Reklam Müziğinin Lisansı Biterse: Eski Kampanya, Arşiv ve Yenileme Hesabı

Reklam müziğinde süre sonu değerlendirmesi, satın alınan kullanım izninin kapsamına göre yapılır. FSEK m.48 hakların süreyle sınırlandırılmasına; m.52 yazılı ve ayrı ayrı belirlenmiş mali haklara ilişkin kuralları düzenler. Aboneliğin bitmesiyle kampanya için verilmiş iznin bitmesi aynı olay olmayabilir.

Bu yazı, daha önce lisans alınmış ticari reklamın süresi sona erdiğinde eski video, organik arşiv, yeni kampanya ve yenileme hesabını ele alır. Beste ve kayıt izinleri ayrı kontrol edilir. Yeni lisans, geçmiş dönemdeki talepleri ancak kendi kapsamıyla tasfiye eder; ajansla markanın iç ilişkisi hak sahibinin talebinden ayrı incelenir.

Önce hangi sürenin bittiği belirlenmelidir

Reklamda kullanılan müzik için satın alınan erişim aboneliği ile belirli kayıt üzerinde kazanılan kullanım izni farklıdır. Aboneliğin bitmesi, daha önce usulüne uygun lisanslanmış her kampanyanın otomatik olarak izinsiz hale geldiğini göstermez. Bazı sözleşmeler belirli proje için devam eden kullanım hakkı kurarken bazıları yayını belirli süreyle sınırlar. Hukuki sonuç, gerçekten verilen iznin metninden çıkarılır; hizmetin ticari adı tek başına yeterli değildir.

FSEK m.48, mali hakların süre, yer ve içerik bakımından sınırlı veya sınırsız devrini ve kullanma ruhsatını düzenler. Bu nedenle ilk inceleme, abonelik faturası yerine kampanya için düzenlenmiş lisans belgesine yönelir. Belgenin sürümü, düzenlendiği tarih, kapsanan eser ve kayıt, kullanıcı şirket ve izin süresi birlikte kaydedilir. Sonradan değişen internet şartı ile kullanım hakkının kazanıldığı tarihteki belge karıştırılmaz.

Lisansın başlangıç ve bitiş günü nasıl okunur?

Süre; imza, dosyanın indirilmesi, kampanyanın ilk yayını veya sözleşmede tanımlanan başka bir olaydan başlayabilir. Başlangıç olayının belgesi bulunmadan takvim hesabı yapılamaz. İlk reklamın yayına girdiği günle ajansın müziği montaja aldığı gün farklıdır. Yenileme için bildirim veya ek ödeme şartı varsa bunun hangi tarihe kadar yerine getirilmesi gerektiği ayrıca okunur. Kanunda bütün reklam müziklerine uygulanacak tek bir yıllık süre bulunmaz.

FSEK m.52 uyarınca mali hak sözleşmeleri yazılı olmalı ve haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Telif sözleşmesinde yazılı şekil ve kapsam, süre uzatımında da önem taşır. Ajansın “aynı kampanya devam ediyor” açıklaması, sınırlandırılmış hakkı kendiliğinden yenilemez. Buna karşılık belgedeki süresiz proje kullanımını yalnız yenileme faturası kesilmediği için bitmiş saymak da doğru değildir.

Beste, söz ve kullanılan kayıt için süreler aynı mı?

Bir reklam müziğinde beste ve söz üzerindeki eser haklarıyla belirli ses kaydının bağlantılı hakları ayrı bulunabilir. FSEK m.80, icracı sanatçı ve fonogram yapımcısının haklarını düzenler. Tek bir aracıdan alınan belgenin bütün hakları kapsadığı ileri sürülüyorsa aracının hangi hakları hangi yetkiyle verdiği açıklanmalıdır. Belgede yalnız beste sahibinin izni bulunması, seçilen ticari kaydın bütün kullanım yetkilerini otomatik olarak göstermez.

Yenileme dosyası bu nedenle eser ve kayıt düzeyinde kurulmalıdır. Eser adı, kayıt sürümü, hak sahipleri, temsil yetkisi ve her izin için son gün eşleştirilir. Bir hak uzatılmışken diğerinin süresinin bitmesi, toplam kullanım izninde eksiklik yaratır. Başka bir kayıt kullanılması mevcut fonogram sorununu değiştirebilir; ancak beste ve söz üzerindeki izin ihtiyacını kendiliğinden kaldırmaz. Müzik üretimi ücreti ile mali hak izni de aynı belge sayılmaz.

Reklam bütçesini kapatmak eski videoyu lisanslı hale getirir mi?

Ücretli dağıtımın durdurulmasıyla videonun kullanıcıların seçtiği zamanda erişebileceği şekilde yayında tutulması farklı fiillerdir. FSEK m.25, bu biçimde erişim sağlanmasını da umuma iletim hakkı içinde düzenler. Dolayısıyla yalnız reklam harcamasının sıfırlanması, süreyle sınırlı tüm umuma iletim izinlerinin devam ettiği anlamına gelmez. İzin ücretli kampanya ve organik arşiv için ayrı süreler içeriyorsa her bölüm kendi şartıyla değerlendirilir.

Markanın internet sitesi, sosyal medya hesabı, bayi sayfası ve ajans portföyü ayrı yayın noktalarıdır. Eski kampanya başlığı altında tutulması bir telif istisnası oluşturmaz. Bununla birlikte arşiv kullanımına açıkça izin verilmişse bu hakkın sınırları uygulanır. Sosyal medya müziğinin izin çerçevesi ile bu yazıdaki süre sonu kontrolü bu noktada birleşir: erişim biçimi, geçerli iznin kapsamıyla karşılaştırılır.

Eski reklamın yeni kampanyada kullanılması neden ayrı incelenir?

Önceki reklam dosyasının değiştirilmeden yeniden paylaşılması, yeni kullanımın eski izin içinde olduğunu tek başına kanıtlamaz. Lisans tek kampanya, ürün, mecra veya dönemle sınırlandırılmış olabilir. Yeni ürün etiketi eklemek, farklı ülkeye reklam vermek ya da bayilerin hesabında yayımlamak bu sınırlarla karşılaştırılır. Bütün dijital kanalların tek bir kullanım türü sayıldığı varsayılmaz.

Kısa kesit, dikey format ve farklı dil sürümü için de yapılan teknik işlem ile izin kapsamı ayrı kontrol edilir. FSEK m.22 çoğaltmayı, m.25 umuma iletimi; niteliğine göre m.21 işleme hakkını ilgilendirir. Her basit dosya dönüşümünün mutlaka bağımsız işleme eser oluşturduğu ileri sürülmez. Esas soru, mevcut iznin yeni dosyanın oluşturulmasını ve planlanan yayınını kapsayıp kapsamadığıdır. Kampanya adı değişmedi diye bu inceleme atlanmaz.

Lisansı ajans aldıysa marka hangi belgeyi istemelidir?

Lisans belgesinde kullanıcı olarak ajansın yazmasıyla markanın kullanımına yetki verilmesi aynı değildir. FSEK m.49, devralınan mali hak veya ruhsatın başkasına devrinde eser sahibi ya da mirasçılarının yazılı muvafakatini düzenler. Ajansın marka adına hareket ettiği doğrudan izin ile kendi adına aldığı yetkiyi müşteriye aktarması ayrı değerlendirilir. Sözleşmedeki müşteri, alt lisans ve devre ilişkin kayıtlar birlikte okunur.

Marka, yalnız ajans faturasını değil; müziğin kaynağını, ilgili hakları, kullanım süresini ve kendi kampanyasına izin verildiğini gösteren zinciri saklamalıdır. Ajans değiştiğinde belgelerin yeni ekibe teslim edilmesi de planlanır. Yeni ajansın dosyayı teslim alması eski lisansın süresini uzatmaz. FSEK m.56 kapsamındaki basit veya tam ruhsat ayrımı da münhasırlığı açıklar; tam ruhsat bulunması sürenin sınırsız olduğu anlamına gelmez.

Süre sonu yayın envanteri nasıl çıkarılır?

Kontrol listesi müzik adına göre değil, kampanya dosyası ve yayın noktası üzerinden kurulmalıdır. Ana film, kısa versiyon, sesli sunum, mağaza ekranı, internet sayfası ve bağlı hesaplarda aynı kaydın bulunup bulunmadığı belirlenir. Her satırda dosyanın adı, erişim adresi, yayımlayan taraf, ilk yayın tarihi ve kaldırma veya yenileme kararı bulunur. Yalnız reklam hesabındaki aktif kampanyayı kapatmak bütün erişimleri kapatmaz.

Markanın kendi kontrolündeki yayınla bağımsız üçüncü kişinin yeniden paylaşımı ayrı kaydedilir. Hangi müdahalenin teknik ve hukuki olarak mümkün olduğu somutlaştırılır; bilinmeyen bütün internet kopyalarının aynı gün kaldırıldığı ileri sürülmez. Bayi veya iş ortağına gönderilmiş içeriklerde dağıtım kaydı korunur ve ilgili sözleşmedeki kaldırma yükümlülüğü işletilir. Hukuki dosya, gerçekten hangi kullanımın ne zaman durduğunu gösterebilmelidir.

İçerik kaldırılmadan önce hangi deliller korunur?

İzinsiz kullanım iddiası doğduğunda önce dosyanın hangi sürümünün nerede ve ne kadar süreyle yayında kaldığı kaydedilir. Lisansın aslı, ekleri, yenileme yazışmaları ve yayın tarihleri aynı kronolojiye alınır. Ekran görüntüsü yalnız görüntüyü göstermemeli; adres, tarih ve kullanılan kayıtla bağlantısı da açıklanmalıdır. Reklam harcamasıyla organik erişim verileri ayrı tutulur. Kampanyanın toplam bütçesi doğrudan telif bedeli sayılmaz.

HMK m.199 elektronik kayıtların belge niteliğini düzenler. Değişebilir çevrimiçi içeriğin kaybolması veya sonradan ispatının önemli ölçüde güçleşmesi riski varsa HMK m.400 ve devamındaki delil tespiti değerlendirilir. Delil korumak, yayını gereksiz yere sürdürmek anlamına gelmez. Kaldırma veya ses değiştirme işleminin zamanı ayrıca kaydedilir; geçmiş kullanıma ilişkin kayıtlar yok edilmeden yeni erişim sınırlandırılır.

Sonradan alınan lisans geçmiş dönemi de kapatır mı?

Yeni izin, yazılı kapsamına göre hüküm doğurur. Yalnız sonraki kampanya için verilen lisans, aradaki izinsiz dönem hakkındaki mali talepleri kendiliğinden sona erdirmez. Geçmiş dönem için de anlaşma yapılacaksa hangi eser, kayıt, kullanıcı, mecra ve tarih aralığının kapsandığı açıkça yazılmalıdır. Geçmiş kullanımın bedeliyle gelecekteki kullanım yetkisi ayrı kalemlerde gösterilebilir. Böylece bir ödeme farklı kapsamlar için iki kez talep edilmez.

Hak sahibi adına anlaşmayı imzalayan kişinin yetkisi incelenir. Bir hakkı temsil eden kişi, başka hak sahibinin bağımsız alacağını yetkisiz biçimde sona erdiremez. İbra veya sulh metninde kapsanan talepler açıklanır; bütün olası hak sahiplerinin adı varmış gibi genel bir ifade kullanılmaz. Ajansın marka adına ödediği bedelin hangi borcu kapattığı ve markanın yeni yayın yetkisi de belgelendirilir.

Hak sahibinin bedel talebi hangi tutar üzerinden kurulur?

FSEK m.68, Kanuna uygun yazılı izin alınmadan yapılan belirtilmiş kullanım fiilleri için özel bir bedel talebi düzenler. Dayanak, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedel veya Kanun uyarınca belirlenen rayiç bedeldir. Madde, bu bedelin “en çok üç kat fazlasını” isteme ifadesini kullanır. Bu hüküm, reklam bütçesinin veya şirket cirosunun otomatik katlanması şeklinde uygulanmaz. Hak sahipliği, izinsiz fiil, kullanım kapsamı ve uygun bedel somutlaştırılmalıdır.

Eski lisans fiyatı önemli bir belge olmakla birlikte yeni sürenin, coğrafyanın ve mecranın bire bir aynı olduğu varsayılmaz. Önceki anlaşmadaki özel indirim veya ek haklar açıklanır. Talep edilen dönemdeki gerçek kullanım ile sözleşmenin kapsamı karşılaştırılır. FSEK m.70’te mali hak ihlalinden doğan tazminat bakımından kusur şartı ayrıca yer alır; m.68 bedel talebiyle aynı koşul ve hesap gibi sunulmaz. Aynı maddenin kârın verilmesinde m.68 bedelinin indirileceğine ilişkin düzeni de mükerrer tahsili önlemek için dikkate alınır.

İhlalin durdurulması için kusur ispatı gerekir mi?

FSEK m.66, tecavüzün ref’i davasında kusuru şart koşmaz. M.69, tehlike veya devam ve tekrar ihtimalinde önleme talebini düzenler. Bu nedenle “ajans belgeyi gönderdi, sürenin bittiğini bilmiyorduk” açıklaması bütün koruma taleplerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık tazminat, sözleşmesel sorumluluk ve ceza sorumluluğu aynı koşullara tabi değildir; tek bir sonuç başlığı altında toplanmaz.

Kullanımın durdurulması için talep, ilgili eser, kayıt, kampanya ve yayın noktasıyla sınırlandırılmalıdır. Müzikle ilgisi bulunmayan bütün şirket içeriğinin kaldırılması kendiliğinden gerekli sayılmaz. FSEK m.77 ve ilgili usul hükümlerine göre geçici koruma şartları ayrıca değerlendirilir. Platformun teknik olarak içeriği kaldırması mahkemenin bütün mali talepleri karara bağladığı anlamına gelmez. İçerik yayından kalktıktan sonra geçmiş dönem hesabı ayrı devam eder.

Marka ajansa ödediği telif zararını nasıl yöneltir?

Hak sahibinin markaya yönelttiği taleple markanın ajansa karşı sözleşmesel talebi farklı ilişkilerdir. Ajansın müzik iznini temin etme, süreyi takip etme veya bitişi bildirme borcu sözleşme ve verilen iş üzerinden belirlenir. TBK m.112 kapsamında bu borcun gereği gibi ifa edilmemesi, zarar ve nedensellik incelenir; ajans kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe kanuni sorumluluk çerçevesi uygulanır.

Marka, aldığı uyarıya rağmen yeni dönemde kullanımı sürdürmüşse bu davranışın zarara etkisi ayrıca değerlendirilir. TBK m.114/2 yoluyla ilgili haksız fiil hükümleri uygulanırken zarar görenin katkısı hesaba katılır. Ajansın bütün zararları üstlendiğine dair kayıt da sınırsız ve koşulsuz sonuç gibi okunmaz; kapsamı, geçerliliği ve olayla bağlantısı incelenir. Hak sahibine yapılan ödemenin dayanağı ve hangi dönemi kapattığı rücu dosyasında bulunmalıdır.

Uyuşmazlıkta görev ve talep hazırlığı nasıl ayrılır?

FSEK m.76, Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler için özel görev çerçevesine atıf yapar. Bu nedenle telif hakkı sahibinin talebiyle yalnız ajans hizmet sözleşmesinden doğan para alacağı her durumda aynı mahkemeye ait sayılmaz. TTK m.4, m.5 ve m.5/A kapsamında ticari nitelik, görev ve para taleplerindeki dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Yalnız kullanımın önlenmesi talebiyle para tahsili talebinin usulü karıştırılmaz.

Başvuru öncesinde hak zinciri, süre hesabı, yayın envanteri ve bedel dayanakları tamamlanmalıdır. Lisansın hangi bölümünün sona erdiği belirlenmeden yalnız genel bir telif borcu kabulü verilmez. Aynı şekilde açıkça sona ermiş iznin yerine eski fatura sunulması yeterli görülmez. Dosya, her talebin hak sahibini, kullanım fiilini, tarihini ve miktarını göstermelidir. Bu hazırlık hem yenileme görüşmesini hem uyuşmazlığın hukuki değerlendirmesini somutlaştırır.

Sık sorulan sorular

Müzik aboneliği bittiğinde eski reklamı mutlaka kaldırmalı mıyım?

Önce abonelikle belirli kayıt için kazanılan kullanım izni ayrılır. FSEK m.48 süre bakımından sınırlı veya sınırsız hak düzenlemelerine izin verir. Projeye devam eden kullanım hakkı tanınmışsa yalnız abonelik bitişi belirleyici değildir. Süreyle sınırlı yayın izni sona ermişse yeni kullanım bu sınırla karşılaştırılır.

Bir yıllık lisans hangi tarihten başlar?

Sözleşmede belirlenen başlangıç olayı esas alınır: imza, indirme veya ilk yayın gibi. Her müzik lisansı için kanunda tek başlangıç tarihi bulunmaz. Belge ve ekleriyle ilk kullanım kaydı karşılaştırılır. Başlangıç olayı bilinmeden yalnız fatura tarihinden bir yıl sayılması doğru değildir.

Reklam bütçesini kapatırsam video sayfamda kalabilir mi?

Ücretli dağıtımın durmasıyla herkese açık arşiv erişimi aynı değildir. FSEK m.25 kullanıcıların seçtikleri yer ve zamanda erişimini de kapsar. Sözleşmede arşiv izni varsa bu izin uygulanır. Böyle bir kapsam bulunmadan yalnız reklam harcamasının durması devam eden umuma iletimi kendiliğinden yetkilendirmez.

Aynı videoyu yeni üründe kullanmak eski lisansa dahil mi?

Tek kampanya, ürün, mecra, ülke veya dönem sınırları incelenir. Dosyanın değişmemesi yeni kullanımın aynı kapsamda olduğunu kanıtlamaz. FSEK m.22 ve m.25 bakımından yeni çoğaltma ve yayın fiilleri; gerektiğinde m.21 bakımından işleme değerlendirilir. Yeni ürünün ve yayın kanalının izinle eşleşmesi gerekir.

Bestecinin izni uzatıldıysa ses kaydı için işlem gerekir mi?

Beste ve söz haklarıyla belirli ses kaydındaki icracı ve fonogram yapımcısı hakları ayrı olabilir. FSEK m.80 kapsamında bağlantılı hakların izin zinciri kontrol edilir. Bir belgenin bütün hakları kapsadığı iddia ediliyorsa temsil yetkisi ve süre açıkça gösterilmelidir. Tek hakkın yenilenmesi her eksikliği otomatik tamamlamaz.

Lisansı ajans satın aldıysa marka sadece faturayı saklasa yeter mi?

Ajans faturası hizmeti ve bedeli gösterir; markanın kullanım yetkisinin bütün kapsamını tek başına kanıtlamaz. FSEK m.49 ve m.52 çerçevesinde izin zinciri, kullanıcı şirket, hak türleri, süre ve mecralar belgelenir. Ajans adına alınan lisansla marka adına verilen doğrudan izin ayrı değerlendirilir.

Süre bittikten sonra yenileme yapılırsa geçmiş kullanım kapanır mı?

Yeni belgenin kapsamı belirleyicidir. Gelecek dönem izni geçmiş aralıktaki talepleri otomatik sona erdirmez. Geçmiş kullanım için anlaşma yapılacaksa eser, kayıt, tarih aralığı, kullanıcı ve mecralar açıkça yazılır. İbra veya sulh beyanını veren kişinin ilgili hak sahiplerini temsil yetkisi de kontrol edilir.

Telif talebi reklam kampanyasının toplam bütçesiyle mi hesaplanır?

FSEK m.68, sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedel veya Kanuna göre belirlenen rayiç bedeli esas alır ve artırımlı talebi bu temelde düzenler. Kampanya bütçesi veya şirket cirosu otomatik taban değildir. Gerçek kullanım, süre, mecra, hak sahipliği ve uygun lisans bedeli belgelenmelidir.

Müziği kaldırırsam geçmişteki bütün para talepleri sona erer mi?

Kaldırma, ilgili erişimin gelecekte sürmesini önler; geçmiş dönemde doğan talepleri kendiliğinden tasfiye etmez. FSEK m.66 ve m.69 koruma talepleriyle m.68 bedel ve m.70 tazminat çerçevesi ayrı incelenir. Kaldırma zamanı ve önceki yayın kayıtları delil olarak korunmalıdır.

Süreyi takip etmeyen ajansa ödenen tutar yöneltilebilir mi?

Ajansın izin temini, takip veya bildirim borcu sözleşmeyle belirlenir. TBK m.112 uyarınca ihlal, zarar ve nedensellik değerlendirilir. Markanın uyarıya rağmen yayını sürdürmesinin etkisi de hesaba katılır. Hak sahibine yapılan ödemenin hangi hak ve dönemi kapattığı açıklanmadan bütün tutar otomatik rücu alacağı sayılmaz.

İstanbul ve Mersin ofislerinde reklam müziği uyuşmazlığı değerlendirilirken lisans belgesinin alınan sürümü, ilk yayın tarihi, son yenileme ve halen erişilen kampanya adresleri birlikte sunulmalıdır. Türkiye genelindeki marka ve ajans dosyalarında hangi hakkın hangi gün sona erdiği, kaldırma kayıtları ve geçmiş dönem için yapılan ödemeler ayrı çizelgede toplanır.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Kanun – UYAP güncel metin: 21–25, 48–49, 52, 56, 66, 68–70, 76–77, 80
• 6098 sayılı Kanun – UYAP güncel metin: 112, 114/2
• 6100 sayılı Kanun – UYAP güncel metin: 199, 400–405
• 6102 sayılı Kanun – UYAP güncel metin: 4, 5, 5/A

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →