Fabrikada Hırsızlık: Özel Güvenlik Şirketinden Zarar Nasıl İstenir?

Fabrikada hırsızlık olması, özel güvenlik şirketini kendiliğinden bütün kayıplardan sorumlu yapmaz. Şirket kararlaştırılan koruma hizmetini gereği gibi yerine getirmemiş ve bu ihlal zarara neden olmuşsa TBK m. 112 uyarınca tazminat borcu doğar. Boş bırakılan nöbet noktası, yapılmayan devriye, karşılıksız kalan alarm veya kontrol edilmeden açılan çıkış kapısı; görev planı ve olay kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir. Borçlu şirket, sözleşmeye aykırılık ve zararla bağlantısı ortaya konulduğunda kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmelidir.

Bu inceleme, güvenlik görevlisinin yakalama yetkisinden veya hırsızlık suçunun cezasından farklıdır. Asıl soru, fabrikanın satın aldığı koruma hizmetinin hangi bölümünün yerine getirilmediği ve bu eksikliğin hangi mal kaybını doğurduğudur. Zorunlu mali sorumluluk sigortası da tek başına fabrikanın bütün stoklarını sigortalayan bir güvence değildir.

Güvenlik şirketi hangi koruma hizmetini üstlenmiştir?

Önce sözleşme, teknik şartname, hizmet teklifi ve onaylanan görev planı birlikte okunur. Fabrikanın tamamına hizmet verilmesi ile yalnız ana girişte personel bulundurulması aynı borç değildir. Açık stok sahası, yardımcı depo, yükleme rampası ve gece kullanılan tali kapıların kapsamı ayrı ayrı belirlenmelidir. Güvenlik şirketinin olaydan sonra ileri sürdüğü görev sınırı, sözleşme kurulurken kabul edilen kapsamla karşılaştırılır.

TBK m. 502/2, kanunda ayrıca düzenlenmemiş iş görme sözleşmelerine niteliklerine uygun düştükleri ölçüde vekâlet hükümlerinin uygulanmasını öngörür. Koruma hizmetinde TBK m. 506’daki sadakat ve özen ölçüsü önem taşır: benzer alanda faaliyet gösteren basiretli hizmet sağlayıcının göstereceği davranış esas alınır. Güvenlik hizmeti satın alınması, başlı başına hiçbir hırsızlığın gerçekleşmeyeceği yönünde mutlak sonuç garantisi değildir. Sözleşmede ayrıca verilen açık taahhütlerin kapsamı ise TBK m. 19 uyarınca gerçek ortak iradeden belirlenir.

Personel sayısı da tek başına hizmetin tamamını açıklamaz. Aynı vardiyada hangi kapının açık olduğu, mola sırasında kimin nöbeti devraldığı, devriye rotası, alarmı kimin takip ettiği ve fabrika yetkilisine bildirim zinciri hizmetin uygulanabilir içeriğini oluşturur. Uyuşmazlık dosyası bu görevleri olayın zaman çizelgesiyle eşleştirmelidir.

Eksik nöbet ve yapılmayan devriye nasıl ortaya konur?

Bir görevlinin çizelgede yazılı olması, o noktada fiilen görev yaptığı anlamına gelmez. Personel giriş kayıtları, vardiya teslim defteri, devriye kontrol cihazının ham verileri, kamera görüntüsü ve telsiz kayıtları birlikte değerlendirilir. İmzalı çizelge ile elektronik kayıt arasında fark bulunuyorsa, farkın hangi saat aralığını ve hangi koruma noktasını etkilediği gösterilir. Günün sonunda imzalanan toplu bir kontrol listesi, olay anındaki boşluğu tek başına açıklamaz.

Devriye sisteminde okutulan kontrol noktalarının saati kadar konumu da önemlidir. Aynı noktaların olağan dışı kısa sürede tamamlandığı iddiası teknik incelemeyle doğrulanmalıdır; yalnız ekran görüntüsüne dayanarak kayıtların sahte olduğu kesinleştirilemez. Cihaz saati ile kamera ve kapı kontrol sisteminin saat farkı belirlenmeden yapılan karşılaştırma yanlış olay sırası üretir.

Alarmın merkeze ulaştığı, görevlendirme yapıldığı ve fiilî müdahalenin başladığı anlar ayrı kayıtlardır. Sözleşmede belirli müdahale süresi bulunuyorsa süre başlangıcının hangi kayıtla tanımlandığı saptanır. Sadece alarm mesajının okunduğunu gösteren veri, sahaya gidildiğini ispatlamaz. Buna karşılık hiç iletilmeyen bir sinyal için güvenlik şirketinin bildirim aldığını varsaymak da doğru değildir; alarm altyapısının bakım ve işletme sorumlusu ayrıca belirlenir.

Hırsızlık ile hizmet eksikliği arasındaki bağ

TBK m. 112’nin uygulanmasında, sözleşmeye aykırılık ile talep edilen zarar arasında uygun nedensellik bağı gerekir. Bir nöbet noktasının eksik personelle yürütülmesi kanıtlandığında, çalınan malların o noktadan veya eksikliğin etkilediği zaman diliminden çıkarıldığı ayrıca araştırılır. Farklı bir kapıdan, farklı vardiyada gerçekleşen ve bildirilen eksiklikle bağlantısı kurulmamış mal kaybı aynı gerekçeye eklenemez.

Hırsızlık olayının koruma hizmetinin engellemeye yöneldiği risk olması önemlidir. Şirket, üçüncü kişinin suç işlemesini tek başına ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Hizmetin amacı zaten yetkisiz giriş ve çıkışı önlemekse, yapılmayan kontrolün bu riskin gerçekleşmesine etkisi değerlendirilir. Bununla birlikte hizmet bütün yükümlülüklerine uygun yürütülmüşse sırf hırsızın başarılı olması sözleşmeye aykırılık ispatı yerine geçmez.

Malın fabrikada bulunduğu, hangi tarihte en son doğrulandığı ve kaybın ne zaman oluştuğu stok kayıtlarıyla gösterilmelidir. Dönem sonu sayım açığı; hatalı üretim kaydı, fire, yanlış sevkiyat veya sayım hatasından ayrılmadan doğrudan güvenlik zararına dönüştürülemez. Hırsızlığın varlığı ile malın muhasebe kaydındaki değeri farklı ispat konularıdır.

Görevlinin ihmali şirkete yüklenir mi?

Güvenlik şirketinin kendi personelini kullanması, fabrikanın yalnız o görevliye başvurmasını gerektirmez. TBK m. 116, borcun ifasında kullanılan yardımcı kişilerin işi yürütürken karşı tarafa verdikleri zarardan borçlunun sorumluluğunu düzenler. Görevlinin kapıyı kontrolsüz açması, nöbet yerini terk etmesi veya öngörülen bildirimi yapmaması, üstlenilen hizmetle ilişkisi kurulmuşsa şirketin sözleşmesel sorumluluğu içinde incelenir.

Şirketin personel seçerken özenli davrandığını söylemesi, TBK m. 116 bakımından tek başına kurtuluş sebebi değildir. Sözleşmenin borçlusu olarak fiilî ifanın nasıl gerçekleştiği değerlendirilir. Fabrikanın doğrudan istihdam ettiği personel ile dış güvenlik şirketinin çalışanları ayrılmalı; kimin hangi vardiyada hangi işverenin organizasyonunda görev yaptığı belirlenmelidir.

Başka bir güvenlik şirketinin fiilen hizmet vermesi de yalnız personelin farklı üniforma giymesiyle açıklanamaz. İfa yardımcısı kullanılması, bağımsız alt vekâlet ve sözleşmenin devri farklı ilişkilerdir. Yetkili veya yetkisiz alt vekâlet söz konusu olduğunda TBK m. 507’nin özel koşulları incelenir. Asıl şirketin olaydan sonra kendi personeli olmadığını bildirmesi, tarafı olduğu koruma sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez.

“Hırsızlıktan sorumlu değiliz” maddesi geçerli midir?

Önceden yazılmış sorumsuzluk maddesi, kanuni sınırlar aşılmadan uygulanır. TBK m. 115/1 ağır kusurdan sorumlu olunmayacağına ilişkin ön anlaşmayı kesin hükümsüz sayar. Ayrıca m. 115/3, kanun veya yetkili makam izniyle yürütülen uzmanlık gerektiren hizmetlerde hafif kusur sorumluluğunun önceden kaldırılmasını da yasaklar.

5188 sayılı Kanun m. 5 özel güvenlik şirketinin faaliyeti için İçişleri Bakanlığının iznini arar. Bu izinli uzmanlık hizmetinde “personelin ihmali dâhil hiçbir zarardan şirket sorumlu değildir” kaydı, TBK m. 115/3 ve yardımcı kişilere ilişkin m. 116/3 karşısında geçerli bir genel muafiyet sağlamaz. Zararın yalnız aylık hizmet bedeliyle sınırlanması da emredici sorumluluğu kısmen kaldırdığı ölçüde aynı incelemeye tabidir.

Hizmetin hiç üstlenilmediği bir bölgenin kapsam dışında bırakılması ile üstlenilmiş görevin kusurlu ifasından sorumsuzluk ayrı konulardır. Güvenlik planında gerçekten bulunmayan bağımsız depo için kapsam tartışması yapılır; kapsam içindeki kapıda görevin ihmal edilmesi ise sorumluluk tartışmasıdır. Belirsiz matbu hükümlerde TBK m. 20–25 genel işlem koşulları denetimi ayrıca uygulanır.

Fabrikanın talimatı ve kendi güvenlik açığı

TBK m. 114/2’nin atfıyla uygulanan m. 52, zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisini tazminat hesabına taşır. Fabrika yönetiminin bildiği arızalı kapıyı onarmaması, yetki listesini güncellememesi veya yük çıkış kontrolünü kaldırması, olayla bağlantısı kurulduğunda değerlendirilir. Böyle bir eksiklik güvenlik şirketinin diğer görevlerini otomatik olarak ortadan kaldırmaz; her davranışın somut zarara katkısı ayrı gösterilir.

Güvenlik şirketi, uygulanamayacak bir planı veya personel açığını önceden bildirdiğini ileri sürüyorsa bildirimin muhatabı, tarihi ve açıklanan risk incelenir. Genel bir “tedbirlerinizi alın” e-postası ile belirli kapının belirli saatlerde korumasız kalacağını gösteren açık uyarı aynı değildir. Önceki uyarının varlığı, şirketin kendi üstlendiği görevi hiç yerine getirmemesini de haklılaştırmaz.

5188 m. 16 özel güvenlik personelinin koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka işte çalıştırılmasını yasaklar. Görevlinin yükleme, depo düzenleme veya üretim yardımına yönlendirilmesiyle nöbet boşluğu doğmuşsa bu talimat zinciri belgelenmelidir. Sözleşmede fabrikanın talimat verebileceğinin yazılması kanuni yasağı kaldırmaz. Güvenlik hizmetinin yasal sınırları tarafların anlaşmasıyla genişletilemez.

Koruma borcu sınırsız arama veya zor kullanma yetkisi vermez

Hizmet sağlayıcıdan beklenen davranış, hukuka uygun koruma tedbiridir. 5188 m. 7 yetkilerin türünü, m. 9 ise görev süresi ve görev alanını düzenler. Fabrikanın bütün çıkan çalışanların zorla aranmasını istemesi, güvenlik görevlisine kanunda bulunmayan bir yetki vermez. Tazminat değerlendirmesi de hukuka aykırı bir müdahalenin yapılmamasını otomatik ihmal sayamaz.

Giriş ve çıkış prosedürü; araç, yük belgesi, erişim izni ve kanunen kullanılabilen kontrol araçları üzerinden tasarlanmalıdır. Yakalama veya zor kullanmayı gerektiren olayların genel kolluğa en seri vasıtayla bildirilmesi m. 9’un açık yükümlülüğüdür. Görev sınırlarının ayrıntısı özel güvenliğin görev alanı ve güzergâh rehberinde açıklanır. Buradaki sözleşmesel incelemenin amacı, hukuka uygun görevlerin hangi bölümünün aksadığını belirlemektir.

Çalınan mal ve üretim kaybı nasıl hesaplanır?

Talep listesi, malın kodu, miktarı, mülkiyeti, olay tarihindeki ekonomik değeri ve bu değeri gösteren belgeyle hazırlanır. Kullanılmış ekipman için yeni ürün liste fiyatının doğrudan yazılması, kullanım ve yıpranma farkını gizler. Hammadde için satın alma faturası önemli delildir; ancak sonradan bulunan, başka tesise aktarılmış veya sigorta tarafından karşılanmış tutarlar ayrıca gösterilmelidir.

Üretim duruşu ileri sürülüyorsa kaybolan malın üretimdeki işlevi, ikame tedarik süresi ve gerçekten etkilenen siparişler belirlenir. Kaybedilen ciro doğrudan net zarar değildir. Gerçekleşmeyen satışa ilişkin tasarruf edilen değişken giderler düşülür; aynı dönem için hem bütün satış tutarı hem aynı satışın kârı istenmez. Mevcut alternatif stok veya makul ikame imkânı, zararın azaltılması bakımından değerlendirilir.

TBK m. 50/2, miktarın tam ispatlanamadığı hâllerde hâkime olayların olağan akışını ve alınan önlemleri dikkate alma imkânı verir. Bu hüküm, hırsızlığın gerçekleştiği veya şirketin ihlalinin zarara yol açtığı yönündeki temel delillerden vazgeçildiği anlamına gelmez. Hesaplanması zor zarar ile kaynağı belirlenmemiş stok açığı aynı kategori değildir.

Zorunlu güvenlik sigortası bütün stok zararını karşılar mı?

5188 m. 21, istihdam edilen özel güvenlik görevlilerinin üçüncü kişilere verecekleri zararlar için mali sorumluluk sigortasını düzenler. Bu hükümden fabrikanın hırsızlık sigortası yaptırmış olduğu sonucu çıkmaz. Somut talepte sigortalı, zarar görenin sıfatı, sorumluluğun niteliği, dönem, teminat ve istisnalar poliçeyle birlikte incelenir. Özel güvenlik mali sorumluluk sigortası rehberi bu ayrı güvenceyi açıklar.

Güvenlik şirketiyle yapılan sözleşme, fabrikanın mal sigortası ve varsa ayrıca düzenlenen sorumluluk poliçesi ayrı belgelerdir. Aynı zarar için iki kez tahsilat yapılamaz. Sigorta ödemesi varsa hangi mal ve gider kalemini karşıladığı talep tablosunda gösterilir. Şirketin poliçesinin bulunması, kendi sözleşmesel sorumluluğunu ve belgeleri koruma borcunu ortadan kaldırmaz.

Ceza soruşturması beklenmeden hangi deliller korunmalıdır?

Hırsızlık şüphesinin kolluğa bildirilmesi ile güvenlik şirketine yöneltilecek sözleşmesel talep paralel konulardır. Failin henüz yakalanmamış olması, görev kayıtlarının korunmasını erteleme gerekçesi değildir. Kamera dosyalarının asılları, dışa aktarma bilgileri, alarm kayıtları, vardiya çizelgeleri, ziyaretçi ve araç çıkış kayıtları aynı zaman aralığı için saklanmalıdır. Kayıtlar üzerinde sonradan yapılan açıklamalar, özgün veriden ayırt edilmelidir.

HMK m. 199 elektronik verilerin belge niteliğini düzenler. M. 219 kapsamında karşı tarafın elindeki belirli belgelerin ibrazı istenebilir. Hangi günün hangi devriye kaydının neden gerekli olduğu açıklanmalıdır; belirsiz şekilde bütün şirket kayıtlarını istemek yerine olayla bağlantılı belgeler gösterilir. Silinme veya üzerine yazılma tehlikesi bulunan kayıtlar için HMK m. 400 koşullarıyla delil tespiti değerlendirilir.

İhtar, devam eden hizmet ve dava hazırlığı

Talep yazısında ihlal edilen görev, olayın zaman aralığı, korunması istenen belgeler ve açıklanan zarar kalemleri bulunmalıdır. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönmeye ilişkin bildirimlerde TTK m. 18/3 bildirim düzeni gözetilir. Süren koruma hizmetinin bütünüyle bırakılması, fabrikanın açıkta kalmasına yol açmadan planlanmalıdır. Mevcut hizmetin devri, anahtarlar ve erişim yetkileri tutanakla ayrılır.

İfasına başlanmış sürekli edimli ilişkide temerrüt nedeniyle fesih ve erken sona erme zararı TBK m. 126 çerçevesinde incelenir. Vekâlet hükümlerinin uygulandığı ölçüde m. 512’nin tek taraflı sona erdirme ve uygunsuz zamanda sona erdirmenin zararına ilişkin koşulları da dikkate alınır. Her fesihte kalan bütün ayların ücretinin otomatik ceza olarak doğduğu kabul edilemez.

Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili koruma sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta TTK m. 4–5 uyarınca ticari dava ve görev değerlendirmesi yapılır. Para ödenmesine ilişkin alacak veya tazminat davasında TTK m. 5/A dava şartı arabuluculuğu uygulanır. Zamanaşımında ilişkinin hukuki niteliği belirleyicidir: vekâlet alacaklarında TBK m. 147/5’teki beş yıllık süre, özel süre bulunmayan alacaklarda m. 146’daki genel süre esas alınır. Olayı yalnız “ticari iş” olarak adlandırmak süreyi belirlemez.

Sık sorulan sorular

Fabrikada hırsızlık olması güvenlik şirketinin kusurunu kesin olarak gösterir mi?

Hayır. Koruma sözleşmesinin kapsamı, yerine getirilmeyen görev ve bu ihlalin mal kaybıyla bağlantısı belirlenmelidir. TBK m. 112 kapsamında borçlu şirket, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe ihlalden doğan zarardan sorumludur. Sırf hırsızlık sonucu bütün koruma görevlerinin aksadığını kanıtlamaz.

Nöbet çizelgesi imzalıysa görev yapılmış sayılır mı?

İmzalı çizelge bir delildir; fiilî ifayı her durumda kesinleştirmez. Kamera, personel giriş kaydı, devriye cihazı verisi ve vardiya teslim tutanağıyla karşılaştırılır. Kayıtların saat farkı ve hangi görev noktasını kapsadığı belirlenmeden ihlal sonucu çıkarılmaz.

Şirket yalnız güvenlik görevlisini sorumlu gösterebilir mi?

Şirketin borcunu yerine getirmek için kullandığı personel TBK m. 116 kapsamında ifa yardımcısıdır. Görevin yürütülmesiyle bağlantılı ihlal, şirketin sözleşmesel sorumluluğunu doğurur. Personelin doğrudan fabrika çalışanı olması veya bağımsız alt vekâlet bulunması ayrı hukuki ilişki olarak değerlendirilir.

Sözleşmedeki hırsızlıktan sorumsuzluk kaydı geçerli midir?

Ağır kusurdan önceden sorumsuzluk TBK m. 115/1 gereği kesin hükümsüzdür. İzinle yürütülen uzmanlık hizmetinde hafif kusurun ve yardımcı kişi fiillerinin önceden dışlanması m. 115/3 ve 116/3 sınırlarına tabidir. Gerçek hizmet kapsamının belirlenmesi ile kusurlu ifadan muafiyet birbirinden ayrılır.

Hırsızın bulunamaması tazminat davasını engeller mi?

Failin henüz belirlenmemiş olması, güvenlik şirketinin sözleşmeye aykırılığının başka delillerle ortaya konulmasını engellemez. Bununla birlikte mal kaybı, hizmet ihlali ve nedensellik bağı ispatlanmalıdır. Ceza soruşturması kaydı tek başına bütün stok açığının şirketçe ödenmesini gerektirmez.

Fabrika kapısının arızalı olması bütün sorumluluğu kaldırır mı?

Hayır. Fabrikanın bildiği arızayı gidermemesi TBK m. 52 uyarınca zarara katkısı ölçüsünde değerlendirilir. Güvenlik şirketinin aynı olayda bağımsız görevlerini ihlal edip etmediği ayrıca incelenir. Arızanın hırsızlığın gerçekleşmesine etkisi gösterilmeden toplu sorumluluk sonucu kurulmaz.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası çalınan malların tamamını öder mi?

5188 m. 21 bir mal hırsızlık sigortası hükmü değildir. Özel güvenlik görevlilerinin üçüncü kişilere verdiği zararlara ilişkin mali sorumluluk güvencesidir. Somut stok zararında teminat, zarar görenin konumu, poliçe dönemi ve istisnalar incelenir; tam ödeme sonucu yalnız kanun başlığından çıkarılamaz.

Üretim kaybı çalınan mal bedeline ek olarak istenir mi?

İhlalle uygun nedensellik bağı bulunan ve ispatlanan ek üretim zararı talep edilir. Duruşun gerçek süresi, ikame imkânı, etkilenen siparişler ve tasarruf edilen giderler hesaplanmalıdır. Aynı ekonomik kayıp mal bedeli ve kâr hesabında iki kez talep edilemez.

Kamera kayıtları silinmeden mahkemeye başvurulabilir mi?

HMK m. 400 kapsamında delilin kaybolması veya ileride ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa delil tespiti istenir. Talep, belirli sistem, tarih ve saat aralığına yöneltilmelidir. Özgün kayıtlar ve dışa aktarma bilgileri korunarak teknik incelemeye sunulur.

Güvenlik şirketine karşı önce arabuluculuğa gidilir mi?

Uyuşmazlık TTK m. 4 kapsamında ticari dava niteliğindeyse para ödenmesine ilişkin alacak ve tazminat davasından önce m. 5/A uyarınca arabuluculuğa başvurulur. Delil tespiti ve kayıtların korunması ihtiyacı, esas para davasına ilişkin bu şarttan ayrı değerlendirilir.

İstanbul ve Mersin fabrikalarında dosyanın hazırlanması

İstanbul veya Mersin’deki üretim tesisinden gelen dosyada ana fabrika ile yardımcı deponun güvenlik kapsamı ayrı gösterilmelidir. Sözleşme, onaylı görev planı, olay saatlerini eşleştiren kayıt tablosu ve mal bazında zarar listesi incelemenin temelidir. Tesisin bulunduğu şehir kanuni sorumluluk ölçüsünü değiştirmez; davanın görev ve yetkisi taraflar, sözleşme ve ifa yeri üzerinden belirlenir. Avukat incelemesinde önce ihlal edilen somut görev ile mal kaybının bağı kurulur, ardından şirkete ve varsa sigortacıya yöneltilecek talepler ayrıştırılır.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: m.19–25,50–52,112,114–116,126,146–147,502,505–507,512
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: m.4–5,5/A,18/3
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: m.199,219,400
• 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: m.5,7,9,16,21

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →