İşveren İş Vermiyor veya Çalışmayı Engelliyorsa Ücret Hakkı: TBK 408

İşveren iş görme ediminin yerine getirilmesini kusuruyla engeller veya edimi kabulde temerrüde düşerse, işçinin ücretini ödemekle yükümlüdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.408, işverenin bu dönemin işini daha sonra yeniden istemesini de yasaklar. İşçinin fiilen çalışmamış olması, çalışmanın işveren tarafından engellendiği her durumda ücret borcunun ortadan kalktığını göstermez.

Bu hakkın değerlendirilmesinde iş sözleşmesinin devam etmesi, işçinin edimini gereği gibi sunması ve işverenin kabul veya hazırlık yükümlülüğünün durumu belirlenir. İşçinin kendi devamsızlığı, kanuni grev nedeniyle askı ve usulüne uygun izin aynı hukuki durum değildir. Ayrıca m.408, işçinin kurtulduğu giderlerle başka işten kazandığı veya kazanmaktan bilerek kaçındığı yararların ücretinden indirilmesini düzenler. Ücret hakkıyla bu özel indirim hesabı birlikte uygulanmalıdır.

TBK 408 hangi iki işveren davranışını düzenler?

Türk Borçlar Kanunu m.408, işverenin iş görme edimini kusuruyla engellemesini ve edimi kabulde temerrüdünü ayrı ifadelerle düzenler. İlkinde işverenin kusurlu engellemesi; ikincisinde sunulan edimin kabul edilmemesi veya gereken hazırlığın yapılmaması değerlendirilir. Her iki durumda da maddedeki şartlar gerçekleştiğinde ücret ödeme yükümlülüğü sürer.

İşin işveren tarafından planlanması, gerekli ekipmanın veya erişimin sağlanması ve çalışanın iş görmesine imkân verilmesi bu incelemede önem taşır. İşçinin işyerine alınmaması, erişim yetkilerinin kaldırılması veya işin yapılması için gereken organizasyonun kurulmamış olması, somut olayda engelin kaynağını araştırmayı gerektirir. Bu kayıtlar tek başına bütün şartların gerçekleştiğini gösteren otomatik sonuçlar değildir.

Kanun yalnız ücretin ödenmemesini düzenlememektedir. Buradaki temel olay, çalışmanın yerine getirilmesinin işveren yönünden engellenmesi veya kabul edilmemesidir. İşçi çalışmış fakat ücretini alamamışsa başka bir ücret borcu uyuşmazlığı vardır; m.408’in iş görme imkânına ilişkin koşulları ayrıca aranır.

Dosyada hangi davranışa dayanıldığı açık yazılmalıdır. İşverenin iş vermemesi, işyerini kapatması veya çalışanın görevini yapmasını önlemesi aynı başlık altında toplanabilir; fakat her birinin sebebi, dönemi ve sözleşmenin devamıyla ilişkisi ayrı belirlenmelidir.

İşçi çalışmaya hazır olduğunu nasıl ortaya koyar?

TBK m.106, yapma veya verme ediminin gereği gibi önerildiği alacaklının, haklı sebep olmadan kabulden veya gerekli hazırlık fiillerinden kaçınmasını temerrüt olarak düzenler. Hizmet ilişkisinde işveren iş görme ediminin alacaklısıdır. Bu nedenle işçinin sözleşmeye uygun işi görmeye hazır olup olmadığı temel inceleme konusudur.

Hazır olma, yalnız sonradan çalışmak istiyordum demekle sınırlı değildir. Sözleşmedeki görev, çalışma zamanı ve yerinin koşulları dikkate alınır. İşçinin göreve gelmesi, yazılı olarak iş istemesi, erişim talebinde bulunması veya verilen görevi yerine getirmeye hazır olduğunu bildirmesi ilgili kayıtlar arasında yer alır. Hangi belgenin neyi gösterdiği somut çalışma düzenine göre açıklanır.

İşçinin kendi kişisel engeli nedeniyle çalışamayacağı dönem, işverenin kabul etmemesiyle aynı değildir. Aynı şekilde sözleşme dışı bir işi kabul etmemekle sözleşmeye uygun işi hiç sunmamak ayrılır. İşin niteliği ve mevcut çalışma koşulları belirlenmeden bütün davranışlar devamsızlık veya temerrüt olarak adlandırılamaz.

İşverenin açıkça işe gelmeyin talimatı verdiği veya erişimi kapattığı kayıtlarda bu talimatın içeriği ve tarihi korunmalıdır. Çalışmaya hazır olma incelemesi, işçinin yerine getiremeyeceği gereksiz günlük tekrarlar üretmek için değil, edimin sunulmasıyla işveren engeli arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için yapılır.

İşveren gerekli hazırlığı yapmazsa ne olur?

m.106, yalnız açık ret beyanını değil, borçlunun edimini yerine getirebilmesi için alacaklının yapması gereken hazırlık fiillerinden kaçınmasını da kapsar. İşçi, işverenin organizasyonu veya gerekli araçları olmadan görevi yapamıyorsa, hazırlık yükümlülüğünün kimde olduğu belirlenir. Bu değerlendirme sözleşmenin iş bölümüne dayanır.

Bilgisayar erişimi, görev ataması, çalışma alanı veya işin yapılmasına esas belgelerin sağlanması gibi hazırlıklar, işçinin fiilen işe başlayabilmesiyle bağlantılıdır. Bununla birlikte her teknik arıza veya gecikme otomatik olarak aynı hukuki sonucu doğurmaz. Engelin nedeni, işverenin sorumluluk alanı ve edimin gereği gibi sunulup sunulmadığı birlikte değerlendirilir.

İşveren, kendi yapması gereken hazırlığın tamamlanmamasını işçinin çalışmadığı iddiasıyla açıklıyorsa, görev dağılımının belgeleri önem kazanır. İşçinin kendisinin sağlaması gereken bir hazırlıkla işverence sağlanacak araç veya organizasyon karıştırılmamalıdır. Sözleşme, işyeri uygulaması ve görev talimatları bu ayrımı somutlaştırır.

Ücret talebi hazırlanırken bütün dönem aynı engel varmış gibi gösterilmez. Erişimin açıldığı, yeni görev verildiği veya işçinin fiilen çalışmaya başladığı tarih ayrıca belirlenir. m.408 kapsamındaki ücretin hangi zaman dilimine ilişkin olduğu bu kronoloji üzerinden ortaya konulur.

İşverenin sonradan gerekli araçları sağlayarak sözleşmeye uygun işi yeniden sunması, önceki engel dönemini geriye dönük olarak ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte sonraki günler için işçinin edimini sunma durumu yeniden değerlendirilir. Bu nedenle işe davet yazısının hangi görevi, yeri ve zamanı içerdiği kaydedilir. Eski görevden farklı esaslı koşullar önerilmişse yalnız engel kalktı denilerek bu değişikliğin kabul edildiği varsayılamaz. Hazırlığın tamamlanması, işin yeniden sunulması ve çalışma koşulu değişikliği birbirinden ayrılarak her dönemin kendi olgusu belirlenir. Ücret hesabındaki başlangıç ve bitiş günleri de bu ayrımı izlemelidir.

Fiilî çalışma yokken ücret neden devam eder?

m.408, koşulları gerçekleşen işveren engeli veya kabul temerrüdünde ücret ödeme yükümlülüğünü açıkça korur. Bunun dayanağı işçinin iş görme ediminin kendi iradesiyle ortadan kalkması değildir; edimin yerine getirilememesinin maddede belirtilen işveren davranışına bağlanmasıdır. Bu nedenle her çalışılmayan gün ücret dışıdır şeklindeki genel yaklaşım bu özel hükmü karşılamaz.

Ücretin tutarı belirlenirken sözleşmedeki ücret düzeni esas alınır. TBK m.401, sözleşme veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen ücretin ödenmesini; hüküm yoksa asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti düzenler. m.408, ücret miktarının sözleşmeden bağımsız keyfî biçimde belirlenmesine imkân vermez.

Temel ücretle belirli bir fiilî çalışma koşuluna bağlanmış ek ödeme aynı kalem olmayabilir. Talep edilen her ücret unsurunun dayanağı ve hak kazanma şartı gösterilmelidir. Bu inceleme, m.408’in koruduğu ücret borcunu ortadan kaldırmak için değil, somut hakkın hangi hesapla doğduğunu belirlemek için yapılır.

Ödeme zamanı da ayrı izlenir. TBK m.406’nın ücret ödeme düzeni ve sözleşmedeki daha kısa dönemler dikkate alınır. İşverenin engeli devam ediyor diye ücretin bütününün ileride iş yeniden başlayıncaya kadar ertelenebileceği yönünde m.408’de bir izin bulunmaz.

İşveren çalışılmayan saatleri daha sonra borç gibi isteyebilir mi?

TBK m.408, işverenin işçiden engellenmiş edimi daha sonra yerine getirmesini isteyemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle maddede belirtilen ücretin ödenmesi, işçinin aynı dönem için gelecekte birikmiş ücretsiz çalışma borcu olduğu anlamına gelmez. Ücret yükümlülüğü ile sonradan ifa talebinin yasaklanması birlikte uygulanır.

İşverenin çalışma çizelgesine geçmiş engel günlerini eksi saat olarak yazması, kanundaki sonucu değiştirmez. Önce o sürenin gerçekten m.408 kapsamına girip girmediği saptanır. Giriyorsa bu süre sırf işverenin tek yanlı kaydıyla gelecekte telafi edilecek işçi borcuna dönüştürülemez.

Bu kural, her türlü telafi çalışmasının yasaklandığı anlamına gelmez. 4857 sayılı İş Kanunu m.64, saydığı ayrı nedenlerle ve kendi sınırları içinde telafi çalışmasını düzenler. m.408 kapsamındaki işveren temerrüdü ile m.64’teki kanuni telafi hâlleri birbirinin yerine kullanılamaz.

Telafi çalışmasının koşulları ve süre sınırları incelenirken durmanın gerçek nedeni belirlenmelidir. İşverenin geçmiş engelleme süresine sonradan telafi etiketi koyması, m.64 şartlarının gerçekleştiğini tek başına göstermez. Hukuki nitelik, işin neden ve nasıl durduğundan anlaşılır.

İşçinin kurtulduğu giderler ücretten nasıl indirilir?

m.408’in son cümlesi, işçinin engelleme nedeniyle yapmaktan kurtulduğu giderlerin ücretten indirilmesini öngörür. İndirim, işçinin normalde katlanacağı ve engel yüzünden artık yapmadığı giderle bağlantılıdır. İşverenin işletme gideri veya üretim kaybı, işçinin kurtulduğu gider kavramının yerine konulamaz.

Bu nedenle indirilecek kalemin işçiye ait olduğu, ilgili dönemde gerçekten yapılmadığı ve engelleme ile bağlantısı açıklanmalıdır. Her ay standart bir kesinti belirlemek veya bordrodaki bütün gider kalemlerini otomatik silmek, kanunun öngördüğü somut yarar hesabını karşılamaz.

İşçiye ücret unsuru olarak yapılan ödemeyle masraf karşılığı sağlanan tutar da aynı olmayabilir. Sözleşmede kalemin nasıl düzenlendiği, ödeme koşulu ve fiilî gider kayıtları birlikte değerlendirilir. Yalnız ödemenin adının yol veya yemek olması, m.408 yönünden bütün hukuki incelemenin yerini tutmaz.

Hesapta önce hak edilen ücret, ardından kanunun indirimine izin verdiği gider tasarrufu ayrı gösterilir. Böylece işverenin hiç ücret borcu bulunmadığı iddiasıyla belirli bir indirim iddiası birbirine karışmaz. İndirim sonucu varsa bunun miktarı ve kaynağı denetlenebilir bir kayıt üzerinde görünmelidir.

Başka işten kazanılan ücret eski işverenden istenen tutarı etkiler mi?

TBK m.408, engelleme nedeniyle işçinin başka iş yaparak kazandığı yararları da indirim hesabına dahil eder. Hüküm, aynı dönem ve engelleme ile bağlantılı kazanımı inceler. İşçinin bütün geçmiş gelirini veya ilgisiz malvarlığını ücret borcundan düşüren genel bir mahsup yetkisi vermez.

Başka işin hangi tarihlerde yapıldığı, karşılığında hangi tutarın kazanıldığı ve m.408 kapsamında ücret istenen dönemle örtüşmesi belirlenir. Kazancın sadece ilan edilen brüt tutarıyla fiilen elde edilen değer arasındaki fark da hesapta açıklanmalıdır. Dönemlerin karıştırılması, indirimin kapsamını yanlış büyütür.

İşverenin işi kabul etmediği sürede işçinin başka çalışma imkânı bulması, ilk hizmet ilişkisinin her durumda kendiliğinden sona erdiğini göstermez. Sözleşmenin devamı, yapılan başka işin niteliği ve varsa sona erdirme işlemleri ayrı incelenir. m.408 ücret hesabındaki yarar indirimiyle fesih sonucu aynı hukuki konu değildir.

İşçinin başka işten hiçbir şey kazanmadığı dönemde de varsayılan ücret üzerinden otomatik indirim kurulamaz. Kanun gerçek kazanımla bilerek kaçınılan kazanımı ayrı kavramlarla düzenlemiştir. Gerçek kazanç iddiası somut kayıtla; kaçınma iddiası ise ayrıca o davranışın koşullarıyla açıklanmalıdır.

Kazanmaktan bilerek kaçınılan yarar ne anlama gelir?

m.408 yalnız elde edilen kazancı değil, işçinin kazanmaktan bilerek kaçındığı yararı da indirim konusu yapar. Buradaki bilerek ifadesi önemlidir. İşçinin yeni iş bulamamış olmasıyla gerçek bir kazanım imkânından bilinçli olarak kaçınması aynı olgu değildir. İndirim iddiası hangi iş ve hangi davranış üzerinden ileri sürüldüğünü göstermelidir.

İş imkânının niteliği, çalışma şartları, zaman ve yer bakımından yapılabilirliği ile işçinin mevcut ilişkisi değerlendirilir. Kanun bütün işçilerin herhangi bir koşuldaki her işi kabul etmesini zorunlu tutan sınırsız bir emir olarak okunamaz. Öte yandan bilinçli kaçınma bulunmasına rağmen hiç gelir elde edilmediği gerekçesiyle bu kısmın yok sayılması da madde metnini eksik uygulamak olur.

Hesapta kaçınıldığı ileri sürülen yarar belirli olmalıdır. Sadece piyasada iş vardı denilerek bütün ücretin silinmesi, miktarı ve davranışı göstermeyen bir genellemedir. Hangi dönemde hangi kazanımın mümkün olduğu ve neden bilerek kaçınma sayıldığı açıklanır.

Bu inceleme, işverenin çalışmayı engellediği olgusundan ayrı bir hesap aşamasıdır. İşverenin m.408 kapsamında borçlu olması, kanunun indirim düzenini ortadan kaldırmaz; indirim tartışması bulunması da borcun başlangıçtaki dayanağını kendiliğinden yok etmez. İki aşama aynı dosyada fakat ayrı gerekçelerle değerlendirilir.

Çalıştırmama ücretsiz izin veya kanuni askı sayılır mı?

Bir döneme ücretsiz izin adı verilmesi, işçinin ücret hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. İş ilişkisinin hangi kanuna tabi olduğu, izin için hangi hukuki dayanağın bulunduğu ve taraf iradeleri incelenir. İşverenin çalışmayı engellemesiyle tarafların usulüne uygun belirlediği izin aynı işlem değildir.

4857 sayılı Kanun m.22, çalışma koşullarındaki esaslı değişikliklerde yazılı bildirim ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulünü düzenler. Bu şekle uygun olmayan veya kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşverenin ücret ödemeyeceğini tek yanlı duyurması, m.22 kapsamında gerekli kişisel kabulün yerine geçmez.

İşçinin ücretsiz izin talebi ile işverenin işe gelmeme talimatı aynı belge değildir. Başvurunun kimin iradesini taşıdığı, hangi günleri kapsadığı ve ücret koşulunun nasıl belirlendiği okunmalıdır. İmzalı belgenin başlığı kadar gerçek içeriği de önem taşır.

Kanuni grev gibi özel askı hâllerinde ise ayrı kanun hükümleri uygulanır. Örneğin 6356 sayılı Kanun m.67, ilgili işçilerin sözleşmesini askıda tutar ve o dönem için ücret rejimini özel düzenler. Bu nedenle bütün çalıştırılmama durumlarının m.408 uyarınca ücret doğurduğu yönünde genelleme kurulamaz.

İşyerinde hazır bekleme süresiyle TBK 408 aynı mıdır?

4857 sayılı Kanun m.66/1-c, işçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bulunmasına rağmen çalıştırılmaksızın çıkacak işi bekleyerek geçirdiği süreleri günlük çalışma süresinden sayar. Bu, işyerinde fiilen hazır bekleme bakımından doğrudan çalışma süresi düzenidir. İşçi yalnız üretim yapmadığı gerekçesiyle o saatler işyerinde bulunmamış gibi değerlendirilemez.

TBK m.408 ise işveren engeli veya kabul temerrüdünde ücret ödeme yükümlülüğünü düzenler. İki hüküm bağlantılı görünse de hukuki soruları farklıdır: biri hangi sürenin çalışmadan sayılacağını, diğeri edimin yerine getirilmesi engellendiğinde ücretin devamını belirler. Dosyada gerçek çalışma biçimine uygun dayanak seçilmelidir.

İşyerindeki bekleme kayıtları, vardiya çizelgesi ve görev talimatları bu ayrımda önemlidir. İşçi işyerinde hazır bulunuyorsa bunun saatleri; işyerine hiç alınmıyorsa engelin ve hazır olma beyanının kayıtları gösterilir. Aynı dönemin bir bölümünde bekleme, başka bölümünde erişim engeli bulunması mümkündür; her bölüm kendi olgusuyla açıklanır.

Bu ayrım ücret hesabını da etkiler. Çalışmadan sayılan süreye ilişkin kayıtla m.408’in gider ve kazanç indirimi düzeni, gerekçesiz biçimde birbirine uygulanmamalıdır. Hukuki nitelik belirlenmeden yalnız fiilî üretim miktarına bakılarak bütün dönemden ücret kesintisi yapılması eksik değerlendirmedir.

Ücret talebi için hangi başvuru yolu izlenir?

Talepte iş sözleşmesinin devam ettiği dönem, işveren engelinin başlangıcı ve işçinin edimini sunma durumu açıklanır. İşverenin hangi davranışının m.408 kapsamına girdiği gösterilir. Ücret hesabında sözleşmesel tutar, ödenen kısım ve maddede sayılan indirim iddiaları ayrı tutulur. Böylece uyuşmazlık yalnız çalışmadın sözüne verilen genel bir cevap olmaktan çıkar.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, işçi alacağı davalarında önceden arabulucuya başvurmayı dava şartı sayar. TBK hizmet sözleşmesinden doğan iş ilişkisi uyuşmazlıkları da m.5/1-a kapsamında iş mahkemelerinin görev alanına dahildir. Talebin hizmet ilişkisinden doğduğu ve hangi dönemin ücretini içerdiği açık yazılır.

Arabuluculuk başvurusunda ücret dönemleri ve tartışmalı kesintiler somutlaştırılır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak ve dava şartları kontrol edilerek talep mahkemeye yöneltilir. Arabuluculuk sırasında genel bir ücret uyuşmazlığı kaydı bulunmasıyla bütün farklı dönem ve kalemlerin açıkça tartışılması aynı şey değildir.

İş sözleşmesi bu arada sona ermişse sona erme tarihi ayrıca belirlenir. m.408 kapsamında sözleşme devam ederken istenen ücretle sona erme sonrası tazminat veya başka bir koruma yolunun konusu aynı değildir. Bir talebin dayanağı, diğerinin bütün şartlarını kendiliğinden karşılamaz.

İşverenin engeli ve ücret hesabı nasıl belgelenir?

Dosyanın zaman çizelgesi, görevin ifa edilmesi gereken günlerden başlar. İşçinin işe hazır olduğu kayıt, işverenin işe gelmeme veya görev vermeme açıklaması, erişim kapatma işlemi ve işin yeniden sunulduğu tarih birbirine bağlanır. Sonradan hazırlanan özet, asıl kayıtların hangi tarihe ait olduğunu gizlememelidir.

Yazışmalarda yalnız tek bir mesaj yerine ilgili konuşmanın bağlamı korunur. İşverenin geçici talimatı mı, çalışma koşulu değişikliği mi veya fesih bildirimi mi yaptığı içeriğe göre ayrılır. İşçinin yanıtı ve çalışmaya hazır olduğunu belirten açıklaması da aynı kronolojide yer alır. Belgenin başlığı hukuki niteliği tek başına belirlemez.

Ücret bakımından iş sözleşmesi, varsa TİS, bordro ve ödeme kayıtları karşılaştırılır. m.408 indirimi ileri sürülmüşse gider tasarrufu, başka iş kazancı ve bilerek kaçınılan yarar aynı başlık altında toplanmaz. Her biri farklı olguya dayandığından miktarı ve dönemi ayrı açıklanmalıdır.

Son değerlendirme, sözleşmenin devamı, gereği gibi edim sunumu, işveren engeli ve ücret hesabının birlikte kurulmasına dayanır. Bu dört unsurdan birinin yalnız varsayımla doldurulması yerine mevcut kayıtlarla neyin ispatlandığı gösterilir. Böylece hem ücret talebi hem de işverenin indirim savunması kanunun somut koşulları üzerinden incelenir.

Sık sorulan sorular

İşveren iş vermediğinde işçi ücretini kaybeder mi?

TBK m.408 şartları varsa kaybetmez. İşveren edimin yerine getirilmesini kusuruyla engeller veya edimi kabulde temerrüde düşerse ücret ödemekle yükümlüdür. İşçinin sözleşmeye uygun çalışmaya hazır olması ve engelin nedeni incelenir. Her çalışılmayan gün aynı hukuki durum değildir.

İşyerine alınmamak ücret talebi için tek başına yeterli mi?

İşyerine giriş engeli önemli bir kayıttır; ancak sözleşmenin devamı, işçinin gereği gibi edim sunumu ve engelin hukuki nedeni birlikte değerlendirilir. TBK m.106 kabul temerrüdünün koşullarını, m.408 hizmet ilişkisindeki ücret sonucunu düzenler. Kişisel devamsızlık veya ayrı kanuni askı hâliyle karıştırılmamalıdır.

İşveren bilgisayar erişimini açmazsa hazırlık yükümlülüğü ihlal edilir mi?

Erişimin işveren tarafından sağlanması gereken ve işi yapmak için gerekli bir hazırlık olup olmadığı incelenir. TBK m.106, edimin ifası için alacaklının yapması gereken hazırlıktan kaçınmasını temerrüt kapsamında düzenler. Teknik engelin nedeni ve işçinin çalışmaya hazır oluşu somut kayıtlarla belirlenir.

İşveren geçmişte iş vermediği saatleri sonra ücretsiz çalıştırabilir mi?

TBK m.408 kapsamına giren engellemede işveren, işçiden edimi daha sonra yerine getirmesini isteyemez. Ücretin ödenmesi geleceğe dönük çalışma borcu yaratmaz. 4857 m.64 kapsamındaki ayrı telafi hâlleri ise kendi koşullarıyla incelenir; geçmiş işveren temerrüdüne yalnız telafi adı verilmesi yeterli değildir.

İşçinin tasarruf ettiği giderler ücretten indirilir mi?

m.408, engelleme nedeniyle yapmaktan kurtulunan giderlerin indirimini düzenler. Giderin işçiye ait olduğu, ilgili dönemde yapılmadığı ve engelleme ile bağlantısı gösterilmelidir. İşverenin işletme kaybı bu kavramın yerine geçmez; bütün ücretin açıklamasız kesilmesiyle belirli gider indirimi aynı değildir.

Başka işten kazanılan para ücret talebini azaltır mı?

m.408, engelleme sebebiyle başka iş yaparak kazanılan yararı indirim hesabına dahil eder. Başka işin dönemi ve elde edilen kazanç, ücret istenen dönemle karşılaştırılır. İlgisiz eski gelirler veya varsayılan kazançlar aynı hesap kalemi değildir; bilerek kaçınılan yarar iddiası ayrıca incelenir.

İş bulamamak kazanmaktan bilerek kaçınmak sayılır mı?

İki olgu aynı değildir. m.408, bilerek kaçınılan yararı düzenler; yalnız yeni iş bulunamaması bu sonucu kendiliğinden doğurmaz. İleri sürülen iş imkânı, çalışma koşulları, dönem ve bilinçli kaçınma davranışı somutlaştırılmalıdır. Herhangi bir işi her koşulda kabul zorunluluğu şeklinde sınırsız yorum yapılamaz.

İşverenin işe gelmeyin talimatı ücretsiz izin sayılır mı?

Talimatın içeriği ve hukuki dayanağı incelenir. İşverenin tek yanlı açıklaması, işçinin usulüne uygun ücretsiz izin iradesiyle aynı değildir. 4857 m.22 kapsamında esaslı çalışma koşulu değişikliğinde yazılı bildirim ve altı iş günü içinde yazılı kabul düzeni uygulanır; yalnız isimlendirme ücret hakkını kaldırmaz.

İşyerinde işi bekleyerek geçen saatler çalışmadan sayılır mı?

4857 m.66/1-c, işinde her an çalışmaya hazır olduğu hâlde iş bekleyerek boş geçen süreleri günlük çalışma süresinden sayar. Bu düzen ile TBK m.408’in kabul temerrüdünde ücret sonucu farklı hukuki soruları çözer. Hazır bekleme saatleri fiilî üretim yok diye otomatik silinemez.

TBK 408 ücreti için önce arabuluculuğa gidilir mi?

7036 m.3/1 uyarınca işçi alacağı davasında arabulucuya başvuru dava şartıdır. TBK hizmet sözleşmesinden doğan iş ilişkisi uyuşmazlıkları m.5/1-a kapsamında iş mahkemelerinde görülür. Başvuruda engellenen çalışma dönemi, ücret dayanağı ve tartışmalı indirim kalemleri açıkça gösterilmelidir.

Başvuru ve dosya hazırlığı

İşi kabulde temerrüt dosyasında çalışmaya hazır olma kayıtları, işverenin engelleme talimatı, ücret dönemi ve m.408 indirimleri aynı zaman çizelgesinde karşılaştırılır. Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetiminde, uzaktan çalışma erişim kayıtları ve farklı işyerlerindeki görev yazışmaları da bu incelemeye dahil edilir. İstanbul ve Mersin ofislerimizle iletişim kurarak görev, erişim ve ödeme belgelerinizi paylaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar ve mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.106,401,406 ve408
• 4857 sayılı İş Kanunu m.22,64 ve66/1-c
• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.67
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ve5

Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.

İlgili hukuk rehberleri

• Telafi Çalışması Kaç Ay İçinde ve Günde Kaç Saat Yapılır? İş Kanunu 64 (2026)
• Ücretsiz İzin Talep Dilekçesi Örneği 2026 | Word İndir

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →