Markanın Sözlükte Cins Adı Gibi Gösterilmesi: SMK 8 Düzeltme Talebi

Tescilli markanın sözlükte bir ürünün genel adı gibi gösterilmesi hâlinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.8 özel bir düzeltme hakkı tanır. Marka sahibinin talebi üzerine yayımcı, elektronik eserde derhâl; basılı eserde talebi izleyen ilk baskıda tescil bilgisini açıklayarak yanlışlığı düzeltir veya markayı eserden çıkarır. Bu düzenleme, markanın kaynak gösterme işlevini korur. Her marka anılışı yasak değildir; uyuşmazlık, okuyucuya markanın tescilli olduğu belirtilmeden jenerik ad izlenimi verilmesidir.

SMK 8 hangi yayınlara uygulanır?

6769 sayılı Kanun’un 8. maddesi, basılı ve elektronik sözlükleri, ansiklopedileri ve başka başvuru eserlerini kapsar. Teknik terimler sözlüğü, sektörel kavram ansiklopedisi veya bir başvuru eserinin çevrim içi sürümü bu incelemenin konusudur. Eserin ücretli satılması şart değildir. Ücretsiz erişilen bir dijital kaynağın işlevi de başvuru eseri olabilir. İçeriğin hangi başlık altında bulunduğu, nasıl tanımlandığı ve okuyucuya neyi öğrettiği birlikte değerlendirilir.

Bir haber, ürün incelemesi veya satış ilanında markanın geçmesi ise tek başına bu özel maddeyi uygulamak için yeterli değildir. İçeriğin gerçek işlevi belirlenmelidir. Sıradan ticari kullanımın yasaklanması, karşılaştırmalı açıklamalar ve dürüst kullanım sınırları başka incelemeler gerektirir. Bu ayrım için marka sahibinin SMK 7 kapsamındaki yetkileri ayrıca ele alınmıştır. Başvurunun yalnız bir marka kelimesi bulunduğu gerekçesine dayanması, m.8’deki şartları açıklamaz.

Düzeltme isteminin dört temel unsuru

İlk unsur, talebe konu markanın tescilli olmasıdır. Sadece başvuru yapılmış bulunması ile tamamlanmış tescil aynı hukuki durum değildir. İkinci unsur, işaretin başvuru eserinde yayımlanmasıdır. Üçüncü unsur, eserde markanın tescilli olduğunun belirtilmemesidir. Dördüncü unsur ise sunuşun jenerik ad izlenimi vermesidir. Bunlar, talep yazısında tek tek gösterilmelidir. Tescil belgesini eklemek, eserdeki sunuşun neden yanlış olduğunu açıklama ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Markanın sicildeki mal veya hizmet kapsamı ile sözlükte tanımlanan kavram karşılaştırılmalıdır. Bir sözcüğün dildeki bütün anlamları, belirli ürünler için alınmış marka tesciliyle hak sahibine ait hâle gelmez. Aynı kelimenin marka dışındaki anlamlarının anlatılması ile tescilli işaretin ilgili ürünlerin genel adı olarak sunulması ayrılmalıdır. Başvuruda bu sınır korunursa yayımcı, hangi tanıma yönelik hangi düzeltmenin istendiğini açıkça anlayabilir. Gereksiz kapsam genişletilmesi, uyuşmazlığın çözümünü zorlaştırır.

Jenerik ad izlenimi nasıl değerlendirilir?

Jenerik ad, belirli bir işletmenin ürününü ayırt etmek yerine ürün veya hizmet türünü adlandırır. Bir tanımın bu izlenimi verip vermediği değerlendirilirken madde başlığı, açıklama cümlesi, örnek kullanımlar ve ilgili yönlendirmeler birlikte okunmalıdır. Tescilli markayı bütün üreticilerin aynı tür mallarının ortak adı olarak açıklayan anlatım, bu nedenle dikkatle incelenir. İnceleme yalnız harfin büyük veya küçük yazılmasına indirgenemez; kelimenin cümlede üstlendiği anlam belirleyicidir.

Marka adıyla ilgili tarihsel bir açıklama yapılması veya kelimenin bir markadan kaynaklandığının belirtilmesi başlı başına kaldırma sebebi değildir. Buna karşılık tescil bilgisinin sayfanın başka bir yerinde okuyucunun ilişkilendiremeyeceği biçimde bulunması da her sunuşu kendiliğinden doğru kılmaz. Talep hazırlanırken bütün sayfa korunmalı, sorunlu tanım çevresindeki açıklamalardan koparılmamalıdır. Marka sahibi, kendisine elverişli birkaç kelimeyi seçmek yerine okuyucunun karşılaştığı gerçek sunumu göstermelidir.

Talebi kim yöneltir ve kime gönderir?

Maddenin talep yetkisini tanıdığı kişi marka sahibidir. Tescilin sonradan devredilmiş olması, şirket unvanının değişmesi veya hak sahibinin birleşme yoluyla değişmesi durumunda güncel hak sahipliği belgeleri dosyaya konulmalıdır. Eski tescil belgesiyle güncel sicil kaydı arasında farklılık varsa bu farklılık açıklanmalıdır. Yetkili temsilci aracılığıyla gönderilen istemde temsil ilişkisi de gösterilir. Salt ürünü satan bayi veya dağıtıcı, bu sıfatından hareketle kendisini markanın sahibi olarak tanıtmamalıdır.

Yükümlülüğün muhatabı yayımcıdır. Basılı eserde künye, yayıncı unvanı ve baskı bilgisi; çevrim içi kaynakta yayın işletmecisini gösteren bilgiler incelenir. Kitabı satan mağazaya gönderilen mesaj ile yayımcıya yöneltilen hukuki talep aynı değildir. Teknik barındırma sağlayıcısı da yalnız bu hizmeti nedeniyle otomatik olarak eserin yayımcısı sayılmaz. Birden fazla şirketin görünmesi hâlinde yayın faaliyetinin hangi kişi tarafından yürütüldüğü belgelerden belirlenmelidir.

Ekran görüntüsü ve basılı nüsha nasıl belgelenir?

Dijital içerikte tam URL, erişim tarihi, madde başlığı ve tanımın tamamı birlikte saklanmalıdır. Mobil görünüm, bilgisayar görünümü veya uygulama sürümü birbirinden farklıysa hangi sürümün incelendiği açıklanır. Ekran görüntüsünde yalnız sorunlu sözcüğün bırakılması, tanımın bağlamını kaybettirir. Yayımcının tanıtım ve iletişim bilgileri de ayrı bir kayıtla korunabilir. Bu hazırlığın amacı, daha sonra değişen bir içeriğin ilk hâlini ve talebin dayandığı somut ifadeyi gösterebilmektir.

Basılı kaynakta kitabın kapağı, künye sayfası, baskı tarihi, baskı numarası ve ilgili sayfa aynı dosyada bulunmalıdır. ISBN bilgisi eserin belirlenmesine yardım eder; ancak aynı eserin farklı baskılarında metin değişebileceği için baskı bilgisi ayrıca önemlidir. Fiziksel nüsha muhafaza edilir. Elektronik dosya ile basılı nüshanın birbirinden farklı olması hâlinde iki sunum ayrı ayrı gösterilir. Bir sürümdeki hata, incelenmemiş bütün baskılarda varmış gibi ileri sürülmez.

İçeriğin kaybolması veya ispatının önemli ölçüde güçleşmesi tehlikesi varsa HMK m.400 ve devamındaki delil tespiti hükümleri değerlendirilir. Delil tespiti, düzeltme isteminin haklılığını peşinen karara bağlamaz; mevcut durumun yargılama için korunmasını sağlar. Mahkemeye yapılacak başvuruda hangi vakıanın hangi delille tespit edileceği ve hukuki yararın nedeni açıklanmalıdır. Her internet sayfası için zorunlu bir noter işlemi bulunduğu şeklinde genel bir kural yoktur.

Yayımcıya gönderilecek talepte hangi bilgiler bulunmalı?

Talep metninde marka sahibinin kimliği, tescil numarası, markanın örneği ve ilgili mal veya hizmetler belirtilir. Eserin adı, baskısı veya internet adresi yazılır. Hatalı tanım aynen gösterilir; tescil bilgisinin bulunmadığı ve anlatımın neden genel ürün adı izlenimi verdiği açıklanır. Sonrasında SMK m.8’e dayanılarak tescil bilgisinin belirtilmesi yoluyla düzeltme veya markanın eserden çıkarılması istenir. Talep, soyut bir marka koruma uyarısının ötesinde belirli bir yayın kaydını hedeflemelidir.

Eklerde bütün marka portföyünü göndermek yerine ilgili sicil kaydı ve sorunlu yayın bölümü sunulmalıdır. Çok sayıda tescil varsa hangi tescilin hangi tanımla bağlantılı olduğu ayrı gösterilir. İletişim bilgileri ve cevap adresi açık tutulur. Yazının muhataba ulaştığını ve hangi eklerin gönderildiğini ortaya koyan kayıt saklanır. Teslimi ispatlayabilen bir yöntem seçilmesi, özellikle basılı eserin talebi izleyen ilk baskısının belirlenmesinde somut önem taşır.

Elektronik eserde derhâl düzeltme ne anlama gelir?

Kanun, elektronik ortamda sunulan başvuru eseri bakımından derhâl işlem yapılmasını öngörür. Bu hüküm yerine bütün yayınlar için geçerli bir yedi gün, on beş gün veya otuz gün süresi konulamaz. Talep yazısında verilen cevap tarihi ile kanuni yükümlülük birbirine karıştırılmamalıdır. Yayımcı, talebi elektronik eser bakımından gelecekte yapılacak yeni baskıya erteleme gerekçesiyle karşılayamaz. Bununla birlikte uyuşmazlığın varlığı ve yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediği somut kayıtlar üzerinden değerlendirilir.

Elektronik yayında birden fazla erişim yolu bulunuyorsa talep bunları açıkça ayırmalıdır. Aynı tanımın web sayfası, uygulama ve indirilebilir dosya içinde yer alması durumunda, her sürümün konumu belirtilir. Yayımcının kendi içeriğini düzeltmesi ile üçüncü kişilerin bağımsız sitelerindeki kopyaların kaldırılması aynı işlem değildir. Kontrol edilmeyen bütün internet sonuçlarının silineceği vaat edilmemelidir. Sonraki denetim, talepte belirtilen yayın ve erişim yolları üzerinden yapılır.

Basılı eserde düzeltme hangi baskıda yapılır?

Basılı eser için ölçüt, marka sahibinin talebini takip eden ilk baskıdır. Talebin yayımcıya ne zaman ulaştığı bu nedenle önemlidir. Baskının tarihi ve içeriği incelenmeden yalnız mağazadaki satış tarihi üzerinden sonuç çıkarılmaz. Eski baskının daha sonra satılması, kitabın o tarihte yeniden basıldığı anlamına gelmez. Yeni baskı yayımlandığında künye ve ilgili sayfa birlikte karşılaştırılır; hata devam ediyorsa bu yeni yayın da ayrıca belgelenir.

SMK m.8, mevcut bütün stokların talep üzerine kendiliğinden toplanmasını veya dağıtılmış nüshaların geri çağrılmasını düzenlemez. Böyle bir sonuç bu maddeye dayanılarak otomatik yükümlülük gibi sunulamaz. Aynı eserin elektronik sürümü bulunuyorsa basılı eser için öngörülen zamanlama elektronik sürüme taşınmaz. Yayımcıya gönderilen talebin iki ortam bakımından ayrı kurulması, birindeki düzeltmenin diğerindeki yükümlülüğü belirsiz bırakmasını önler.

Düzeltme mi yapılır, marka mı kaldırılır?

Maddede iki yerine getirme yolu vardır: Markanın tescilli olduğunun belirtilmesi suretiyle yanlış sunuş düzeltilir veya marka başvuru eserinden çıkarılır. Dolayısıyla hüküm, her durumda yalnız silme talebinin kabul edileceği anlamına gelmez. Doğru tescil bilgisiyle jenerik ad izlenimi giderilmişse, sırf marka sahibinin bütün atıflardan hoşlanmaması aynı özel hüküm çerçevesinde yeterli gerekçe oluşturmaz. Talep ile düzeltmenin amacı arasındaki bağlantı korunmalıdır.

Kanun belirli bir yazı tipi, logo boyutu veya tek bir marka sembolü zorunlu tutmaz. Esas olan tescilli marka bilgisinin anlaşılır olması ve yanlışlığın giderilmesidir. Düzeltme metni hazırlanırken marka sahibinin bütün ürün özelliklerini öven reklam cümlelerinin esere eklenmesi istenmemelidir. Tescil bilgisinin doğrulanabilir biçimde açıklanması ile pazarlama mesajı yayımlatma isteği farklıdır. Uyuşmazlığın konusu, başvuru eserindeki doğru adlandırmadır.

Talep yerine getirilmezse hangi hukuki yol izlenir?

Yayımcının cevabı, yapıldığı bildirilen değişiklik ve yayının son görünümü birlikte incelenir. Eksik düzeltme varsa kalan sorun somut olarak gösterilir. Hukuki istem, hangi eserin hangi bölümünde neyin düzeltilmesi gerektiğini belirlemelidir. Davanın konusu belirsiz bir şekilde bütün yayın faaliyetinin durdurulması olarak kurulmaz. Mahkeme, hükmün şartlarını, talebin kapsamını ve tarafların delillerini değerlendirir. Gönderilmiş bir ihtar tek başına mahkeme kararı yerine geçmez.

SMK m.156, Kanun kapsamındaki hukuk davalarında fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesini görevli kılar. Ayrı ihtisas mahkemesi bulunmayan yerlerde görevli asliye hukuk mahkemesi ve yargı çevresi, yürürlükteki görevlendirmeye göre belirlenir. Yayımcıya karşı talep ile TÜRKPATENT kararının iptali davası birbirinden ayrılmalıdır. Kurum kararlarına ilişkin Ankara yetkisi, bütün marka uyuşmazlıklarının yalnız Ankara’da açılacağı anlamına gelmez. Yer bakımından yetki, tarafların konumu ve ilgili kanuni bağlantılar üzerinden ayrıca saptanır.

Geçici hukuki koruma isteniyorsa HMK m.389-390 çerçevesindeki şartlar somutlaştırılır. Gecikmenin yaratacağı sakınca ve istenen tedbirin kapsamı açıklanır; haklılık yaklaşık olarak ispatlanır. Düzeltme uyuşmazlığında otomatik erişim engeli, otomatik toplatma veya koşulsuz tedbir sonucu yoktur. Tedbirin gerekliliği ve ölçüsü mahkeme tarafından değerlendirilir. Esas uyuşmazlıkla ilgisiz geniş yasaklar istemek, özel düzeltme hakkının sınırlarını aşabilir.

Sözlük kaydı markanın iptaline yol açar mı?

Sözlükteki tek bir kayıt markayı kendiliğinden sicilden silmez. SMK m.26/1-b, marka sahibinin davranışları veya gerekli önlemleri almaması sonucunda işaretin tescilli mal ya da hizmetler için yaygın ad hâline gelmesini ayrı bir iptal sebebi olarak düzenler. Bunun değerlendirilmesi yalnız bir yayının içeriğine indirgenemez. Piyasa kullanımı, marka sahibinin davranışları ve kanundaki diğer şartlar incelenir. Düzeltme talebi ile iptal sürecinin konusu ve muhatabı farklıdır.

Marka sahibinin hatalı sunuşa yönelik kayıtlı müdahalesi, işaretin ayırt edici işlevini koruma yaklaşımının bir parçasıdır. Bununla birlikte tek bir ihtar gönderilmesi bütün iptal risklerini ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. İşletmenin kendi ambalaj, reklam ve satış metinlerinde markayı nasıl kullandığı da gözden geçirilmelidir. İptal makamı ve sebepleri hakkında SMK 26 kapsamında marka iptali rehberi farklı süreci açıklamaktadır.

Elektronik kitap, indirilebilir PDF ve yeni baskı ayrımı

Bir eserin kitap görünümünde olması, her sürümünün basılı eser sayılmasını gerektirmez. Okuyucuya elektronik ortamda sunulan PDF, elektronik kitap veya uygulama içeriği, sunulduğu ortam dikkate alınarak incelenir. Yayımcının elektronik dosyayı daha önce hazırlamış bulunması, bu dosyanın internette sunulmaya devam ettiği gerçeğini değiştirmez. Talepte yalnız kitabın ticari adı yazılırsa, muhatap hangi sürüm üzerinde işlem beklendiğini anlayamayabilir. Dosyanın sürüm numarası, indirme bağlantısı ve erişim biçimi bu nedenle ayrıca belirtilir.

Basılı nüshadaki düzeltme yükümlülüğünün takip eden ilk baskıya bağlanması, çevrim içi sürüm için aynı bekleme hakkını yaratmaz. Buna karşılık elektronik dosyadaki değişiklik de daha sonra hazırlanan basılı baskının denetimini gereksiz kılmaz. İki ortamı kullanan bir yayıneviyle yazışmada düzeltmenin yapıldığı sürümler ayrı listelenmelidir. Böyle bir kayıt, ticari olarak aynı eser adıyla dağıtılan içeriklerin hukuken farklı zamanlamaya tabi olduğunu anlaşılır hâle getirir.

Düzeltme talebi ile tazminat talebi nasıl ayrılır?

SMK m.8 yayımcının yanlışlığı giderme yükümlülüğünü düzenler; marka sahibine her olayda ödenecek sabit bir para cezası veya otomatik lisans bedeli belirlemez. Bu nedenle düzeltme talebine, hesap ve hukuki dayanak gösterilmeden belirli bir bedelin kanunen zorunlu olduğu cümlesi eklenmemelidir. Bir zararın tazmini de isteniyorsa ihlal, zarar, nedensellik ve uygulanacak sorumluluk hükümleri ayrıca ortaya konulur. Talebin ekonomik bölümü, yalnız markanın sözlükte bulunduğu tespitine indirgenmez.

Benzer şekilde her hatalı sözlük tanımının doğrudan marka suçunu oluşturduğu söylenemez. Hukuki düzeltme yükümlülüğüyle cezai sorumluluğun koşulları aynı değildir. Marka sahibinin talep yazısında kullanacağı dil, gerçekleşmemiş bir mahkûmiyeti kesinleşmiş gibi bildirmemelidir. Yayımcı yönünden de talebin yalnız ihtar niteliğinde olması, kanunun koyduğu yükümlülüğün göz ardı edilmesini haklı kılmaz. Yazışmada hangi istemin doğrudan m.8’e, hangisinin başka bir sorumluluk nedenine dayandığı açıkça ayrılmalıdır.

Marka sicili başvurusu yayımcıya bildirim yerine geçer mi?

TÜRKPATENT sicili, tescilin ve hak sahipliğinin inceleneceği temel kaynaktır. Sicil kaydının doğru olması, bir başvuru eserindeki yanlış tanımı kendiliğinden değiştirmez. SMK m.8’deki istem yayımcıya yöneltilir. Kuruma sunulan genel bir dilekçenin bütün yayınevlerine bildirim sayılması veya yayınevinin sistemindeki metni otomatik olarak kaldırması şeklinde bir sonuç bu maddede düzenlenmemiştir. Talebin muhatabı, inceleme konusu eser ve istenen düzeltme birbirine bağlanmalıdır.

Sicil araştırması sırasında aynı kelimeyi içeren birden fazla tescil bulunması da dosyanın dikkatle kurulmasını gerektirir. Hak sahibi, yalnız kendisine ait ve yayın konusu mal veya hizmetle ilgili tescile dayanmalıdır. Başka şirkete ait marka numarasının yanlışlıkla eklenmesi, tüzel kişilerin benzer unvanlarla karıştırılması veya süresi sona ermiş kaydın güncelmiş gibi sunulması talebin güvenilirliğini bozar. Başvuru öncesinde tescil numarası, hak sahibi, kapsam ve devam bilgisi aynı kayıt üzerinden karşılaştırılır.

Yayımcı talebe gerekçeli olarak itiraz ederse

Yayımcı, eserdeki kullanımın marka kapsamındaki ürünlerle ilgili olmadığını veya tescil bilgisinin zaten doğru biçimde verildiğini ileri sürebilir. Bu cevap yalnız kabul ya da ret etiketiyle değerlendirilmemelidir. İleri sürülen açıklama ile ilgili sayfa karşılaştırılmalı; başvurudaki maddi hata varsa düzeltilmelidir. Tescilin geçerliliği hakkında uyuşmazlık bulunması ile mevcut tanımın nasıl sunulduğu konusundaki uyuşmazlık aynı değildir. Her iddianın konusu ve dayanağı ayrı tutulmalıdır.

Yazışma sonunda çözüm sağlanamaması, taraflardan birinin bütün açıklamalarının doğru olduğu anlamına gelmez. Mahkemeye taşınacak dosyada karşı tarafın cevabı da korunur. Böylece uyuşmazlığın tam olarak tescil, sunuş biçimi, yayın ortamı veya talebin kapsamından hangisine ilişkin olduğu belirlenebilir. Dosyanın bu şekilde daraltılması, incelemenin ilgisiz marka kullanım örneklerine yayılmasını önler.

Talep tamamlandıktan sonra hangi kayıtlar saklanmalı?

Başlangıçtaki yayın kaydı, sicil belgesi, gönderilen talep, teslim bilgisi, cevap ve son yayın görünümü birlikte tutulmalıdır. Basılı eserde ilk sonraki baskının künyesi, dijital eserde düzeltmenin görüldüğü tarih eklenir. Bu belgeler, yalnız yazışma yapıldığını değil hangi yanlışlığın nasıl giderildiğini gösterir. Dosyanın kapanması için yayımcının cevap vermesiyle yetinilmemeli; bildirilen düzeltmenin ilgili eserde gerçekten uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.

Tescilin kapsamı veya devamı tartışmalıysa değerlendirme güncel sicil üzerinden yenilenir. Bu amaçla marka tescili sorgulama ve kayıt inceleme rehberi kullanılabilir. Düzeltme isteminin takibi, gereksiz yayın yasakları talep etmek yerine markanın hangi ürünler için kime ait olduğunun doğru gösterilmesine odaklanmalıdır. Böylece başvuru eserinin bilgi verme işleviyle tescilli markanın ayırt edici işlevi aynı somut yayın üzerinde birlikte korunur.

Sık sorulan sorular

İstanbul ve Mersin ofisleri

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →