Kullanılmayan Markanın İptali Nasıl Yapılır? TÜRKPATENT ve SMK 26 Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 26. maddesine göre marka; beş yıllık ciddi kullanım şartının ihlali, marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu tescilli mal veya hizmetler için yaygın ad hâline gelmesi, marka sahibi veya onun izniyle kullanım sonucu özellikle mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması veya garanti/ortak markanın teknik şartnameye aykırı kullanılması hâllerinde talep üzerine TÜRKPATENT tarafından iptal edilir. 10 Ocak 2024’ten itibaren marka iptal yetkisi TÜRKPATENT’e geçmiştir. İptal talebi talep tarihinde sicilde marka sahibi görünen kişiye veya hukuki halefine yöneltilir ve marka tüm mal-hizmetler veya yalnızca şartların oluştuğu kısım bakımından iptal edilebilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Marka iptali ile marka hükümsüzlüğü aynı şey midir?
Hayır. Marka hükümsüzlüğü SMK m.25’te, iptal ise m.26’da düzenlenir. Hükümsüzlükte tescilin baştan itibaren hukuka uygun olup olmadığı incelenir. Örneğin marka başvuru tarihinde mutlak veya nispi ret nedeninin varlığı hükümsüzlük sebebi olabilir. İptalde ise tescil başlangıçta geçerli olsa bile daha sonra ortaya çıkan veya devam eden kullanım durumları nedeniyle hakkın sona erdirilmesi söz konusudur.
Bu ayrım kararın zaman bakımından etkisini de değiştirir. SMK m.27 uyarınca hükümsüzlük kararı kural olarak marka başvuru tarihinden itibaren etkili olur; iptal kararı ise kural olarak iptal talebinin TÜRKPATENT’e sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Talep üzerine iptal nedeninin daha önce doğduğu tarih de esas alınabilir.
2026 yılında marka iptaline hangi makam karar verir?
2026 itibarıyla SMK m.26 kapsamındaki marka iptal taleplerini inceleme yetkisi Türk Patent ve Marka Kurumundadır. Kanunun geçici düzenlemesi nedeniyle bu yetki 10 Ocak 2024’e kadar mahkemeler tarafından kullanılmış, bu tarihten sonra idari iptal sistemi yürürlüğe girmiştir. Güncel başvurular TÜRKPATENT’in elektronik sistemi üzerinden yapılır.
İptal işlemi bir marka başvurusuna itiraz değildir. Mevcut ve tescilli bir markanın sicildeki hakkının sona erdirilmesi talep edilir. Bu nedenle doğru elektronik işlem türü seçilmeli, tescil numarası ve iptali istenen mal-hizmetler açık biçimde belirtilmelidir.
Kullanılmayan marka neden iptal edilir?
SMK m.26/1-a, m.9/1’deki kullanmama hâllerini iptal sebebi yapar. Marka tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye’de tescilli olduğu mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmamışsa veya kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilmişse iptal edilebilir. Amaç, sicilde fiilen kullanılmayan işaretlerin süresiz şekilde tutulmasını ve yeni girişimlerin önünün kapanmasını engellemektir.
Kullanım değerlendirmesi sınıf numarasına göre topluca yapılmaz. Markanın hangi mal veya hizmetlerde gerçekten kullanıldığı belirlenir. Kullanım yalnızca listenin bir bölümünde varsa kullanılmayan kalemler bakımından kısmi iptal kararı verilebilir.
Beş yıllık süre hangi tarihten başlar?
Kullanma zorunluluğundaki beş yıllık süre başvuru tarihinden değil tescil tarihinden başlar. Bu nedenle iptal talebi hazırlarken ilk kontrol marka sicilindeki tescil tarihidir. Talep tarihinde beş yıllık sürenin henüz tamamlanmadığı marka, yalnızca kullanmama gerekçesiyle m.26/1-a kapsamında iptal edilemez.
Markanın yenilenmiş olması bu süreyi sıfırlamaz. On yıllık yenileme koruma süresini uzatır; kullanım yükümlülüğü ise tescil ve fiilî kullanım geçmişine göre devam eder.
Ciddi kullanım nasıl ispatlanır?
Ciddi kullanım, markanın yalnızca hakkı muhafaza etmek amacıyla sembolik biçimde gösterilmesi değil, gerçek ticari faaliyet içinde mal veya hizmetin kaynağını gösterir biçimde kullanılmasıdır. Fatura, sipariş, katalog, ambalaj, reklam, internet satış kaydı, distribütör belgesi, lojistik evrakı ve benzeri deliller birlikte değerlendirilebilir.
Delillerin üç soruya açık cevap vermesi gerekir: kullanım hangi tarihte yapıldı, Türkiye ile bağlantısı nedir ve hangi tescilli mal veya hizmet için gerçekleştirildi? Marka adının geçtiği ancak ürün/hizmet bağlantısı kurulamayan tarihsiz belgeler tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.
Markanın Türkiye’de kullanılması şart mı?
Evet. SMK m.9 Türkiye’de ciddi kullanım arar. Ancak kullanımın ülkenin bütün illerine yayılması şart değildir; pazarın niteliğine göre sınırlı bir bölgede gerçek ve yeterli ticari kullanım ciddi kullanım oluşturabilir. Sadece yurt dışındaki satışlar Türkiye içi kullanım şartını doğrudan karşılamaz.
Kanun, markanın yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlarda Türkiye’de kullanılmasını da kullanım kabul eder. İhracat faturaları, gümrük ve üretim belgeleri bu nedenle önem taşıyabilir.
İptal talebinden hemen önce markayı kullanmaya başlamak yeterli mi?
Her zaman değil. SMK m.26, beş yıllık sürenin bitiminden sonra marka iptal talebinin Kuruma sunulmasına kadar ciddi kullanım başlamışsa kural olarak kullanmama talebinin reddedilmesini öngörür. Ancak marka sahibinin iptal talebinde bulunulacağını düşünerek kullanıma başlaması hâlinde, talebin sunulmasından önceki üç aylık dönemde gerçekleşen kullanım belirli şartlarla dikkate alınmaz.
Bu kural, yıllarca kullanılmayan markanın iptal tehdidi öğrenildikten sonra yalnızca sicili korumak amacıyla göstermelik şekilde kullanılmasını engeller. Marka sahibi gerçek kullanımı düzenli biçimde sürdürmeli ve delillerini dönemsel olarak saklamalıdır.
Kullanmamanın haklı sebebi olabilir mi?
Evet. SMK m.9, haklı sebep olmaksızın kullanılmamayı yaptırıma bağlar. Marka sahibinin iradesinden bağımsız hukuki veya fiilî engeller, somut olayın şartlarına göre haklı sebep oluşturabilir. Ancak sıradan ekonomik tercih, pazara girmeyi erteleme veya ticari başarısızlık kendiliğinden haklı sebep değildir.
Haklı sebep ileri sürülüyorsa sebebin hangi dönemi kapsadığı ve markanın kullanımını nasıl engellediği resmi izin yazıları, yasak kararları veya diğer objektif belgelerle ortaya konulmalıdır.
Markanın yaygın ad hâline gelmesi nasıl iptal sebebi olur?
SMK m.26/1-b, marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesini iptal nedeni sayar. Marka, ticari kaynak göstermek yerine ürün türünün genel adı olarak kullanılmaya başlanırsa ayırt edici işlevini kaybedebilir.
Burada yalnızca toplumun kelimeyi sık kullanması yeterli değildir. Yaygınlaşmanın marka sahibinin davranışları veya gerekli koruyucu önlemleri almamasıyla bağlantısı değerlendirilir. Hak sahibi yanlış jenerik kullanımlara karşı ihtar, lisans ve reklam standartları, doğru marka kullanımı ve gerektiğinde hukuki takip yoluyla markanın kaynak gösterme işlevini korumalıdır.
Yanıltıcı hâle gelen marka ne zaman iptal edilir?
SMK m.26/1-c, marka sahibi veya onun izniyle yapılan kullanım sonucunda markanın tescilli mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltmasını iptal sebebi olarak düzenler. Buradaki sorun başvuru tarihindeki mutlak yanıltıcılıktan farklı olarak tescilden sonraki kullanım biçiminden doğar.
Örneğin markanın kullanım şekli tüketicide ürünün belirli coğrafi kaynaktan geldiği yönünde yanlış algı yaratıyorsa ve bu durum marka sahibinin kullanımından kaynaklanıyorsa iptal gündeme gelebilir. Değerlendirme somut tüketici algısı ve tescilli mal-hizmetler üzerinden yapılır.
Garanti ve ortak markalarda iptal sebebi nedir?
SMK m.26/1-ç, m.32’ye aykırı kullanımı iptal nedeni kabul eder. Garanti ve ortak markalar teknik şartnameyle yönetilir. Marka kullanımının teknik şartnamede belirlenen kurallara aykırı olması ve kanundaki koşulların gerçekleşmesi iptal talebine konu olabilir.
Bu markalarda hak sahibinin kullanıcıları denetleme yükümlülüğü özel önem taşır. Teknik şartname yalnızca tescil aşamasında sunulan belge değildir; kullanım sisteminin fiilen nasıl işleyeceğini belirler.
Kimler marka iptali talebinde bulunabilir?
SMK m.26/2’ye göre ilgili kişiler TÜRKPATENT’ten markanın iptalini isteyebilir. İlgili kişi sıfatı talep edilen iptal nedeni ve uyuşmazlığın ekonomik-hukuki bağlantısına göre değerlendirilir. Rakip işletme, yeni marka başvurusu önündeki kullanılmayan tescili kaldırmak isteyen kişi veya hak alanı doğrudan etkilenen kişi bu çerçevede gündeme gelebilir.
Talep edenin kimliği, marka numarası, iptal gerekçesi, iptali istenen mal-hizmet kapsamı ve varsa deliller başvuru dosyasında açık olmalıdır.
İptal talebi kime karşı yöneltilir?
SMK m.26/3 uyarınca talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye veya onun hukuki halefine karşı ileri sürülür. Bu nedenle marka sicili başvuru gününde kontrol edilmelidir. Eski marka sahibine yöneltilen ve güncel devir kaydını dikkate almayan talep usul sorunu yaratabilir.
Marka yakın tarihte devredilmişse devir ve sicil kayıtları incelenmeli, hukuki haleflik belgeleri değerlendirilmelidir.
TÜRKPATENT marka sahibine ne kadar cevap süresi verir?
Güncel TÜRKPATENT uygulamasında marka iptal talebi marka sahibine bildirilir ve cevap ile delillerin sunulması için bir aylık süre tanınır. Talep edilmesi hâlinde bir aya kadar ek süre mekanizması bulunur. İptal talebinin m.26/1-a kapsamındaki kullanmama iddiasına dayanması hâlinde marka sahibinin ciddi kullanım veya haklı sebebe ilişkin delilleri TÜRKPATENT Kullanım İspatı Kılavuzundaki esaslara uygun sunması gerekir.
Bildirim elektronik sistem üzerinden takip edilmeli ve süre son gününde değil, delillerin tasnifine imkân verecek şekilde yönetilmelidir.
İptal başvurusunda hangi deliller sunulmalı?
Kullanmama iddiasında ispat yükünün önemli bölümü marka sahibinin ciddi kullanımını ortaya koyması üzerinden işler. Talep eden taraf sicil tarihi, koruma kapsamı ve iptal gerekçesini açıklar; marka sahibi ise ciddi kullanım veya haklı sebep delillerini sunar. Yaygın ad veya yanıltıcı kullanım iddialarında ise piyasadaki kullanım biçimini gösteren somut deliller gerekir.
- TÜRKPATENT sicil ve tescil kaydı.
- Markanın tescil tarihini ve mal-hizmet listesini gösteren bilgiler.
- Piyasa araştırmaları, kataloglar ve sektör kullanımları.
- Web sitesi ve e-ticaret ekranlarının tarihli kayıtları.
- Ambalaj, reklam ve ürün görselleri.
- Marka sahibinin jenerik kullanıma karşı davranışlarını gösteren yazışmalar.
- Yanıltıcılık iddiasında tüketiciye sunulan açıklamalar ve ürün özellikleri.
- Garanti/ortak markada teknik şartname ve uygulama kayıtları.
Marka yalnızca bazı ürünler bakımından iptal edilebilir mi?
Evet. SMK m.26 kapsamındaki iptal nedeni tescilli mal veya hizmetlerin yalnızca bir kısmı bakımından mevcutsa kısmi iptal kararı verilebilir. Kullanılmayan geniş bir sınıfın tamamını otomatik iptal ettirmek veya korumak yerine gerçek kullanımın alt mal-hizmet düzeyinde incelenmesi gerekir.
Örneğin marka aynı sınıfta üç farklı ürün grubu için tescilli ancak yalnızca birinde ciddi kullanılıyorsa diğer iki grubun iptali gündeme gelebilir. Kullanım delilleri hangi ürün veya hizmeti gösteriyorsa koruma buna göre değerlendirilir.
İptal kararının etkisi hangi tarihten başlar?
SMK m.27/2’ye göre marka iptal kararı kural olarak iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. Ancak iptal hâlinin daha önceki bir tarihte doğduğu ortaya konulmuş ve bu yönde talep edilmişse kararın daha eski tarihten itibaren etkili olmasına karar verilebilir.
Bu tarih, devam eden lisans, ihlal davası veya tazminat ilişkileri bakımından önem taşır. İptal kararının zaman bakımından etkisi ile hükümsüzlük kararının başvuru tarihine kadar geriye yürüyen etkisi karıştırılmamalıdır.
TÜRKPATENT iptal kararına karşı ne yapılabilir?
TÜRKPATENT’in iptal talebi hakkında verdiği kararlara karşı Kanunun Kurum içi yeniden inceleme sistemi uygulanır. Karardan zarar gören taraf SMK m.20 ve m.21’deki süre ve usule göre karara itiraz edebilir. Kurulun nihai kararından sonra görevli Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinde yargısal denetim gündeme gelir.
İptal sürecinde ilk başvurudan itibaren bütün iddia ve deliller düzenli sunulmalıdır; sonraki aşamada eksikliklerin her zaman giderilebileceği varsayılmamalıdır.
Kullanılmayan marka yeni başvuruyu engelliyorsa ne yapılır?
Eski bir marka sicilde kayıtlı olduğu için yeni başvuruya karşı itiraz edebilir veya araştırma aşamasında risk oluşturabilir. Önce eski markanın beş yıllık kullanım süresini doldurup doldurmadığı, gerçekten kullanılıp kullanılmadığı ve yeni başvurunun mal-hizmetleriyle ilişkisi incelenmelidir. Şartları varsa kullanmama nedeniyle iptal talebi stratejik araçtır.
Ayrıca eski marka yayıma itirazda kullanılırsa SMK m.19 kapsamında kullanım ispatı talep etme imkânı da değerlendirilmelidir. İptal ve kullanım ispatı birbirinden farklı mekanizmalardır.
Marka satın almadan önce iptal riski nasıl kontrol edilir?
Marka devralacak işletme yalnızca tescil belgesine bakmamalıdır. Son beş yılın gerçek kullanım delilleri, hangi mal-hizmetlerde kullanım olduğu, lisanslar, piyasadaki jenerik kullanım ve yanıltıcılık riski incelenmelidir. Uzun süredir kullanılmayan marka ekonomik değer taşıyor görünse de devralındıktan hemen sonra iptal talebiyle karşılaşabilir.
Due diligence listesine fatura, reklam, ürün örneği, satış kanalı, distribütör sözleşmesi ve marka kullanım politikası eklenmelidir.
Marka sahibinin iptal riskini azaltması için kontrol listesi
- Tescil tarihinden itibaren beşinci yıl sonunu kaydedin.
- Her mal ve hizmet için gerçek kullanımı ayrı takip edin.
- Fatura, ambalaj, katalog, internet ve reklam delillerini yıllık arşivleyin.
- Lisans alanların kullanımını ve kalite standartlarını denetleyin.
- Markanın ürünün genel adına dönüşen kullanımlarına müdahale edin.
- Markayı yanıltıcı coğrafi veya kalite açıklamalarıyla kullanmayın.
- Ortak/garanti marka teknik şartnamesini fiilen uygulayın.
- TÜRKPATENT elektronik bildirimlerini düzenli kontrol edin.
- İptal bildirimi gelirse bir aylık cevap süresini derhal takvime alın.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
6769 sayılı Kanun ve güncel uygulama yönetmeliği için TÜRKPATENT Mevzuat sayfası, ciddi kullanım ölçütleri için TÜRKPATENT’in marka bölümündeki Kullanım İspatı Kılavuzu esas alınmalıdır. Beş yıllık kullanım kuralı için SMK m.9 rehberimizi, Kurum kararına itiraz için SMK m.20-21 rehberimizi, marka yenilemesi için SMK m.23 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kullanılmayan marka kaç yıl sonra iptal edilebilir?
Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde ciddi kullanılmayan veya kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen marka SMK m.9 ve m.26 kapsamında iptal edilebilir.
Marka iptali için 2026 yılında nereye başvurulur?
SMK m.26 kapsamındaki iptal talebi TÜRKPATENT’e yapılır.
Marka iptali ile hükümsüzlük aynı mı?
Hayır. Hükümsüzlük tescil anındaki hukuka aykırılığı, iptal ise sonradan ortaya çıkan veya devam eden iptal nedenlerini konu alır.
Kısmi marka iptali mümkün mü?
Evet. İptal nedeni yalnızca bazı mal veya hizmetler için mevcutsa marka o kapsamla sınırlı olarak iptal edilebilir.
Marka sahibi iptal talebine ne kadar sürede cevap verir?
Güncel TÜRKPATENT uygulamasında bir aylık cevap süresi ve talep üzerine bir aya kadar ek süre mekanizması bulunur.
İptal talebini öğrenince markayı kullanmak yeterli mi?
Talebi etkisizleştirmek amacıyla son anda başlatılan kullanım bakımından talep öncesindeki üç aylık dönem için özel sınırlama vardır.
Yaygın ad hâline gelen marka iptal edilir mi?
Marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu tescilli mal veya hizmetler için yaygın ad hâline gelmişse m.26/1-b kapsamında iptal edilebilir.
Yanıltıcı kullanım marka iptaline yol açar mı?
Evet. Marka sahibinin veya izniyle üçüncü kişinin kullanımı nedeniyle marka nitelik, kalite veya coğrafi kaynak konusunda halkı yanıltıyorsa iptal sebebi oluşabilir.
İptal kararının etkisi ne zaman başlar?
Kural olarak iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten başlar; şartları varsa daha önceki iptal nedeni tarihine etkili olması istenebilir.
Sonuç
SMK m.26, tescilli markanın sicilde pasif biçimde tutulmasını, jenerikleşmesini, yanıltıcı kullanımını ve ortak/garanti marka sisteminin kötüye kullanılmasını önleyen temel sona erme mekanizmasıdır. 2026 itibarıyla bu talepler TÜRKPATENT tarafından idari olarak incelenir. Kullanılmayan markada beş yıllık süre, delillerin Türkiye ve mal-hizmet bağlantısı, bir aylık cevap takvimi ve iptal kararının zaman bakımından etkisi dosyanın temel noktalarıdır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.9, m.26-27, yürürlükteki uygulama yönetmeliği ve TÜRKPATENT’in güncel iptal/kullanım ispatı evrakları esas alınarak hazırlanmıştır. Yazar ve inceleyen: Av. Halil Bakırcı, Mersin Barosu Sicil No: 3472.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
BAKIRCI & KESKİN HUKUK BÜROSU sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
