Marinada Kışlamaya Bırakılan Ticari Tekne Zarar Görürse Kim Sorumlu?

Ticari tekneyi kış boyunca güvenli biçimde korumayı üstlenen işletme, saklama borcunu gereği gibi yerine getirmek zorundadır. Türk Borçlar Kanunu m. 561 koruma yükümlülüğünün; m. 112 ise sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminatın temelidir. İşletmenin yalnızca bağlama veya kara alanı tahsis etmesiyle, tekneyi teslim alarak gözetim ve koruma üstlenmesi ayrı incelenir.

Hasarın marinada gerçekleşmesi tek başına bütün sorumluluk sorularını çözmez. Teknenin teslimdeki durumu, kışlama hizmetinin kapsamı, hasarın zamanı, koruma tedbirleri ve teknik sebep birlikte belirlenir. Bu inceleme ticari amaçla işletilen teknenin kışlama ve muhafaza ilişkisine yöneliktir; kişisel kullanım için alınan tüketici hizmetinin özel hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Saklama hizmeti ile yalnızca yer tahsisi nasıl ayrılır?

Marina sözleşmesinin başlığında “kışlama”, “park”, “bağlama” veya “çekek” yazması, tek başına hangi borcun üstlenildiğini göstermez. TBK m. 19 uyarınca sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır. İşletmenin neyi teslim aldığı, neyi kontrol edeceği ve hangi hizmet için ücret aldığı sözleşmenin tamamından ve fiilî uygulamadan anlaşılır.

TBK m. 561 anlamında saklamada esas borç, bırakılan taşınırı güvenli yerde korumaktır. TBK m. 299 anlamında kirada ise şeyin kullanılmasının veya kullanmayla birlikte yararlanılmasının bırakılması öne çıkar. Tekne sahibinin bütün kontrolü elinde tuttuğu alan tahsisi ile işletmenin anahtar, periyodik kontrol, sintine takibi ve güvenlik sorumluluğunu aldığı muhafaza aynı değerlendirmeye bağlanmaz. Karma hizmette her borç ayrıca belirlenir.

Bu ayrım işletmenin kendi verdiği zarardan hiçbir koşulda sorumlu olmayacağı anlamına gelmez. Yalnız yer tahsis eden işletmenin de üstlendiği borçlar ve kendi davranışları incelenir. Ancak teslim alınmayan bir cihazın kaybı veya üstlenilmeyen bakım işlemi, açıklamasız biçimde saklama kapsamına eklenmez. Genel kurallar için saklama sözleşmesi ve emanet eşyanın iadesi rehberi temel çerçeveyi açıklar.

Teknenin teslim anındaki durumu nasıl kaydedilir?

Kışlama hasarında karşılaştırmanın başlangıcı, teknenin işletmeye bırakıldığı andır. Gövde, borda, pervane, şaft, dümen, güverte ve elektronik donanım için tarihli durum kaydı hazırlanır. Karaya alma öncesindeki sualtı durumu dışarıdan görülemiyorsa bu sınırlama açıkça yazılır. Görülmeyen kısmın sağlam olduğunun kontrol edilmiş gibi imzalanması, belgenin gerçeği yansıtmasını engeller.

Teslim listesinde tekne kimliği, anahtarlar, çıkarılan parçalar, aküler, sökülen elektronik cihazlar ve işletmenin ayrıca saklayacağı donanım ayrı satırlarda gösterilir. Teknede bırakılan fakat sayılmayan kapalı kutular ile içerikleri tek tek teslim alınan malzemeler ayrılır. Kaptanın kişisel eşyası, işletmenin ticari ekipmanı ve üçüncü kişiye ait cihaz bakımından hak sahibi de belirlenir.

Bilinen su alma, elektrik kaçağı, yakıt sızıntısı veya bağlama noktası zayıflığı bildirilmelidir. Bu bilgiler koruma önlemini doğrudan etkiler. Sonradan ortaya çıkan bir hasarın eski ayıpla ilgisi teknik verilerle araştırılır; yalnız “zaten eski tekneydi” ifadesi hasarın teslimden önce bulunduğunu ispatlamaz. Aynı şekilde teslim fotoğrafında görünmeyen her arıza yeni oluşmuş kabul edilmez.

Kışlama paketinin kapsamı neden kalem kalem belirlenmelidir?

Koruma, bakım ve onarım farklı iş edimleridir. Örtünün kontrol edilmesi, takozların gözlenmesi, halatların geriliminin ayarlanması, akü yönetimi veya motorun belirli aralıklarla çalıştırılması hizmet kapsamına alınmışsa ilgili görev ve sıklık gösterilir. Sadece park bedeli tahsil edilen sözleşmeye ayrıca motor revizyonu borcu eklenmez; buna karşılık açıkça üstlenilen periyodik kontrol de “sahibi gelmedi” denilerek bırakılmaz.

Hizmetin teknik standardı belirlenirken üretici talimatı, teknenin özellikleri ve kararlaştırılan yöntem esas alınır. Her tekneye aynı takoz yerleşiminin uygun olduğunu söylemek teknik incelemenin yerini tutmaz. Ağırlık dağılımı, kaldırma noktaları ve sökülen ekipmanın etkisi dosyaya alınır. Bu belgeler sözleşmeye aykırılığın hangi somut davranıştan doğduğunu göstermelidir.

İşletmenin tekne sahibinden beklediği hazırlıklar da açıklanır. Depoların boşaltılması, ekipmanın sökülmesi veya belirli vanaların kapatılması görevi sahibine bırakılmışsa bildirimin gerçekten yapıldığı ve görev dağılımının kabul edildiği incelenir. Sonradan hazırlanan tek taraflı kontrol listesi, geçmişte üzerinde anlaşılmış görev paylaşımının kendiliğinden kanıtı değildir.

Karaya alma, takozlama ve denize indirme hasarı nasıl ayrılır?

Teknenin kış boyunca beklediği dönemdeki hasarla kaldırma sırasında oluşan ezilme veya düşme aynı olay değildir. İşlemlerin başlangıç ve bitiş saatleri, operatör bilgileri, kullanılan ekipman ve teknenin bağlandığı noktalar kaydedilir. Gövdedeki izin biçimi ile sapanın yeri arasında bağlantı kurulmadan yalnız son fotoğraftan işlem kusuru sonucu çıkarılmaz.

Marina kaldırma hizmetini kendi borcunun ifası olarak başka işletmeye yaptırmışsa TBK m. 116 gündeme gelir. Borçlu, ifayı hukuka uygun biçimde yardımcı kişiye bırakmış olsa da yardımcının işi yürütürken diğer tarafa verdiği zarardan kanundaki çerçevede sorumludur. Hizmetin tekne sahibi tarafından bağımsız bir sözleşmeyle başka firmadan alınması ise taraf ve borç ilişkisini değiştirir.

Bu nedenle vinç faturasının kime kesildiği, siparişi kimin verdiği, bedeli kimin tahsil ettiği ve operasyonu kimin yönettiği birlikte incelenir. Aynı sahada çalışan herkesin tek şirket olduğu varsayılmaz. Marina ile bağımsız yüklenicinin aynı zarara hangi hukukî sebeple katıldığı açıklanmadan bütün firmalara aynı metinle yönelmek, sorumluluk zincirini belirsiz bırakır.

Fırtına, yoğun yağış veya hırsızlık sorumluluğu kaldırır mı?

TBK m. 112, borç gereği gibi ifa edilmediğinde borçlunun kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe bundan doğan zararı gidermesini düzenler. Hasar sebebine “fırtına” adının verilmesi kusursuzluk ispatını tamamlamaz. Olayın şiddeti ve öngörülebilirliği kadar, sözleşmeye göre alınması gereken tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığı da araştırılır.

Meteorolojik kayıt, uyarının işletmeye ulaşma zamanı, bağlama veya takoz düzeni, drenajın durumu ve olay öncesi kontrol kayıtları aynı zaman çizelgesine işlenir. Zararın gerekli önlemler alınsa da gerçekleşeceği savunması somut teknik veriye dayanmalıdır. Bölgedeki başka teknelerin zarar görmesi, teknenin kendi koşullarının ayrıca incelenmesini gereksiz kılmaz.

Hırsızlık bakımından da güvenlik hizmetinin kapsamı önemlidir. Giriş kontrolü, kamera kapsamı, anahtar teslim kayıtları ve izinsiz erişimin nasıl gerçekleştiği belirlenir. Üçüncü kişinin suç işlemesi, sözleşmedeki koruma borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık saklama borcu, her olayda kusurdan bağımsız sınırsız sigorta garantisi olarak da sunulmaz.

“Bütün risk tekne sahibine aittir” kaydı geçerli midir?

TBK m. 115, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmayı kesin hükümsüz sayar. İşletme, ağır kusurunu kapsayan genel bir kayıtla bu yasağı aşamaz. Standart sözleşmedeki sorumsuzluk maddesinin hangi davranışa, hangi zarar türüne ve hangi kişiye ilişkin olduğu okunmalıdır. Başlığın genişliği, bütün hükmün her olayda aynı sonucu doğurduğunu göstermez.

Hafif kusur ve yardımcı kişi sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. TBK m. 116 yardımcı kişilerin fiilinden doğan sorumluluğun sözleşmeyle tamamen veya kısmen kaldırılmasını ilke olarak kabul eder. Ancak kanun veya yetkili makam izniyle yürütülebilen uzmanlık gerektiren hizmet, meslek ya da sanatta bu yöndeki anlaşma geçersizdir. TBK m. 115 de aynı izin koşuluna bağlı faaliyetlerde hafif kusurdan önceden kurtulmayı engeller.

Her teknik işin sırf uzmanlık istemesi, izin koşulunun gerçekleştiği anlamına gelmez. Faaliyetin hukuken hangi izinle yürütüldüğü ayrıca gösterilir. Ayrıca tekneye ilişkin sigorta yaptırma yükümlülüğü ile işletmenin kendi sözleşmesel sorumluluğunu kaldıran hüküm ayrı okunur. Sahibin tekne sigortasının bulunması, marina borcunu otomatik olarak sona erdirmez.

İşletme tekneyi izin almadan kullanmışsa ne değişir?

TBK m. 563 saklayanın, saklatanın izni olmadan saklananı kullanmasını yasaklar. Koruma amacıyla teslim, ticari sefer veya kişisel gezi yetkisi vermez. Sözleşmede motoru bakım için çalıştırma ya da tekneyi saha içinde güvenli yere alma yetkisi bulunması da her amaçla kullanım izni değildir. İznin amacı ve sınırları belirlenmelidir.

Yasağa aykırılıkta uygun kullanım bedeli doğar. Saklayan ayrıca kullanmamış olsaydı bile zararın gerçekleşeceğini ispat etmedikçe beklenmedik hâlden doğan zarardan da sorumludur. Bu özel hüküm, izinsiz kullanımın yalnız yakıt tüketimi hesabından ibaret olmadığını gösterir. Ancak teknenin kullanıldığı iddiası da seyir kayıtları, motor saati ve erişim belgeleriyle somutlaştırılır.

Hasar görüldüğünde hangi deliller korunmalıdır?

İlk işlem hasarın yayılmasını önlemek, aynı anda başlangıç durumunu kayda almaktır. İşletmeye tarihli bildirim yapılır; tekne kimliği, hasarın yeri, gözlenen durum ve inceleme talebi açıkça yazılır. Onarımdan önce gövde ölçümü, su giriş noktası, kırık parçalar ve elektronik kayıtlar korunur. Sadece onarım sonrası fatura, hasarın başlangıç sebebini açıklamaz.

HMK m. 199 elektronik verileri, fotoğrafı ve görüntüyü belge kapsamında sayar. Dosyalar tarih bilgileri ve mümkünse özgün biçimleriyle saklanır; kesilmiş görüntülerin olayın öncesi ve sonrasını göstermediği açıklanır. Ayrıntılı çerçeve elektronik verilerin belge niteliği yazısında yer alır.

Delil hemen incelenmezse kaybolacak veya ileri sürülmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa HMK m. 400–403 kapsamında mahkemeden delil tespiti istenir. Dava açılmadan önce m. 401’deki görev ve yetki seçenekleri; dava açıldıktan sonra davayı gören mahkemenin yetkisi uygulanır. Acele inceleme için m. 403’ün zorunluluk şartı ayrıca açıklanır. Delil tespiti rehberi başvurunun usulünü tamamlar.

Onarım bedeli ve ticari kullanım kaybı nasıl hesaplanır?

Tazminat hesabı hasarlı parçaların listesiyle başlar. Her parça için önceki durum, olayla bağlantı, onarım gereği ve bedel ayrı gösterilir. Eski bakım ihtiyacını yeni hasarın tamamı gibi sunmak veya tek bölüm onarılabilirken bütün donanımın yenilenmesini açıklamasız istemek gerçek zararı göstermeye yetmez. Onarım sonrasında kalan değer azalması da ayrıca teknik ve ekonomik dayanak gerektirir.

Ticari kullanım kaybında sözleşme bağlantısı ve gerçek faaliyet esas alınır. İptal edilen işler, önceki çalışma kayıtları, makul onarım süresi ve bu dönemde yapılmayan giderler birlikte incelenir. Brüt ciro doğrudan net kazanç kaybı olarak yazılmaz. Teknenin bakım için zaten kullanılmayacağı günler, hasar nedeniyle kaybedilen çalışma günlerinden ayrılır.

TBK m. 114/2 aracılığıyla uygulanan m. 52, zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisini dikkate alır. Gereksiz bekletmeyle büyüyen zarar ve alınabilecek makul önlemler bu kapsamda değerlendirilir. Bununla birlikte zararı azaltma yükümlülüğü, teknik güvenlik sağlanmadan ticari sefere çıkma zorunluluğu olarak yorumlanamaz.

Hasarın hangi işlem veya dönemde doğduğu nasıl gösterilir?

Kışlama dosyasında teslimden iadeye kadar tek bir kesintisiz dönemden söz etmek yeterli değildir. İlk karaya alma, saha içi yer değiştirme, uzun süreli bekleme, bakım müdahalesi ve yeniden denize indirme ayrı tarihlere bağlanır. Her aşamanın sorumlusu, gözlem kaydı ve teknenin durumu gösterilir. Böylece teknenin başka yükleniciye bırakıldığı gün ile marina gözetiminde kaldığı gün birbirine karışmaz.

Denize indirildikten sonra fark edilen su alma bakımından teknenin karadayken görünür durumu ile suya girdikten sonraki ilk bulgular karşılaştırılır. Sızıntının ilk kez o gün fark edilmesi, oluşum tarihinin de aynı gün olduğunu tek başına kanıtlamaz. Teknik inceleme, eski yorgunluk izi, yeni darbe, bağlantı gevşemesi ve bakım müdahalesinin her birini veriye dayalı olarak ayırmalıdır. Sorular sadece hasarın fiyatına yöneltilirse sorumluluğu belirleyen bu ayrım cevaplanmadan kalır.

İade tutanağında yapılan incelemenin kapsamı açıkça yazılır. Dış gövdenin gözle kontrol edilmesi, kapalı sistemlerin çalışma testinin de yapıldığı anlamına gelmez. Tutanakta bulunan genel bir teslim cümlesi ile ayrıca düzenlenmiş zarar uzlaşması aynı belge işlevine sahip değildir. İmza öncesinde mevcut hasar listesi, henüz test edilmeyen bölümler ve tarafların farklı açıklamaları kayda geçirilir. Gerçeğe aykırı geriye dönük kayıt üretmek yerine eksik bilginin hangi belge veya incelemeyle tamamlanacağı gösterilir.

HMK m. 190’daki ispat yükü düzeni ile TBK m. 112’deki kusursuzluğu ispat kuralı birlikte uygulanır. Tekne sahibi zararını ve borca aykırılıkla bağlantısını somutlaştırır; işletmenin kusursuzluk savunması ise bu belirlenen olaya cevap vermelidir. Her iki tarafın yalnız sonuç cümlesi kullanması teknik sebep incelemesinin yerini tutmaz.

Sigorta ödemesi ve marina talebi nasıl birlikte yürütülür?

Tekne sigortasına yapılan bildirim ile marina işletmesine yöneltilen tazminat talebi ayrı hukukî ilişkilerdir. Poliçe teminatı, muafiyet ve sigortacının istediği hasar belgeleri incelenir. TTK m. 1472 uyarınca sigortacı ödeme yaptığında, sigortalının sorumlu kişiye karşı dava hakkı ödenen bedel kadar sigortacıya geçer. Sigortalı kalan zarar için başvurma hakkını korur.

Aynı zarar iki kez tahsil edilemez. Bu nedenle tabloda toplam zarar, sigorta ödemesi, muafiyet, kapsam dışında kalan kalem ve marinadan alınan ödeme ayrı gösterilir. Sigortacıya geçen hakları zedeleyen ibra veya feragat ayrıca sorumluluk doğurur. Uzlaşma belgesinin sadece ödenen kısmı mı yoksa bütün zararları mı kapsadığı imzadan önce anlaşılır biçimde belirlenmelidir.

Ticarî davanın niteliği TTK m. 4 ve görev m. 5 üzerinden incelenir. TTK m. 5/A kapsamındaki konusu para olan ticari alacak ve tazminat davalarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur. Teknenin ticari kullanımının belgelenmesi, sözleşmenin türü ve karşı tarafın kimliği başvuru hazırlığının parçasıdır. Hasar dosyası yalnız bir ödeme rakamından oluşmaz; sorumluluk ve hesap aynı belgelerle açıklanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Marina her bağlama sözleşmesinde saklayan sayılır mı?

Hayır. TBK m. 19 ve 561 kapsamında gerçekten üstlenilen koruma borcu belirlenir. Yalnız alan veya bağlama yeri tahsisi ile tekneyi teslim alarak muhafaza üstlenme aynı değildir. Sözleşme, teslim kayıtları ve fiilî görev paylaşımı birlikte incelenir.

Tekne fırtınada zarar gördüyse işletme doğrudan sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır. TBK m. 112 uyarınca sözleşmeye aykırılıkta kusursuzluğun ispatı gerekir. Fırtınanın özellikleri, uyarılar, alınması gereken tedbirler ve bunların uygulanması incelenir. Sadece olayın doğal afet olarak adlandırılması bütün koşulların gerçekleştiğini göstermez.

Vinç başka firmaya aitse marina sorumluluğu sona erer mi?

Marina kaldırmayı kendi borcunun ifası olarak yardımcı firmaya bırakmışsa TBK m. 116 değerlendirilir. Tekne sahibinin bağımsız firmayla ayrıca sözleşme yapması farklıdır. Sipariş, fatura, tahsilat ve operasyon yönetimi gerçek borçluyu belirlemek için birlikte okunur.

Sözleşmedeki bütün risklerin sahibine ait olduğu kaydı yeterli midir?

TBK m. 115 ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşmasını kesin hükümsüz sayar. Hafif kusur ve yardımcı kişi sorumluluğunda ilgili fıkralar, faaliyetin kanunen izin gerektirip gerektirmediği ve sözleşmenin kapsamı ayrıca incelenir.

Kışlamaya bırakılan tekne işletme tarafından kullanılabilir mi?

TBK m. 563 saklatanın izni olmadan kullanımı yasaklar. Bakım amaçlı sınırlı yetki, ticari sefer izni değildir. İhlalde uygun kullanım bedeli ile kanunda düzenlenen koşullarda beklenmedik hâlden doğan zarar sorumluluğu doğar.

Tekne onarıma girecekse mahkemeden delil tespiti istenir mi?

HMK m. 400 uyarınca delilin kaybolması veya ileride ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması hukuki yarar oluşturur. Onarım öncesindeki izler bu nedenle incelenir. Acele ve karşı tarafa önceden tebligatsız tespitte m. 403 şartları ayrıca aranır.

Kışlama sırasında kaybolan bütün cihazların bedeli istenir mi?

Talepte cihazın hak sahibi, teslim kapsamı, kayıp ve koruma borcuyla bağlantı gösterilir. Teslim listesi, seri numarası, fotoğraf ve erişim kayıtları bu incelemenin dayanağıdır. Teknenin sahada olması, üzerinde bulunduğu iddia edilen her cihazın teslimini tek başına ispatlamaz.

Ticari sefer yapılamayan günlerin bütün cirosu tazminat mıdır?

Hayır. Gerçek kazanç kaybı, makul onarım süresi, gerçekleşmeyen işler ve tasarruf edilen giderlerle hesaplanır. Brüt ciro doğrudan net zarar değildir. Zaten planlanmış bakım veya çalışmama dönemleri ayrıca ayrılır.

Tekne sigortası ödeme yaptıktan sonra marinadan tekrar aynı bedel alınır mı?

Aynı zarar iki kez tahsil edilmez. TTK m. 1472 kapsamında sigortacının ödediği kısım için hak sigortacıya geçer. Sigortalı, karşılanmayan zarar bakımından sorumlu kişiye başvurma hakkını korur ve ödeme tablosunu buna göre düzenler.

Ticari tekne hasarı için dava öncesi arabuluculuk gerekir mi?

Uyuşmazlık TTK m. 4 kapsamında ticari dava ve talep TTK m. 5/A kapsamındaki para alacağı veya tazminat ise dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır. Önce gerçek sözleşme türü, taraflar ve talep belirlenir; her marina uyuşmazlığı aynı sınıfa otomatik yerleştirilmez.

İstanbul ve Mersin bağlantılı kışlama dosyalarında belge düzeni

İstanbul’daki tekne işletmesi ile Mersin’deki marina veya çekek işletmesinin kayıtları farklı yerlerde tutulduğunda teslim, gözetim ve operasyon belgeleri tek zaman çizelgesinde birleştirilir. Teknenin bulunduğu yerdeki teknik inceleme ile şirket merkezindeki sözleşme ve ödeme kayıtları aynı tekne kimliğine bağlanır. Yurt dışındaki işletmecinin temsil belgeleri ve yabancı dildeki bakım talimatları ayrıca hazırlanır. Şehir adı tek başına görevli veya yetkili mahkemeyi belirlemez; dava ilişkisi ve delil tespiti şartları kanundaki kurallara göre değerlendirilir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî metin: 19, 52, 112, 114–116, 299, 561–563
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî metin: 190, 199, 400–403
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel resmî metin: 4, 5, 5/A, 1472

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →