mahkeme bütün delilleri değerlendirir.
Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
- İthali Yasak Eşya
- İhracı Yasak Eşya
- Gerçekleşmeyen İhracat
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Kaçakçılık, gümrük ceza soruşturmaları ve teşebbüs/içtima uyuşmazlıklarında hukuki temsil.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
