AB İçinde Yabancı Dilde Dava Evrakı: Tebligatı Kabulden Kaçınma

AB içinde tebliğ edilen hukuk veya ticaret davası evrakı, muhatabın anladığı dilde yahut tebliğ yerinin resmî dilinde değilse ve bu dillerden birine tercümesi de yoksa kabulden kaçınma hakkı doğar. 2020/1784 sayılı Tebligat Tüzüğü m.12, bu hakkın tebliğ sırasında veya tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı beyanla kullanılmasını düzenler. Her yabancı dildeki belge otomatik geçersiz değildir; kişinin ana diliyle tebliğ yerinin resmî dili ayrı ölçütlerdir.

Almanya, Hollanda veya başka bir AB ülkesinde yaşayan Türkçe konuşan kişi açısından ilk soru yalnız belgenin Türkçe olup olmadığı değildir. Hangi ülkeden hangi ülkeye gönderildiği, hangi dilde olduğu, muhatabın hangi dili anladığı ve ret beyanının hangi makama verileceği birlikte belirlenir. Bu rehber, AB içindeki dil nedeniyle kabulden kaçınmayı açıklar. Türkiye’ye veya Türkiye’den yapılan Lahey tebligatının kuralları ayrı değerlendirilir. Kaynak incelemesi: 24 Ekim 2026.

2020/1784 hangi tebligat için uygulanır?

Tüzük m.1, medeni veya ticari konulardaki adli ve adli olmayan belgelerin sınır ötesi tebliğini düzenler. Gerekçe 5, bu sınır ötesi aktarımı bir üye devletten başka üye devlete yapılan tebligat olarak açıklar. Vergi, gümrük, idari işler ve devletin kamu gücü kullanımıyla ilgili sorumluluğu aynı kapsama girmez. Her yabancı kurum yazısı sırf başka ülkeden geldiği için bu düzenlemeye tabi kabul edilmez.

Yeni Tüzük, önceki 1393/2007 düzenlemesinin yerini 1 Temmuz 2022’den itibaren almıştır. Avrupa Komisyonunun resmî açıklaması, Danimarka’nın da paralel anlaşma üzerinden bu sistemde yer aldığını belirtir. Başka bazı AB hukuk araçlarında Danimarka’nın dışarıda kalması, tebligat için aynı sonucun otomatik kullanılmasını haklı kılmaz. Her düzenlemenin ülke kapsamı ayrı kontrol edilmelidir.

Madde 1/3, dava ülkesinde muhatabın yetkilendirdiği temsilciye yapılan tebligatı, muhatabın nerede yaşadığına bakılmaksızın Tüzük dışında bırakır. Bu nedenle yabancı ülkede yaşayan kişinin o davaya yetkili yerel avukatına yapılan işlemle doğrudan başka ülkeye gönderilen evrak ayrılır. Temsil yetkisinin ilgili dosyayı kapsayıp kapsamadığı görülmelidir. Avukatın adının eski bir yazışmada bulunması, her yeni işlemde temsilin devam ettiğini tek başına göstermez.

Madde 12’de iki alternatif dil ölçütü vardır

Birinci ölçüt muhatabın anladığı dildir. İkinci ölçüt, tebliğ edilen devletin resmî dili veya birden fazla resmî dil varsa tebliğ yerinin resmî dillerinden biridir. Belgenin bu alternatiflerden birine uygun yazılması veya uygun tercümeyle birlikte verilmesi dil nedeniyle kabulden kaçınma incelemesinde belirleyicidir. Her iki ölçütün aynı anda sağlanması gerektiği söylenemez. Bu nedenle ana dil ile ülkedeki resmî dil aynı kavram değildir.

Almanya’da yapılan tebligatta belgenin Almanca olması, muhatabın Türk vatandaşı veya ana dilinin Türkçe olması nedeniyle tek başına m.12 kapsamında ret hakkı yaratmaz. Aynı şekilde kişinin gerçekten anladığı başka bir dildeki belge, yalnız tebliğ devletinin resmî dilinde olmadığı gerekçesiyle otomatik reddedilemez. Buna karşılık ilgili alternatiflerden hiçbirini karşılamayan ve uygun tercümesi olmayan evrak için maddede tanınan koruma kullanılabilir.

Çok dilli devletlerde bütün ülkenin dil listesini görmek yeterli olmayabilir. Madde 12/1-b, tebliğin yapılacağı yerin resmî diline veya resmî dillerinden birine işaret eder. Belgedeki adres ve ilgili bölge bu nedenle önemlidir. Bir başka bölgede kullanılan resmî dilin aynı koşulla mevcut tebliğ yerine uygulanacağı varsayılmaz. Tercüme sipariş edilmeden önce muhatabın adresi ve hukuken ilgili dil eşleştirilmelidir.

Bir dili anlamak nasıl değerlendirilir?

Tüzüğün 26. gerekçesi, kabulden kaçınmanın haklılığını değerlendiren mahkeme veya makamın dosyadaki bütün ilgili bilgileri dikkate almasını ister. Muhatabın o dilde yazdığı belgeler, mesleğinin gerektirdiği dil becerisi, ilgili devlet vatandaşlığı veya orada uzun süre yaşamış olması değerlendirilebilecek olgulardır. Bunlar tek başına her dosyada aynı sonucu doğuran kesin karineler gibi sunulmamalıdır. İlgili kişinin gerçek dil yeterliliği somut kayıtlarla incelenir.

Günlük bir alışveriş cümlesini anlamakla karmaşık dava talebini ve ona ilişkin savunmayı hazırlayacak ölçüde dili kavramak aynı olgu olmayabilir. Buna karşılık yıllardır aynı dilde ayrıntılı mesleki yazışma yapan kişinin bunu hiç bilmediğini gerçeğe aykırı şekilde ileri sürmesi de korunmaz. Başvuru, mevcut beceriyi ne olduğundan düşük ne de yüksek göstermelidir. Dile ilişkin açıklama, dosyayla ilgili gerçek iletişim ve yaşam kayıtlarıyla tutarlı olmalıdır.

Bir şirketin uluslararası faaliyette bulunması da her çalışanının veya temsilcisinin her dili bildiği anlamına gelmez. Tebligatın kime yöneltildiği, belgeyi kimin aldığı ve tüzel kişi adına hangi dil becerisinin değerlendirilmesi gerektiği ilgili dosyada açıklanır. İnternet sitesinde farklı dil seçeneği bulunması, tek başına bütün yargısal belgelerin o dilde anlaşılacağının kesin kanıtı olarak kullanılmamalıdır. Mahkemenin somut incelemesi gerekir.

Ret hakkı ne zaman ve nasıl kullanılır?

Madde 12/3, kabulden kaçınmanın tebliğ anında veya tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılabileceğini düzenler. Sonradan kullanılacak hak için yazılı beyan gerekir. Muhatap, Form L’yi iade edebilir veya evrakı tebliğ edildiği dil nedeniyle kabul etmediğini belirten yazılı bir açıklama gönderebilir. Maddede yalnız tek bir zorunlu form yolu yoktur; ancak kullanılan beyanın nedeni ve ilgili belge açık olmalıdır.

Bu iki haftalık süre, esas davaya cevap vermek için bütün ülkelerde geçerli ortak süre değildir. Davanın kendi cevap ve kanun yolu takvimi ayrı mevzuata bağlıdır. Dil itirazının usulüne uygun kullanılmasıyla davanın esasına ilişkin savunma birbirine karıştırılmamalıdır. Belgeyi avukata göstermek veya özel tercümanla görüşmek, gönderilmesi gereken ret beyanını kendiliğinden oluşturmaz. Beyanın doğru muhataba ve kabul edilen yöntemle iletildiği belgelenmelidir.

Süre hesabında tebliğ, gönderim ve kurum içi kayıt tarihleri ayrılır. Tüzüğün 37. gerekçesi, süre hesabında 1182/71 sayılı düzenlemeye atıf yapar. Hafta sonu veya resmî tatil içeren somut takvim ayrıca kontrol edilmelidir. İki haftayı gelişigüzel bir ay gibi uygulamak veya zarfın üzerindeki herhangi bir tarihi başlangıç seçmek doğru değildir. Teslim kaydı ve belge seti birlikte saklanır.

Form L’nin işlevi ve doğru muhatap

Madde 12/2, belge tebliğ yerinin resmî dilinde değilse ve o dile tercüme eklenmemişse, alıcı makamın muhatabı ret hakkı konusunda Form L ile bilgilendirmesini düzenler. Form, kaynak devletin resmî dili veya dillerinden biriyle ve tebliğ yerinin ilgili resmî diliyle verilmelidir. Başka bir üye devletin resmî dilinin anlaşıldığına ilişkin belirti varsa o dilde de sağlanır. Formun diliyle ana dava belgesinin dili ayrı incelenmelidir.

Avrupa e-Adalet Portalındaki güncel tebligat formları arasında Form L, kabulden kaçınma hakkına ilişkin bilgilendirmeye ayrılmıştır. Formdaki iade adresi ve referans numarası önemlidir. Evrakı yalnız karşı tarafın avukatına veya ilgisiz bir konsolosluk birimine göndermek, düzenlemedeki muhatap şartını karşılamayabilir. Kullanılan tebligat yöntemine göre görevli makam veya kişi belirlenir.

Form L’nin verilmemiş olması, evrakı çekmeceye kaldırıp hiçbir işlem yapmamak için güvenli bir gerekçe değildir. Bilgilendirme eksikliği, gerçek dil durumu ve dosyanın sonraki işlemleri birlikte incelenir. Mahkemeden veya tebliğ makamından gerekli kayıtlar istenir. Başvuruda hangi belgenin, hangi dilde ve hangi tarihte alındığı açıkça yazılır. İlgisiz bir form eksikliğinden bütün davanın otomatik sona erdiği sonucu çıkarılmaz.

Yazılı kabulden kaçınma beyanında bulunması gereken bilgiler

Beyanda muhatap kimliği, gönderen ve alıcı makamın bilinen bilgileri, dosya veya tebligat referansı, alınan belge ve teslim tarihi gösterilmelidir. Dil gerekçesi somut olmalıdır: evrakın hangi dilde olduğu, hangi dillerin anlaşıldığı ve uygun tercümenin neden bulunmadığı açıklanır. Bu düzen bir avukatlık dilekçesi kalıbının aynen kopyalanması değil, m.12/3’teki yazılı açıklamanın anlaşılabilir hazırlanmasıdır.

Asıl belge ve eklerin kopyası, gönderilen ret beyanı ve teslim veya elektronik alındı kayıtları birlikte tutulur. Kaynak evrak üzerinde silme, sayfa değiştirme veya tarih düzeltmesi yapılmaz. İtirazın muhatabı belgenin neye ilişkin olduğunu anlayabilmelidir. Çok sayıda tebligat aynı anda gelmişse, tek açıklamanın hangilerini kapsadığı açıkça belirtilir; farklı dosyaların süreleri tek bir toplam başvuru gibi izlenmez.

Tercüme vardır fakat anlamı yanlış aktarılmışsa

Tüzüğün 25. gerekçesi, eklenen tercümenin kaynak devlet hukukuna göre onaylı veya yargılamaya elverişli kabul edilmiş olmasını esas alır. Tercümenin varlığı, doğruluğuna itiraz edilemeyeceği anlamına gelmez. Muhatap, çevirinin doğruluğunu dava devletinin hukukuna göre tartışabilir. Bu nedenle imza, borç tutarı, talep sonucu veya cevap süresini değiştiren gerçek çeviri hataları ayrıca işaretlenmelidir.

Eksik veya hatalı çeviri açıklanırken kaynak metnin ilgili bölümü ve alınan tercüme karşılaştırılır. Yalnız farklı üslup kullanılmış olmasıyla hukuki anlamın değişmesi aynı sorun değildir. Çevirinin hangi sayfa veya paragrafta savunmayı etkilediği gösterilir. Bir otomatik çeviri çıktısı, tek başına mahkemenin kabul edeceği resmî tercüme yerine geçirilmemelidir; dosyada gereken çeviri niteliği ayrıca belirlenir.

Talebin bütün eklerinin dil sorunu da ana dilekçeyle aynı başlık altında açıklanabilir; fakat her teknik ekin çevrilmemesinin davayı mutlaka sona erdireceği söylenemez. Hangi belgenin gerçekten tebliğ edildiği ve savunmada hangi işlevi taşıdığı incelenmelidir. Usul kanunu veya özel Avrupa dava aracı eklerin çevirisi için farklı koşullar içerebilir. Dosya türü görülmeden bütün belgeler için tek bir sonuç verilmemelidir.

Haklı ret, davanın esastan reddi değildir

Madde 12/4, alıcı makamın ret durumunu Form K ile gönderen makama derhâl bildirmesini ve talebi, varsa tercümesi istenen belgelerle geri göndermesini düzenler. Bu, mahkemenin alacağın veya diğer talebin haksız olduğuna karar vermesi değildir. Ret işlemi dil ve tebligat boyutundadır. Karşı tarafın maddi iddiası, ilgili yargılama usulünde ayrıca değerlendirilir.

Madde 12/5, eksikliğin uygun dilde tercümeyle birlikte belgenin yeniden tebliği yoluyla giderilmesine izin verir. Bu durumda muhatap bakımından tebliğ tarihi, belge ve tercümesinin varış devleti hukukuna uygun tebliğ edildiği tarihtir. Buna karşılık başvuranın belirli süre içinde tebligat yapma yükümlülüğü varsa, m.13/2 bağlantılı ilk tebliğ tarihi korunabilir. İki taraf açısından tarih kuralı aynı işlevi taşımadığı için tek cümleyle genellenmemelidir.

Bu çift tarih düzeni, muhatabın eksik tercümeye karşı korunmasıyla davacının kanuni süreyi gözetmesinin birlikte ele alınmasını sağlar. Ancak her devletin aynı süre sistemi bulunduğu söylenemez. İlk belge, ret kaydı, tamamlanan tercüme ve yeni tebliğ ayrı tarihlerle dosyalanır. Yeni tebligat geldikten sonra ilk ret beyanına dayanarak bütün evrakı cevapsız bırakmak doğru değildir; yeni dosya takvimi kontrol edilir.

Haksız ret beyanının sonucu

Form L’nin resmî metni, mahkeme veya görevli makam reddi haklı bulmazsa dava devletinin hukukundaki sonuçları uygulayabileceğini açıkça bildirir. Tebligatın geçerli sayılması bu sonuçlardan biridir. Dolayısıyla ret hakkı sırf yargılamayı geciktirmek amacıyla kullanılacak sınırsız bir seçenek değildir. Kişinin anladığı dil veya tebliğ yerinin resmî diliyle ilgili koşullar dürüstçe açıklanmalıdır.

Gerekçe 26 uyarınca ret gerekçesini inceleyen makam dosyadaki bütün ilgili bilgileri değerlendirir ve sonucunu uygun şekilde muhataba bildirir. Bu karardan sonra hangi başvuru yolunun bulunduğu ve hangi sürede kullanılacağı ilgili usule göre belirlenir. Bir ret formu gönderilmiş olmasını, ileride verilecek bütün mahkeme kararlarına karşı kendiliğinden yapılmış itiraz gibi görmek yanlıştır. Her karar kendi niteliğiyle incelenmelidir.

Posta ve elektronik teslimde de dil koruması bulunur

Madde 12/6, dil nedeniyle kabulden kaçınma hükümlerini Tüzüğün ikinci kısmındaki diğer tebligat yöntemlerine de uygular. Posta, diplomatik veya konsolosluk görevlisi, elektronik tebligat ve doğrudan tebliğ kullanılması, dil korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. M.12/7, ret beyanının ilgili yöntemde hangi görevli veya kişiye gönderileceğini düzenler. Bu muhatap, her zaman genel merkezî makam adresi değildir.

2023/2844 sayılı Tüzük m.24, m.12/7’ye yeni elektronik erişim yöntemini de eklemiş ve m.19a’yı oluşturmuştur. M.19a, bilinen tebliğ adresine sahip kişinin ilgili yargılamada önceden açık rızasına dayanan Avrupa elektronik erişim noktasını düzenler. Bu yöntemin özel kademeli uygulama tarihi ayrıca belirlenmiştir. Metinde yolun bulunması, bütün mahkemelerin aynı gün aynı sistemi kullanabildiği anlamına gelmez.

M.19 kapsamındaki elektronik tebligatın da kendi rıza, güvenli iletim veya alındı şartları vardır. Sıradan bir e-postanın gelmesi, her durumda Tüzüğe uygun tebligat yapıldığını kanıtlamaz. Aynı şekilde elektronik olması nedeniyle belge hiç dikkate alınmadan silinmemelidir. Gönderenin gerçekliği, dosya numarası ve kullanılan resmî kanal doğrulanır. Hukuki dil incelemesiyle sahte mesaj veya güvenlik kontrolü ayrı yürütülür.

Dil itirazı ile davaya esas cevap ayrı takip edilir

Belgenin kabulünden kaçınma, borcun reddi veya karşı tarafın talebine esastan cevap değildir. Davalı alacağa, yetkiye veya delile karşı çıkacaksa ilgili yargılama usulünün gerektirdiği işlemleri ayrıca yapmalıdır. Dil nedeniyle ret bildirimi üzerine sürelerin nasıl etkilendiği, yeni tebliğ veya mahkemenin ara kararıyla birlikte değerlendirilir. Bütün sürelerin tek bir ret yazısıyla belirsiz süre durduğu varsayılmaz.

Avrupa Ödeme Emri gelmişse otuz günlük itiraz ve tebligat incelemesi ayrıca önemlidir. Avrupa Küçük Talepler dosyasında ise Form C cevabı ve ilgili dava usulü farklıdır. Bu süreler m.12’deki iki haftalık kabulden kaçınma süresinin yerine geçirilmez. Gelen evrakın gerçek türü başlangıçta belirlenmelidir.

Türkiye’ye veya Türkiye’den gönderilen belge için aynı kural mı vardır?

Türkiye, bu AB içi tebligat düzeninin üye devleti değildir. Türkiye’ye veya Türkiye’den yapılan işlemde uygulanabilir milletlerarası sözleşme ve ulusal tebligat yolu ayrıca belirlenir. 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi m.5, merkezî makam kanalı ve varış devletinin resmî diline tercüme isteme yetkisi için farklı bir yapı kurar. AB’deki Form L ve iki haftalık süre bu sözleşmeye kendiliğinden taşınmaz.

Sitedeki Lahey tebligatında tercüme rehberi bu ayrı sistemi açıklar. Aynı kişinin Almanya’da yaşarken Türkiye’den evrak alması ile başka AB ülkesinden evrak alması farklı hukuki kanallara dayanabilir. Ülke, makam, belge türü ve tebliğ yöntemi görülmeden yalnız kişinin ikamet ülkesine bakılarak hangi ret hakkının uygulanacağı söylenmemelidir.

Resmî kaynaklar

• 2020/1784 sayılı Tebligat Tüzüğü: gerekçe 24–27 ve 37; m.1, 9, 12–13 ve 17–22.
• 2023/2844 sayılı Tüzük: m.24 ve ilgili uygulama takvimi.
• Resmî Form L ve diğer tebligat formları.
• Avrupa Komisyonu: ülke kapsamı ve yetkili makamlar.
• 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi: ayrı tebligat rejiminin m.5 dil kuralı.

Görüşme talebinizi iletin