Leasing Sözleşmesi Feshedilirse Kalan Borç Nasıl Hesaplanır? Malın Satışı, Eksik ve Fazla Bedel | 6361 m.33 (2026)
Kısa ve net cevap: 6361 sayılı Kanun m.33, finansal kiralama sözleşmesinin kiracının temerrüdü veya kanundaki diğer sebeplerle sona ermesi/feshedilmesi sonrasında tarafların mali hesabını özel olarak düzenler. Kiralayan malı geri aldığında, kalan kira alacakları ile malın geri alınması ve gerekiyorsa satılması sonucu elde edilen ekonomik değer birlikte değerlendirilir. Malın satış bedeli borç hesabından mahsup edilir; gerçek zarar ve kalan alacak buna göre belirlenir. Kiralayan hem malı geri alıp ekonomik değerini kazanarak hem de aynı değeri ikinci kez kiracıdan tahsil edemez.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
m.33’ün amacı fesih sonrası “bütün kalan taksitler otomatik borçtur” şeklindeki kaba hesaba engel olmaktır. Hangi kira bedellerinin muaccel olduğu, gelecekteki bedellerin bugünkü değeri, malın satış veya rayiç değeri, satış masrafları, sigorta ve hasar kalemleri somut dosyada ayrı ayrı incelenir. Malın satışından borçtan fazla tutar elde edilmesi hâlinde fazlanın hukuki akıbeti; eksik kalması hâlinde kiracının sorumluluğu kanun ve sözleşmeye göre belirlenir.
6361 m.33 fesih sonrası hesabı neden özel olarak düzenler?
Finansal kiralama klasik kira sözleşmesinden farklı olarak finansman unsurunu taşır. Kiralayan malı baştan satın alır, kiracıya kullandırır ve yatırdığı sermayeyi kira planıyla geri kazanır. Sözleşme erken feshedildiğinde ödeme planı yarıda kalır; ancak mal da yeniden kiralayanın eline döner. Bu iki ekonomik sonuç aynı hesapta dikkate alınmalıdır.
Eğer kiralayan malı geri alıp yeniden satar veya kiralarsa, malın ekonomik değeri zararını azaltır. Buna rağmen bütün gelecek kira bedellerinin hiçbir mahsup yapılmadan talep edilmesi kiralayanı sözleşme hiç feshedilmemiş durumdan daha iyi konuma getirebilir. m.33 bu nedenle gerçek zarar esaslı dengeleme kurar.
Kiracı açısından da malın değerinin borçtan düşülmesi otomatik borçsuzluk anlamına gelmez. Malın değeri kalan borç ve masraflardan düşükse kanuni şartlarla bakiye alacak devam edebilir.
Fesih tarihine kadar vadesi geçmiş kira bedelleri nasıl hesaplanır?
Fesih tarihine kadar vadesi gelmiş ancak ödenmemiş kira bedelleri kiralayanın doğmuş alacağıdır. Bu tutarlara sözleşmede ve kanunda geçerli olmak üzere gecikme faizi, vergi ve belirli masraflar eklenebilir. Ancak haksız ücret, belgesiz masraf veya çifte faiz uygulanamaz.
Kiracının yaptığı kısmi ödemeler doğru borç kalemine mahsup edilmelidir. Tarafların mahsup iradesi ve Türk Borçlar Kanunu hükümleri incelenir. Kiralayanın cari hesap ekstresi banka hareketleriyle uyumlu olmalıdır.
Fesih ihtarı öncesi yapılandırma yapılmışsa eski vade planı yerine yeni mutabakat uygulanabilir. Hangi sözleşmenin yürürlükte olduğu netleştirilmeden hesap yapılmamalıdır.
Henüz vadesi gelmemiş kira bedellerinin tamamı istenebilir mi?
m.33 gelecekteki kira bedellerini finansal kiralama ilişkisinin ekonomik sonucu içinde ele alır. Sözleşmede muacceliyet hükmü bulunması tek başına bütün nominal taksitlerin hiçbir iskonto veya mahsup yapılmadan talep edilebileceği anlamına gelmez. Malın geri alınan değeri ve kiralayanın sağladığı tasarruflar hesaba katılmalıdır.
Gelecekteki kira bedellerinin içinde finansman getirisi, vergi veya henüz doğmamış masraf unsurları bulunabilir. Erken sona erme nedeniyle artık doğmayacak maliyetler zarar hesabından çıkarılmalıdır. Bu nedenle aktüeryal veya mali bilirkişi incelemesi gerekebilir.
Kiracı tüketici niteliğindeyse tüketici mevzuatındaki emredici korumalar ayrıca uygulanır. Ticari leasingde de dürüstlük kuralı ve gerçek zarar ilkesi geçerlidir.
Malın geri alınması borcu nasıl etkiler?
Kiracı m.32 uyarınca malı iade ettiğinde kiralayan mülkiyetindeki varlığın fiilî hâkimiyetini yeniden kazanır. Mal kullanılabilir ve ekonomik değere sahipse bu değer fesih zararını azaltır. Malın yalnız depoya alınması ve uzun süre satılmaması kiracıya bütün değer kaybının sınırsız yüklenmesine imkân vermez.
İade tarihindeki durum ekspertizle belirlenmelidir. Hasar varsa olağan yıpranma ile kiracının sorumlu olduğu zarar ayrılır. Sigortadan tahsil edilen tazminat varsa aynı zarar için kiracıdan ikinci kez ödeme talep edilemez.
Malın rayiç değeri yüksek olduğu hâlde çok düşük bedelle ilişkili kişiye satılması kiracının hesap itirazına konu olabilir.
Leasing malı hangi şekilde satılmalıdır?
m.33’ün hesabının adil olabilmesi için satış gerçek piyasa koşullarına uygun yapılmalıdır. Kanun her durumda açık artırma zorunluluğu öngörmese de kiralayan makul ticari özenle hareket etmeli ve malı görünür biçimde piyasanın çok altında elden çıkararak farkı kiracıya yüklememelidir.
Satış ilanları, alınan teklifler, ekspertiz raporu, satış faturası ve ödeme kayıtları saklanmalıdır. Özellikle özel nitelikli üretim makinesi için alıcı piyasası dar olabilir; satış süresi ve fiyat buna göre değerlendirilir.
Mal kiralanarak gelir elde edilecekse satış yerine yeniden kiralama ekonomik değeri de zarar hesabında önem taşıyabilir. Somut hesap sözleşme ve m.33’ün amacı üzerinden yapılır.
Malın satış bedeli kalan borca yetmezse kiracı farkı öder mi?
Kiralayanın m.33 uyarınca hesaplanan gerçek zararı malın satış/ekonomik değeriyle karşılanmıyorsa, şartları oluştuğunda kiracıdan bakiye talep edilebilir. Ancak “kalan bütün taksitler eksi satış bedeli” formülü her dosyada otomatik doğru değildir; doğmamış gider, faiz ve diğer mahsuplar ayrıca incelenmelidir.
Mal kiracının kusuruyla ciddi zarar görmüş ve bu nedenle düşük fiyata satılmışsa kusurlu değer kaybı kiracıya yüklenebilir. Buna karşılık piyasa fiyatının düşmesi her zaman kiracının kusuru değildir; finansal kiralama ilişkisindeki risk paylaşımı ve m.33 değerlendirilir.
Kiralayan bakiye alacak için icra takibi veya dava açabilir. Hesabın dayanak belgeleri borçluya ve mahkemeye sunulmalıdır.
Malın satış bedeli borcu aşarsa ne olur?
Fesih sonrası malın satışından elde edilen değer, kanunen mahsup edilecek borç ve giderlerden yüksekse kiralayanın sebepsiz biçimde fazlayı kendisinde tutması mümkün değildir. m.33’ün denkleştirme amacı gereği satış fazlasının kiracının hesabına yansıtılması gerekir.
Fazlanın belirlenmesinde önce hangi borçların mahsup edildiği açıkça gösterilmelidir. Satış gideri, vergi ve diğer zorunlu kalemler belgeli olmalıdır. Kiralayan genel yönetim giderini keyfî tutarla satış masrafı diye düşemez.
Kiracı hesap ekstresi ve satış belgesini talep ederek fazlanın iadesini isteyebilir. Uyuşmazlıkta ticari defter, ekspertiz ve banka kayıtları incelenir.
Satış bedeli mi rayiç değer mi esas alınır?
Gerçek ve piyasa koşullarına uygun satış yapılmışsa satış bedeli önemli veridir. Ancak satış olağandışı düşükse, tarafla ilişkili kişiye yapılmışsa veya yeterli piyasa araştırması yoksa rayiç değer tartışması doğar. Mahkeme bilirkişi marifetiyle malın satış tarihindeki gerçek değerini tespit edebilir.
Rayiç değer; marka, model, yaş, çalışma saati, bakım geçmişi, hasar, aksesuar ve piyasa arz-talebi dikkate alınarak belirlenir. İlk satın alma fiyatı tek başına güncel rayiç değildir.
Kiracı malın daha yüksek değerde olduğunu iddia ediyorsa kendi ekspertizini, emsal ilan ve satışları veya yetkili satıcı tekliflerini sunmalıdır.
Leasing alacağı ipotekle teminatlıysa İİK 150/ı uygulanır mı?
6361 m.33, finansal kiralama alacağının belirli teminat ve takip yollarıyla bağlantısını özel olarak düzenler. Alacak ipotekle teminat altına alınmışsa İcra ve İflas Kanunu m.150/ı kapsamında ipoteğin paraya çevrilmesi yoluna ilişkin özel hükümler gündeme gelebilir. Takibin dayanağı, hesap özeti ve muacceliyet şartları doğru kurulmalıdır.
Finansal kiralama malının kendisi ile kiracının ayrıca verdiği ipotek farklı teminatlardır. Leasing malının mülkiyeti zaten kiralayana aittir; ipotek çoğunlukla başka taşınmaz üzerinde ek güvence olabilir.
Takip yolu seçilirken rehinle temin edilmiş alacaklarda önce rehne başvurma kuralı ve kanuni istisnalar ayrıca incelenmelidir.
Noter ihtarı İİK 68/b bakımından neden önemlidir?
6361 m.33 ve bağlantılı icra sistemi, noter aracılığıyla gönderilen hesap ve borç bildirimlerinin İcra ve İflas Kanunu m.68/b çerçevesindeki etkisini gündeme getirebilir. Finansal kuruluşun hesap özeti ve ihtarı belirli şartlarda icra takibinde güçlü belge niteliği taşıyabilir.
Ancak noter ihtarı tek başına hatalı hesabı doğru hâle getirmez. Kiracı kanuni sürede hesap içeriğine itiraz edebilir; ödeme, mahsup, fesih veya satış bedeli yönünden savunmasını belgeleyebilir.
Kiralayanın ihtarı açık, hesaplanabilir ve dayanak sözleşmeyle uyumlu olmalıdır. “Toplam borç” yazıp nasıl hesaplandığını göstermeyen bildirim icra uyuşmazlığını büyütür.
Mersin’de leasing fesih ve hesap uyuşmazlıkları
Mersin’de ticari araç, iş makinesi ve üretim ekipmanı leasinglerinde fesih sonrası en sık uyuşmazlık malın hangi değerden borca mahsup edildiğidir. Kiracı malın yüksek değerli olduğunu, kiralayan ise satış giderleri ve değer kaybı nedeniyle daha düşük değer bulunduğunu ileri sürebilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin adresinde leasing cari hesap, fesih, mal satışı, ekspertiz, ipotek ve icra takiplerinin hukuki incelemesini yürütmektedir.
Sık Sorulan Sorular
1. Leasing feshedilince bütün kalan taksitler otomatik borç olur mu?
Hayır. m.33’e göre malın geri alınması/satışı ve gerçek zarar birlikte hesaplanmalıdır.
2. Malın satış bedeli borçtan düşülür mü?
Evet. Ekonomik değer borç hesabında mahsup edilmelidir.
3. Satış bedeli borca yetmezse?
Kanuni gerçek zarar hesabında bakiye kalıyorsa kiracıdan talep edilebilir.
4. Satış bedeli borçtan fazla olursa?
Fazla tutarın kiracı hesabına yansıtılması ve şartları varsa iadesi gerekir.
5. Mal çok düşük fiyata satılırsa kiracı itiraz edebilir mi?
Evet. Rayiç değer ve satışın ticari özenle yapılıp yapılmadığı bilirkişi ve belgelerle incelenebilir.
6. Sigorta tazminatı ayrıca mahsup edilir mi?
Aynı zarar için çift tahsilat yapılamaz; sigorta tahsilatı hesapta dikkate alınmalıdır.
7. Satış masrafları kiracıya yüklenebilir mi?
Kanuni ve sözleşmesel dayanağı olan, gerçekten yapılmış ve belgeli makul giderler hesaba dahil edilebilir.
8. İpotek varsa hangi takip yolu kullanılır?
Teminat yapısına göre İİK m.150/ı ve rehinin paraya çevrilmesine ilişkin hükümler gündeme gelebilir.
9. Noter ihtarı borcu kesinleştirir mi?
Hayır. İhtar önemli icra belgesi olabilir; fakat borçlu kanuni savunma ve itirazlarını ileri sürebilir.
10. Mal iade edilmeden hesap yapılabilir mi?
Fesih alacağı belirlenebilir; ancak malın geri alınan veya satış değeri nihai zarar hesabı bakımından önemlidir.
Resmî kaynaklar
- BDDK – 6361 sayılı Kanun
- Mevzuat Bilgi Sistemi – İcra ve İflas Kanunu
- BDDK – finansal kiralama mevzuatı
İlgili rehberler
- Leasing temerrüdü ve fesih
- Leasing malının iadesi
- Leasing malında ihtiyati tedbir
- Leasing malının mülkiyeti
Leasing fesih hesabı, mal satışı ve icra incelemesi: +90 552 224 43 66.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
