Belçika’dan Türkiye’ye Geçici Görev: BE/TR 101, SGK Primi ve 24+36 Ay Kuralı (2026)

Kısa ve net cevap

Belçika’dan Türkiye’ye geçici gönderilen çalışanın Belçika sosyal güvenlik sisteminde kalması, Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması m.9 şartlarına bağlıdır. İlk görevlendirme azami 24 aydır. İki ülkenin yetkili makamlarının önceden mutabakatıyla azami 36 ay ek süre kararlaştırılabilir. Belçika kurumunun düzenlediği BE/TR 101 formüleri Türkiye’de görev yapılan işyerinin kayıtlı olduğu SGK birimine sunulur. Bu belge çalışma izni veya genel vergi muafiyeti değildir.

Kısa özet tablosu

Hukuki temel: eski sözleşme değil 2014 tarihli anlaşma

Belçika’dan Türkiye’ye geçici gönderilen bir çalışanın hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi tutulacağı, işverenin tek taraflı açıklamasıyla değil yürürlükteki milletlerarası anlaşmayla belirlenir. Türkiye Cumhuriyeti ile Belçika Krallığı arasında 11 Nisan 2014’te imzalanan Sosyal Güvenlik Anlaşması 1 Eylül 2018’de yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın 56/2. maddesi, 1966 tarihli eski sözleşme ve onu değiştiren belgelerin yeni anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kaldırılmasını düzenler. Bu nedenle güncel işleme dayanak gösterilecek ana metin yeni anlaşmadır.

Anayasa m.90, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmaların kanun hükmünde olduğunu belirler. Bu anlaşmada m.2 kapsam, m.3 kişisel alan, m.4 eşit muamele, m.7 çalışılan ülke mevzuatına tabi olma kuralı, m.9 geçici görevlendirme, m.12 ise yetkili makamların kararlaştırabileceği istisnalar ile ilgilidir. Türk hukuku yönünden 5510 sayılı Kanun m.4/1-a’daki hizmet akdine dayalı çalışan statüsü ayrıca incelenir. Metinleri birlikte okumak gerekir; yalnız formüler numarasından hareketle kapsam tayin edilemez.

Türkiye’de fiilî çalışma kuralı ile geçici görev istisnası

Anlaşma m.7/1 uyarınca bir akit devlet ülkesinde ücretli olarak meslekî faaliyet yürüten kişi, işverenin merkezi diğer ülkede olsa bile kural olarak çalıştığı ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olur. Belçika şirketinin çalışanı Türkiye’de fiilen hizmet veriyorsa bu genel kural başlangıç noktasıdır. İki devlet arasında anlaşma bulunması, Türkiye’de çalışan her kişiyi kendiliğinden Türk sigorta sisteminin dışına çıkarmaz. İstisna hükmüne girecek olguların ve belgelerin gösterilmesi şarttır.

Anlaşma m.9, gönderen ülke mevzuatında kalınmasına imkân veren özel bir kuraldır. Çalışanın Belçika’daki işverenin hizmetinde bulunması, o şirket adına belirli bir iş için Türkiye’ye gönderilmesi, işin öngörülen süresinin yirmi dört ayı aşmaması ve başka bir görevlinin yerini almak üzere gönderilmemesi ilk inceleme konularıdır. İş ilişkisinin devamı ve işin somut niteliği belgeler üzerinden belirlenir. İşlem türü doğru sınıflandırılmadan ‘Belçika’da prim ödendiği için Türkiye’de prim yok’ sonucu çıkarılamaz.

BE/TR 101 nedir; TR/BE 101’den farkı nedir?

BE/TR 101, Belçika’dan Türkiye’ye belirli süre için geçici görevlendirilen sigortalının Belçika sosyal güvenlik mevzuatına tabi olmaya devam ettiğini gösteren resmî formülerdir. SGK’nın Belçika sayfasında açıkça belirtildiği üzere belge Belçika yetkili kurumu tarafından düzenlenir. Türk şirketi, çalışan veya avukat bu belgeyi kendi beyanıyla üretemez. Formülere konu kişinin kimliği, işvereni ve dönemine ilişkin bilgiler doğrulanabilir olmalıdır.

TR/BE 101 ise ters yönlü görevlendirmeye ilişkindir. Türkiye’den Belçika’ya ilk kez gidecek veya süresini uzatacak çalışan için, Türkiye’de işyerinin kayıtlı olduğu SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi tarafından düzenlenen form, Belçika yetkili kurumuna verilmek üzere sigortalı ya da işverene iki nüsha olarak teslim edilir. Belçika’dan Türkiye’ye gelen çalışan için Türkiye’de TR/BE 101 düzenletmeye çalışmak yön ve yetki hatasıdır. Başvuru öncesi ülke yönü, belge türü ve ilgili kurumun açıklaması birlikte kontrol edilmelidir.

Belçika makamından alınan BE/TR 101 Türkiye’de nereye verilir?

SGK resmî açıklaması, Belçika’dan Türkiye’ye ilk kez geçici görevle gelecek veya görev süresini uzatacak sigortalı için Belçika yetkili kurumunca düzenlenen BE/TR 101’in, geçici görevle gelinen işyerinin kayıtlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine teslim edilmesini öngörür. Belgenin yalnızca Belçika’daki şirketin personel klasörüne konulması bu teslim işleminin yapıldığını kanıtlamaz.

Türkiye’de hizmet verilen işyerinin kaydı ile formülerde gösterilen görev yeri arasında ilişki kurulmalıdır. Şirket unvanı farklı dilde yazılmışsa çelişki açıklanır; çalışan kimliği, görevlendirme tarihi ve işyerine ait bilgiler karşılaştırılır. Teslim edilen evrakın kayıt numarası, varsa kurum yazışması ve Belçika makamından düzenlenen asıl belge güvenli biçimde saklanır. SGK’ya hangi işyeri dosyası üzerinden sunum yapıldığı ileride kontrol edilebilecek şekilde kayıt altına alınmalıdır.

Hizmet akdiyle çalışan, bağımsız çalışan ve ortak ayrımı

SGK’nın Belçika’ya ilişkin geçici görevlendirme açıklamasında uygulama kapsamındaki sigortalılık statüsü, Türkiye açısından 5510 sayılı Kanun m.4/1-a uyarınca hizmet akdine bağlı çalışanlar olarak gösterilmiştir. Bir kişinin Belçika’da şirket sahibi olması, Türkiye’de teknik hizmet vermesi veya serbest meslek faaliyeti yürütmesi tek başına aynı statüyü doğurmaz. Bağımsız çalışan, ücretli çalışan ve kamu görevlisi ayrımlarına anlaşmanın ilgili hükümlerinde ayrı yer verilmiştir.

Anlaşma m.7, iki ülkede bağımsız çalışma ile eş zamanlı ücretli faaliyete ilişkin özel düzenlemeler getirir. Taşımacılık alanında çalışan sefer personeli için m.8 ayrıca incelenir; kamu görevlileri için m.10 düzenlemesi vardır. Dolayısıyla bir kişi için hangi formüler gerektiği, onun öncelikle hukuki statüsünün belirlenmesine bağlıdır. Ücret ödemesini yapan şirketin adı, sözleşme türü ve fiilen yapılan iş bir arada değerlendirilmeden m.9 uygulanacağı ileri sürülmemelidir.

İlk geçici görevlendirme süresi kesin olarak 24 ayla sınırlıdır

Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması m.9/1, gönderen ülke mevzuatına tabi kalmaya ilişkin ilk dönem için görevin öngörülen süresinin yirmi dört ayı aşmamasını şart koşar. SGK’nın güncel Belçika açıklamasında da ilk geçici görevlendirme süresi azami 24 ay olarak belirtilmiştir. Bu üst sınır, işin baştan belirlenen niteliği ve zaman çizelgesiyle birlikte uygulanır. Türkiye’de bir projeye ilişkin farklı sözleşmeler yapılması, aynı çalışanın görev süresini sınırsız biçimde yenileme imkânı vermez.

Görevlendirme yazısındaki başlangıç-bitiş tarihi, BE/TR 101 formundaki dönem ve sahada fiilen çalışılan tarihler birbirini doğrulamalıdır. İşin gerçek süresi başlangıçta daha uzun belirlenmişse bunu 24 ayı aşmayan bir iş gibi göstermeye dayalı belge hazırlanması doğru değildir. Uzatma olanağı ilk süre şartını ortadan kaldırmaz; ayrı bir onaya bağlı ek dönem olarak düzenlenmiştir.

36 aylık ek süre için iki ülkenin önceden mutabakatı zorunludur

Anlaşma m.9/2, geçici görevin 24 aydan uzun sürmesi durumunda, iki akit devletin yetkili makamları veya bu makamların belirlediği yetkili kurumlar arasında anlaşmaya varılarak ilk ülke mevzuatının en fazla otuz altı ay ek süre uygulanabilmesini düzenler. Metin, söz konusu mutabakata ilk yirmi dört aylık süre dolmadan varılması gerektiğini açıkça söyler. SGK da kurumlar arası onay süreci göz önüne alınarak uzatma başvurusunun süre bitmeden yapılması gerektiğini belirtmektedir.

Burada iki ayrı işlem vardır: uzatma talebinin sunulması ve yetkili makamların mutabakatı. Şirket içi yazışma, yeni hizmet sözleşmesi veya personelin görevini fiilen sürdürmesi tek başına ikinci işlemin yerine geçmez. ’24+36 ay’ ifadesi her dosyada otomatik 60 aylık muafiyet hakkı doğurmaz. Onay verilen dönem somut kurum kararına göre belirlenir; onay yoksa o dönem hakkında gönderen ülke mevzuatının uygulanacağını peşinen kabul etmek hatalıdır.

Görevi biten başka çalışanın yerine gönderilme şartı

Anlaşma m.9/1, geçici olarak gönderilen kişinin başka bir çalışanın görev süresi sona erdiğinde onun yerine gönderilmemiş olmasını arar. Uzun süreli altyapı, fabrika kurulumu, yazılım kurulumu ve montaj faaliyetlerinde art arda personel gönderilmesi bu şart bakımından özel inceleme gerektirir. Her yeni kişiye otomatik yeni 24 aylık dönem tanınacağına dair anlaşmada genel bir kural bulunmaz.

İnceleme yapılırken projenin adı, yeni kişinin önceki personelle iş ilişkisi, görev tanımı, hangi iş paketini devraldığı ve çalışmanın sürekliliği ele alınır. Her personel değişikliğini otomatik ihlal saymak da doğru değildir. Asıl soru, m.9/1’de yasaklanan türde yerine geçme olup olmadığıdır. İşveren ve Türkiye’deki hizmet alan şirket, görev teslim belgelerini, proje takvimini ve personel listelerini bu ayrımı aydınlatacak şekilde tutmalıdır.

Türkiye’deki işyeri ve Belçika işvereninin belge sorumluluğu

Belçikalı işverenin çalışanıyla iş ilişkisini sürdürdüğünü gösteren kayıtlar, görevlendirme talebinin dayanağıdır. Türkiye’deki hizmet alan şirketin kayıtları ise görevin nerede, hangi iş kapsamında ve hangi tarihlerde ifa edildiğini göstermelidir. İlgili SGK birimine form tesliminden sorumlu kişinin belirlenmesi, evrakın ülkeler arasında kaybolmasını engeller. Formülerdeki işyeri bilgileri ile hizmet sözleşmesinin tarafları arasında anlamlı bağlantı kurulmalıdır.

Personel dosyasına yalnız pasaport kopyası veya uçuş bileti koymak, sosyal güvenlik anlaşması kapsamındaki belgelendirme yükümlülüğünü yerine getirmez. BE/TR 101, iş sözleşmesi, görevlendirme yazısı, göreve ilişkin proje kayıtları, çalışılan işyeri bilgileri ve varsa uzatma kararları birlikte değerlendirilir. İşin gerçekleştiği yer değişiyorsa bu durum kayıtlarla izlenir. İki şirket arasındaki ticari ödeme düzeni tek başına hangi ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olunacağını belirleyen ölçüt değildir.

Formüler hangi prim sorununu çözer, hangisini çözmez?

BE/TR 101’in işlevi, anlaşmadaki geçici görevlendirme koşulları altında hangi ülke sosyal güvenlik mevzuatının uygulanacağını tespit etmektir. Formüler, Türkiye’de vergiden tam muafiyet, oturma izni, çalışma izni veya iş hukuku yükümlülüklerinden genel muafiyet belgesi değildir. SGK yönünden kabul edilen uygulama ile diğer idari kurumların görev alanlarını birbirine karıştırmak, şirketlerin maliyet ve uyum hesaplarında ciddi hataya yol açabilir.

Belçika’da prim ödenmeye devam edildiği yönündeki banka dekontları, yetkili kurumca düzenlenmiş ve ilgili dönemi kapsayan formülerle aynı hukuki işlevi görmez. Dosyada geçerli BE/TR 101 bulunmasına rağmen SGK tarafından prim uygulanmışsa, işlemin hangi gerekçeye dayandığı incelenir. Anlaşma m.7 ile m.9 arasındaki ilişkinin, somut görevlendirme bilgileriyle birlikte gösterilmesi gerekir. Belgesiz veya süre dışı faaliyete dayanarak geçmişteki tüm günler için otomatik muafiyet sonucu çıkarılamaz.

Beraber gelen aile bireylerinin durumu

Anlaşma m.9/4, ilk üç fıkradaki kişilere eşlik eden aile bireyleri bakımından, bu kişilerin mesleki faaliyet yürütmemeleri şartıyla özel hükmün uygulanmasını düzenler. Belçika’dan Türkiye’ye gönderilen çalışanın eşi veya aile bireyinin Türkiye’de ayrıca iş ilişkisine girmesi halinde yeni faaliyetin sosyal güvenlik statüsü ayrı değerlendirilir. Görevli çalışana ilişkin BE/TR 101, bütün aile bireylerinin tüm çalışma ve sağlık işlemlerini kapsayan sınırsız belge olarak sunulamaz.

Sağlık yardımları ayrı formüler ve maddelerle düzenlenmiştir. Anlaşmada m.13 ve devamı hastalık, sağlık ve analık yardımlarının belirlenmesine ilişkindir. BE/TR 101’in varlığı her türlü özel hastane masrafının otomatik ve sınırsız biçimde karşılanacağını göstermez. Sağlık yardımı için uygulanacak işlem, kişinin sigortalılık türüne, ikamet ve bulunma durumuna, ilgili kurumun düzenlediği sağlık belgesine göre tespit edilir.

İki ülkede eş zamanlı iş, uzaktan çalışma ve taşımacılık

Anlaşma m.7/4 uyarınca iki akit devlet ülkesinde eş zamanlı ücretli faaliyet yürüten kişinin bütün ücretli faaliyetleri için ikamet ettiği devlet mevzuatına tabi olunmasına ilişkin özel kural bulunmaktadır. Aynı maddede iki ülkede bağımsız faaliyete ve bir ülkede bağımsız, diğerinde ücretli faaliyete ilişkin hükümler de vardır. Dolayısıyla iki ülkede eş zamanlı çalışan kişiyi her zaman geçici görevli kabul etmek yanlıştır.

Belçika’da ikamet ederek Türkiye’de kurulu bir şirket için uzaktan iş görmekle Belçikalı bir işverenin personelini Türkiye’deki teknik projeye yollaması aynı olay değildir. Çalışmanın fiilen nerede gerçekleştiği, ikamet, işveren ilişkisi ve birden çok faaliyetin eş zamanlılığı belirlenmelidir. Uluslararası taşımacılıkta seyreden personel bakımından m.8 düzenlemesi, işletme merkezi ve diğer ülkedeki şube ile temsilcilik gibi unsurları dikkate alır. Önce özel statü maddesi tespit edilmeli, sonra belge yoluna gidilmelidir.

Belgenin bitiş tarihi ve sigortalılığın yeniden incelenmesi

Geçici görev süresi sona erdiğinde ilk sorulacak husus, iki kurum arasında geçerli bir uzatma mutabakatı bulunup bulunmadığıdır. Yoksa m.9 kapsamındaki ilk dönemin sırf çalışanın proje üzerinde kaldığı gerekçesiyle kendiliğinden uzadığı savunulamaz. O tarihten sonraki çalışma için m.7’deki genel kural ve varsa başka uygulanabilir özel düzenlemeler değerlendirilmeli, belgedeki dönemler ile fiili çalışma kayıtları ayrıştırılmalıdır.

Dosyada göreve giriş, ilk formüler tarihi, ilk sürenin bitişi, uzatma müracaatı, mutabakat ve fiili iş bitişi ayrı ayrı kaydedilir. Böylece SGK bir işlem yaptığında hangi dönem hakkında hangi gerekçenin ileri sürülebileceği anlaşılır. Geçmiş dönemde geçerli olan belge ile sonraki dönemin hukuki statüsü birbirine karıştırılmamalıdır. Başvuru sonuçlanmadan işverenin tek taraflı uzatma kararı anlaşmanın öngördüğü kurum onayı sayılmaz.

SGK’ya başvuru, ret işlemi ve görevli mahkeme

SGK’nın belgeyi tanımaması, prim tahakkuk ettirmesi veya sigortalılık durumunu farklı değerlendirmesi halinde, önce ilgili işlemin tam metni ve dayandığı tarihli kayıtlar alınır. İtirazın konusu saptanırken çalışanın hukuki statüsü, BE/TR 101’in kapsadığı dönem, görevlendirmenin m.9 şartları ve varsa uzatma kararı ayrı başlıklarla ele alınır. Genel ifadeler yerine hangi işlemin hangi gerekçeyle hukuka aykırı olduğu somut belge üzerinden açıklanmalıdır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1, hizmet akdine tabi çalışmalardan doğan zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce SGK’ya başvuruyu zorunlu kılar. Başvuruya 60 gün içinde cevap verilmemesi halinde talep reddedilmiş sayılır. Aynı Kanun m.5, idari para cezaları ve bazı özel uyuşmazlıklar yönünden istisnalar saklı kalmak üzere iş mahkemelerinin görevini düzenler. İşlemin niteliği belirlenmeden tüm uyuşmazlıkların aynı başvuru yoluyla çözüleceği söylenemez.

Delil ve belge dosyasının kurulması

Bir kurumsal inceleme veya dava dosyasında ilk belge BE/TR 101’dir. Belgenin hangi yetkili kurumca düzenlendiği, çalışanın adı, işvereni ve dönemi karşılaştırılır. İkinci belge grubu, Belçika’daki iş ilişkisini kanıtlayan kayıtlar ve Türkiye’de yapılacak hizmetin konusu ile süresini gösteren görevlendirme yazısıdır. Üçüncü grup ise Türkiye’de hizmet verilen işyerinin kaydı, fiili çalışmanın gerçekleştiği dönem ve projeye ait görev çizelgeleridir.

Uzatma bulunduğu ileri sürülüyorsa iki devletin yetkili makamlarının mutabakatının tarih ve kapsamı belgede açık olmalıdır. Yalnızca işverenin yeniden imzaladığı sözleşme buna eşit değildir. İşin başka bir görevlinin yerine devralınıp devralınmadığını gösteren kayıtlar, anlaşmanın m.9/1 şartı bakımından ayrı önem taşır. Eksik belgeyi kurum kararı varmış gibi kabul etmek yerine delil eksikliği tespit edilmeli ve gerekli resmî kayıt yetkili makamdan istenmelidir.

Belçika’da yaşayan Türk şirket sahipleri ve çalışanları için temsil

Belçika’daki bir Türk girişimcinin Türkiye’ye çalışan göndermesi ile Türkiye’deki şirketin Belçika’dan teknik personel kabul etmesi farklı sözleşme ilişkileri doğurabilir. Ancak sosyal güvenlik yönünden her iki durumda da işin somut niteliği, görevlinin çalışan statüsü ve uygun BE/TR 101 belgesi temel inceleme noktalarıdır. Belçika’da şirket kurulmuş veya uzun yıllardır prim ödenmiş olması, Türkiye’de yapılan işin anlaşmanın geçici görevlendirme koşullarını otomatik karşılamasına yetmez.

Türkiye’de SGK başvurusu veya uyuşmazlığı bulunuyorsa dosya Türkiye’den hukuki vekâlet ilişkisi içinde yönetilebilir. Belçika’da yaşayan kişinin her işlem için bizzat gelmesi zorunlu olduğu yönünde genel bir kural kurulamaz; işlem türü ve vekâletnamenin yetkisi incelenir. Site içindeki yurt dışı vekâletnamede özel yetki rehberi, vekâlet kapsamının ayrı bir konu olduğunu açıklar.

Emeklilik hizmet birleştirmesi ve yurt dışı borçlanmasından ayrım

Geçici görevdeki uygulanacak mevzuat tespiti, iki ülkedeki hizmetlerin emeklilik için birleştirilmesi veya 3201 sayılı Kanunla yurt dışı borçlanması değildir. Görevlendirme sırasında hangi ülkenin prim mevzuatının uygulanacağı m.7 ve m.9 kapsamında ele alınırken, aylık bakımından farklı anlaşma hükümleri değerlendirilir. Bu ayrımı korumak, çalışanın SGK kaydında yanlış işlem yapılmasını önlemek bakımından önemlidir.

Emeklilik sözleşmesi ve hizmet birleştirmesi için Belçika–Türkiye emeklilik anlaşması rehberi, sağlık ve YUPASS bakımından gurbetçilerin SGK sağlık işlemleri yazısı incelenebilir. Bu bağlantılı yazılar BE/TR 101 formülerinin yerine geçmez. Her talebin ayrı başvuru konusu, farklı şartı ve farklı hukuki sonucu bulunur.

İşlemleri doğru sırayla yürütme

Önce iş ilişkisinin niteliği, fiili görev yeri ve gönderici Belçika şirketiyle bağlantı belirlenir. Ardından 2014 tarihli anlaşmanın genel kuralı m.7 ile m.9’daki istisna şartları karşılaştırılır. Görev süresinin 24 ayı aşıp aşmadığı, başka çalışanın yerine gönderilme durumu ve iş sözleşmesinin devamı belgelenir. Belçika yetkili kurumundan BE/TR 101 temin edilerek ilgili SGK il müdürlüğü veya merkezine sunulur. Teslim kanıtı saklanır.

Görev uzuyorsa ilk süre bitmeden iki taraflı kurumsal mutabakat süreci yürütülür. Sağlık, çalışma izni ve vergi yükümlülükleri ayrı dosya başlıkları olarak değerlendirilir. SGK ret, prim tahakkuku veya farklı statü kararı verirse işlem türüne uygun başvuru usulü ile süreler tespit edilir. Belçika’daki Türk vatandaşları ve şirketler bakımından amaç, belgesiz muafiyet iddiası değil, doğru anlaşma maddesine dayalı, denetlenebilir ve başvurusu ispatlanabilir bir işlem dosyası kurmaktır.

BE/TR 101 hakkında sık sorulan 12 soru

Resmî hukuki kaynaklar

2014 Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması tam metni; SGK: Belçika geçici görevlendirme kuralları; SGK: sosyal güvenlik sözleşmeleri; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu.