Çalışanın Haksız Rekabet Fiili İçin İşverene Dava Açılır mı? TTK 57

Çalışanın hizmetini veya işini gördüğü sırada işlediği haksız rekabet fiili için, TTK 57/1 uyarınca çalıştırana karşı da tespit, men ve hukuka aykırı sonucu giderme davaları açılabilir. Buna karşılık maddi ve manevi tazminat aynı fıkrayla otomatik olarak doğmaz. TTK 57/2, bu talepler yönünden Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Dolayısıyla işverenin fiili durdurma yükümlülüğüyle parasal sorumluluğu ayrı kanuni temellere göre incelenmelidir.

Bu ayrım, satış personelinin yanıltıcı açıklaması, işletme hesabından yayımlanan rakibi kötüleyici içerik veya iş sırasında kullanılan hukuka aykırı tanıtım belgeleri bakımından önemlidir. Dava yalnız açıklamayı yazan kişiye yöneltilmek zorunda değildir. Ancak işverenin adının dosyada bulunması da tek başına bütün taleplerin kabulünü sağlamaz. Önce haksız rekabet fiili, ardından çalışanla iş bağlantısı ve son olarak talebin türü belirlenir. TTK 57’nin kapsamı bu üç aşama korunarak uygulanır.

Önce davranışın haksız rekabet olup olmadığı belirlenir

TTK 54/2, rakipler arasındaki veya tedarikçilerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı yahut dürüstlük kuralına aykırı davranış ve ticari uygulamaları haksız ve hukuka aykırı sayar. Her müşteri kaybı veya sert ticari rekabet bu tanıma kendiliğinden girmez. İleri sürülen somut açıklama, uygulama veya kullanımın neden aldatıcı ya da dürüstlüğe aykırı olduğu gösterilmelidir. Çalışanın hangi işletme için hareket ettiğinin açıklanması, fiilin bu temel niteliğini ispatlama ihtiyacını kaldırmaz.

TTK 55/1-a, yanlış, yanıltıcı veya gereksiz incitici açıklamalarla başkasını ve onun faaliyetlerini kötülemeyi; kişinin kendi işletmesi veya ürünleri hakkında gerçek dışı açıklamalar yapmasını; karıştırılmaya yol açan önlemler almasını başlıca hâller arasında sayar. Dava dosyasında hangi alt davranışa dayanıldığı somutlaştırılmalıdır. Yalnız rakip kötü niyetli hareket etti şeklindeki genel ifade, açıklamanın içeriğini ve piyasadaki etkisini göstermez. Tanıtım metni, satış konuşmasının kaydı veya kullanılan görsel kendi bağlamıyla incelenir.

TTK 57 işverene hangi davaların yöneltilmesine izin verir?

TTK 57/1, TTK 56/1’in a, b ve c bentlerini açıkça sayar. Bunlar fiilin haksız olup olmadığının tespiti, haksız rekabetin men’i ve haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılmasıdır. Yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılan haksız rekabette beyanın düzeltilmesi de c bendinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla işveren yalnız tazminat istenebilecek bir kişi olarak düşünülmemelidir. İşletme organizasyonu içinde süren hukuka aykırı uygulamanın durdurulması talebi ona da yöneltilebilir.

Bu üç talebin amacı farklıdır. Tespit hukuki niteliği belirler; men fiilin devamını veya tekrarlanmasını önlemeye yönelir; sonucu giderme ise yaratılmış maddi etkiyi ortadan kaldırır. Yanlış bilgi müşterilere ulaştırılmışsa sadece yeni gönderim yapılmaması ile önceki bilginin düzeltilmesi aynı şey değildir. Talep hangi somut sonucu hedefliyorsa buna uygun kurulmalıdır. Genel çerçeve için TTK 56 kapsamında haksız rekabet davaları açıklaması tamamlayıcıdır.

İş sırasında işlenme koşulu yalnız mesai saati değildir

TTK 57, fiilin çalışan veya işçi tarafından hizmet veya iş görülürken işlenmesini arar. Bu nedenle kişinin belirli şirkette çalıştığının gösterilmesiyle yetinilmez; olayın yürütülen işle bağlantısı da açıklanır. Görev tanımı, satış sorumluluğu, kullanılan hesap, mesajın muhatapları ve şirket faaliyetiyle ilişkisi birlikte değerlendirilir. Fiilin işyeri binası dışında veya elektronik ortamda gerçekleşmesi, işle bağlantısını tek başına ortadan kaldırmaz. Buna karşılık tamamen kişisel bir davranış yalnız failin çalışan olması nedeniyle doğrudan TTK 57 kapsamına alınmamalıdır.

Bu bağlantının kurulmasında şirket adına hazırlanmış teklif, kurumsal müşteri listesi üzerinden yapılmış gönderim, görev kapsamında yönetilen hesap ve satış sürecindeki yazışmalar önem taşır. Ancak kurumsal bir logo bulunması tek başına bütün soruları cevaplamaz. Hesabın kim tarafından kullanıldığı ve açıklamanın hangi faaliyet kapsamında yapıldığı belirlenmelidir. İddia edilen iş bağlantısına karşı sunulan belgeler de aynı somut olay üzerinde değerlendirilir. Fiilin kime ticari yarar sağladığı, işle bağlantının incelenmesinde anlamlıdır; tek başına bütün kanuni koşulların yerine geçmez.

Davalı belirlenirken kullanılan marka ile çalışanı çalıştıran gerçek veya tüzel kişinin kimliği ayrılmalıdır. Aynı tanıtım adını kullanan farklı işletmeler bulunması, hangi işletmenin organizasyonu içinde fiil işlendiğinin açıklanmasını gerektirir. Ticaret sicili, sözleşme ve görev kayıtları bu bağlantıyı gösterir. Bir yöneticinin adının yazışmada geçmesi, çalıştıranın hukuki kimliğiyle aynı tespit değildir.

İşveren ben talimat vermedim diyerek men talebini engelleyebilir mi?

TTK 57/1, saydığı davaların çalıştırana karşı da açılabilmesini işverenin haksız açıklamayı bizzat yazmış veya ayrıca emretmiş olmasına bağlamaz. Kanuni bağlantı, çalışanın hizmetini veya işini görürken fiili işlemesidir. Bu nedenle yalnız üst yönetimin metinden haberi olmadığı açıklaması, tespit ve men taleplerini değerlendirme dışı bırakmaya yeterli değildir. Haksız rekabet fiili ve iş bağlantısı kanıtlandığında, talep TTK 57/1’in kapsamı içinde ele alınır.

Burada parasal tazminatla karışıklık yapılmamalıdır. TTK 57/2’nin Türk Borçlar Kanunu’na gönderdiği alanda, çalıştıranın özen yükümlülüğü ve ilgili sorumluluk şartları ayrıca incelenir. Tazminat yönünden ileri sürülen bir kurtuluş savunması, fiilin durdurulması veya yanıltıcı beyanın düzeltilmesi talebini kendiliğinden hükümsüz hâle getirmez. Aynı dilekçede farklı talepler bulunduğunda her biri için ayrı hukuki açıklama kurulmalıdır. Savunmanın hangi talebe cevap verdiği açıkça belirtilmelidir.

Düzeltme ve imha istemlerinin sınırı nedir?

TTK 56/1-c, yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesine imkân verir. Düzeltmenin hangi açıklamaya, hangi ürün veya faaliyete ve hangi muhatap çevresine ilişkin olduğu gösterilmelidir. Yalnız özür dilensin şeklindeki belirsiz istek, kanundaki maddi durumun giderilmesi amacıyla aynı açıklıkta değildir. Hatalı fiyat karşılaştırması, gerçeğe aykırı ürün iddiası veya başka işletmeye ilişkin yanlış bilgi ayrı belirlenmelidir. İşverene yöneltilen talep, onun organizasyonu içinde kullanılan somut içerik ve araçlarla ilişkilendirilmelidir.

Aynı bent, haksız rekabetin işlenmesinde etkili araç ve malların imhasını, tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz olması koşuluna bağlar. Bu nedenle her hukuka aykırı reklam veya açıklama için bütün malların imhası otomatik talep sonucu değildir. Somut araç, fiille bağlantı ve kaçınılmazlık koşulu açıklanmalıdır. Ayrıca TTK 56/2, ekonomik çıkarı etkilenen müşterilere dava hakkı tanırken araç ve malların imhasını istemelerini hariç tutar. Davacının sıfatı da talebin kapsamını belirler.

Tazminatta TBK 66 nasıl devreye girer?

TTK 57/2, TTK 56/1-d ve e kapsamındaki maddi ve manevi tazminat davalarını Türk Borçlar Kanunu hükümlerine gönderir. TBK 66, çalışanın kendisine verilen işin yapılması sırasında başkasına verdiği zarardan adam çalıştıranın sorumluluğunu düzenler. Burada çalıştırma ilişkisi, verilen iş, zarar ve davranışla zarar arasındaki bağlantı incelenir. TTK 57/1’de durdurma davası açılabilmesi, talep edilen her parasal tutarın ayrıca inceleme yapılmadan işverenden alınacağı anlamına gelmez.

TBK 66/2, çalışanın seçiminde, işle ilgili talimat verilmesinde, gözetim ve denetimde zararı önlemek için gerekli özenin gösterildiğinin ispatı hâlinde kurtuluş imkânı düzenler. İşletme bakımından üçüncü fıkra ayrıca çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğunun ispatını arar. Bu iki düzenleme yalnız genel bir eğitim verildi açıklamasıyla tamamlanmış sayılmaz. Somut işle ilgili seçim, kontrol, onay ve izleme düzeni değerlendirilir. Ayrıntılı genel çerçeve TBK 66 adam çalıştıranın sorumluluğu rehberinde yer alır.

Rekabet ihlalinde işletmenin çalışma düzeni incelenirken reklam onay süreci, satış personeline sağlanan bilgi kaynakları ve yanlış açıklama bildirildiğinde yapılan işlemler dosyayla ilişkilidir. Bu kayıtların varlığı tek başına belirli bir sonucun garantisi değildir; hangi zararı önlemeye hizmet ettikleri ve somut olayda nasıl işledikleri açıklanmalıdır. İşverenin şahsen açıklamayı yazmamasıyla gerekli özenin ispatı aynı savunma değildir. Tazminat değerlendirmesinde kanunun aradığı şartlara cevap veren belgeler sunulmalıdır.

Müşteri kaybının miktarı nasıl somutlaştırılır?

Maddi tazminat isteyen kişi, hangi ekonomik kaybın hangi haksız rekabet davranışından kaynaklandığını açıklamalıdır. Satış rakamlarının düşmesi tek başına bütün farkın çalışanın açıklamasından doğduğunu göstermez. İptal edilen sipariş, müşterinin gerekçeli bildirimi, önceki satış ilişkisi ve ilgili tanıtımın ulaştığı dönem birlikte incelenir. Piyasa değişimi veya başka sebeplerle oluşan kayıplar, haksız rekabet zararından ayrılmalıdır. Talep belirli müşteri ve işlem kayıtlarıyla desteklenmelidir.

TTK 56/1’in son cümlesi, d bendi kapsamında hâkimin haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebileceğini düzenler. Bu seçenek, rakip işletmenin bütün cirosunun otomatik tazminat sayıldığı anlamına gelmez. Davranış ile menfaat arasındaki bağlantı yine incelenir. Çalıştırana yöneltilen istemde TTK 57/2’nin gönderdiği sorumluluk zemini ayrıca korunur. Zarar hesabı, hukuki sorumluluğun varlığına ilişkin incelemenin yerine geçmez.

Manevi tazminat ve kararın ilanı ayrı taleplerdir

TTK 56/1-e, manevi tazminatı TBK 58’deki şartlara bağlar. TBK 58 kişilik hakkının zedelenmesinden zarar görenin manevi zarar karşılığında para istemesini düzenler. Bu nedenle her ticari anlaşmazlık veya satış kaybı için manevi tazminatın kendiliğinden doğduğu ileri sürülmemelidir. Hangi kişilik değerinin hangi açıklamayla zedelendiği ve istenen giderimin dayanağı açıklanmalıdır. İşverene yöneltilen talepte TTK 57/2’nin Türk Borçlar Kanunu’na gönderdiği koşullar ayrıca değerlendirilir.

Kararın ilanı ise TTK 59’da ayrı düzenlenmiştir. Mahkeme, davayı kazanan tarafın istemi üzerine, gideri haksız çıkan taraftan alınmak üzere hükmün kesinleşmesinden sonra ilanına karar verebilir. İlanın şekli ve kapsamını mahkeme belirler. Bu nedenle dava açıldığında karşı tarafın hemen mahkûm edilmiş gibi ilan edilmesiyle kanundaki hüküm ilanı aynı şey değildir. Düzeltme talebi, manevi tazminat ve kesinleşmiş kararın ilanı birbirinden ayrılarak istenmelidir.

Çalışan işten ayrılınca işverene karşı talep biter mi?

TTK 57 bakımından fiilin işlendiği zamandaki hizmet veya iş bağlantısı incelenir. Çalışanın sonradan ayrılması, o dönemde iş kapsamında gerçekleşen fiili ve oluşmuş sonucu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kurumsal sitedeki yanlış açıklama, müşterilere dağıtılmış belge veya piyasadaki yanıltıcı tanıtım devam ediyorsa bu durum ayrıca değerlendirilir. İşverenin yalnız failin artık çalışmadığını bildirmesi, geçmiş iş bağlantısına ilişkin bütün soruların cevabı değildir.

Buna karşılık eski çalışanın sonradan kendi hesabına yaptığı her davranış önceki işverene yüklenemez. Yeni fiilin hangi iş ilişkisi içinde işlendiği ayrı belirlenmelidir. Eski ve yeni açıklamalar aynı başlık altında toplanmamalıdır. Her içeriğin yayın zamanı, kullanılan hesap ve iş bağlantısı gösterildiğinde davanın doğru kişilere yöneltilmesi sağlanır. Çalışanın başka işyerine geçmesi de tek başına haksız rekabet değildir; iddia edilen davranış TTK 54 ve 55’in koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Dijital içerik ve satış belgeleri nasıl korunmalı?

Dijital açıklamada adres, yayın tarihi, hesabın adı, içeriğin tam metni ve kullanılan görseller birlikte kaydedilmelidir. Sadece bir cümleyi bağlamından ayırmak, açıklamanın gerçek etkisini değerlendirmeyi zorlaştırır. İşverenle bağlantı için görev kapsamında kullanılan iletişim kanalı ve ilgili satış dosyası gösterilmelidir. İçeriğin sonradan silinmesi hâlinde hangi tarihte mevcut olduğunun anlaşılması önemlidir. Belgeyi kimin oluşturduğu ile kimin yayımladığı farklıysa bu ayrım da kayıtlarda korunmalıdır.

Yazılı ihtarda somut fiil, haksız rekabet gerekçesi, istenen durdurma veya düzeltme ve dayanak kayıtlar açıkça belirtilmelidir. Haksız rekabet eyleminin durdurulması ihtarı bu hazırlığın ayrı bir aracıdır. İhtarın gönderilmesi, mahkeme kararı verilmiş veya tazminat tutarı kesinleşmiş gibi sunulamaz. Ayrıca yapılan bildirim, delillerin korunması ve sürelerin değerlendirilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Her işlemin hukuki etkisi kendi sınırında açıklanmalıdır.

Tedbir ve süreler hangi maddelerle değerlendirilir?

TTK 61, dava açma hakkı bulunan kişinin talebi üzerine mahkemenin mevcut durumu koruma, haksız rekabeti önleme, maddi sonucu kaldırma ve yanlış veya yanıltıcı beyanı düzeltme yönünde tedbir kararı verebilmesini düzenler. Tedbir talebinde hangi içerik veya uygulamaya müdahale istendiği açık olmalıdır. Şirketin bütün faaliyetlerini durdurma biçimindeki belirsiz talep ile belirli hukuka aykırı açıklamanın kaldırılması aynı kapsamda değildir. Mahkeme kararı, somut talep ve koşullar değerlendirilerek verilir.

TTK 60, 56. maddede yazılı davalar için hakkın doğumunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumundan itibaren üç yıl zamanaşımı düzenler. Fiil aynı zamanda Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımına tabi cezayı gerektiriyorsa bu süre hukuk davalarına da uygulanır. Bu istisna her haksız rekabet iddiasının otomatik ceza suçu sayılması anlamına gelmez. Öğrenme tarihi, fiil tarihleri ve talep edilen hak dosyada ayrı gösterilmelidir. Süre incelemesi yalnız genel bir son olay tarihine bırakılmamalıdır.

Resmî dayanaklar TTK 54–57 ve 59–61 ile TBK 58 ve 66 hükümleridir. İşveren bakımından doğru yaklaşım, fiilin çalışanla bağlantısını, durdurma veya düzeltme talebini ve tazminat koşullarını ayrı açıklamaktır. TBK 66/4’teki çalışana rücu da ayrıca değerlendirilir; işverenin ödediği her tutarı çalışandan otomatik ve tamamen geri alacağı kabul edilmez. Rücu, çalışanın bizzat sorumlu olduğu ölçüyle sınırlıdır.

Çalışanın haksız rekabetinde işveren hakkında sık sorulan sorular

İstanbul ve Mersin ofisleri

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →