İngiltere’de Sicilden Silinen Şirket Türkiye’de Alacak Davası Açabilir mi? Companies Act 2006 ve MÖHUK 9

Kısa Özet

Struck-off ile dissolved aynı aşama mıdır?

İngiltere ve Galler’de Companies House kaydında “proposal to strike off”, “active”, “in liquidation” ve “dissolved” ifadeleri farklı hukuki konumları gösterir. Sicilden silinme teklifinin ilan edilmiş olması, şirketin daha o anda tüzel kişiliğini kaybettiği anlamına gelmez. Buna karşılık sicilden çıkarılıp sona erdiği tescil edilen bir şirketin dava ehliyeti meselesi ayrı ve çok daha ciddi bir sorundur. Alacaklının Türkiye’de işlem yapmadan önce Companies House kaydındaki güncel statüyü ve işlemin hangi tarihte gerçekleştiğini saptaması zorunludur.

Şirketin sözleşmeyi imzaladığı sıradaki hukuki varlığı ile Türkiye’de dava açmak istediği tarihteki varlığı farklı olabilir. Örneğin İngiliz limited şirketi 2022’de ihracat sözleşmesi imzalamış, 2024’te ödeme vadesi gelmiş ve 2025’te sicilden silinmiş olabilir. Bu kronolojide borcun doğup doğmadığı, hakkın halen kime ait olduğu, kimin dava açabileceği ve kimlerin şirketi temsil edebileceği aynı sorunun farklı parçalarıdır. Türk usul hukuku açısından çözüm, yalnız şirket adının yanında “Ltd” yazmasına bakmak değildir.

Companies Act 2006 Part 31 hangi işlemleri düzenler?

Birleşik Krallık Companies Act 2006 Part 31, şirketin sicilden çıkarılması, sona ermesi, malvarlığı ve ihya işlemleriyle bağlantılı hükümler içerir. Özellikle 1000 ve devamı sicilden silme usullerini, 1012 sona eren şirketin malvarlığına ilişkin bona vacantia rejimini, 1024–1028A idarî ihyayı ve 1029–1034 mahkeme yoluyla ihyayı düzenler. Türk dosyasında başvurulan ilgili İngiliz kuralı, hangi şirket türü ve hangi silinme usulü mevcutsa ona göre seçilir.

İngiliz hukuku bakımından “dissolved” statüsünü görmek, Türkiye’deki alacağın kime ödeneceği hakkında doğrudan tek başına sonuç üretmez. Companies Act’in İngiliz malvarlığına ilişkin hükümleri ile Türkiye’de doğan veya Türkiye’de tahsil edilecek alacak üzerindeki milletlerarası özel hukuk sorunları ayrıdır. Bu sebeple yabancı şirket hukukunu Türk maddî ve usul hukukunun yerine geçecek şekilde tek cümleyle uygulamak hatalıdır.

Companies House üzerinde hangi belgeler kontrol edilir?

İlk sorguda şirketin tam unvanı, sicil numarası, kuruluş tarihi, registered office adresi, mevcut durum ve şirketin filing history kayıtları alınır. Sicil numarası özellikle önemlidir; aynı veya benzer unvanlı farklı tüzel kişilerin belgeleri birbirine karıştırılabilir. Companies House’ın kamuya açık Find and Update hizmeti, dosyanın başlangıç noktasıdır; şirketin tüm tarihçesi gerektiğinde ilân, resmî sicil özeti ve onaylı kayıt örnekleriyle desteklenir.

Filing history içinde strike-off notice, dissolution, restoration ve varsa insolvency işlemleri kronolojik sırada incelenir. Yalnız ekran görüntüsü alınması yerine işlemlerin tarihleri ve ilgili belgelerin referans numaraları kaydedilir. Mahkeme ve karşı taraf bakımından hangi olgunun hangi belgeyle ispatlandığını açıklayan bir delil çizelgesi hazırlanmalıdır. Bu kayıt, tüzel kişinin yaşayıp yaşamadığını ve temsilin hangi organa ait olduğunu ayrı ayrı anlamayı sağlar.

MÖHUK m.9/4: yabancı şirketin ehliyeti hangi hukukla belirlenir?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrasına göre tüzel kişilerin hak ve fiil ehliyeti statülerindeki idare merkezi hukukuna tabidir; fiilî idare merkezinin Türkiye’de bulunması hâlinde Türk hukuku uygulanabilir. İngiltere’de kurulmuş bir limited şirket bakımından kayıtlı hukuki konum, idare merkezi bağlantısı ve gerçek faaliyet örgütlenmesi belirlenmeden taraf ehliyeti hakkında otomatik sonuç ilan edilmemelidir.

Şirketin İngiltere’de kurulması, sözleşmenin Mersin’de imzalanması, ödemelerin İstanbul’da yapılması ve müdürün Türkiye’de yaşaması farklı bağlama noktalarıdır. Bunların her biri aynı kurala hizmet etmez. MÖHUK m.9 ehliyet hakkında; MÖHUK m.24 ise sözleşmeden doğan borç ilişkisinin esasına uygulanacak hukuk hakkında gündeme gelir. Aynı dosyada iki normun bulunması bunların birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez.

HMK m.50: taraf ehliyeti neden ilk incelenen konudur?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.50, medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olanların davada taraf ehliyetinin de bulunduğunu düzenler. Yabancı bir şirketin tüzel kişiliğinin sona ermiş olması ihtimali, Türk mahkemesinde davacı sıfatıyla yer alıp alamayacağı sorusunu doğurur. Şirketin eski unvanının faturada bulunması veya alacağın muhasebe kaydında görünmesi, mevcut taraf ehliyeti incelemesini bertaraf etmez.

Bir sözleşme alacağı için önce alacak hakkının kimde olduğu, ardından davayı açacak kişinin hukuk düzenince tanınan bir hak sahibi ve taraf olup olmadığı tespit edilir. Davayı doğrudan eski müdürün şahsı adına açmak, şirkete ait alacağın kendisine ait olduğunu göstermediği sürece ayrı sorun yaratır. Türk mahkemesindeki taraf ehliyeti incelemesi İngiliz hukukundaki şirket statüsüyle bağlantılıdır; bu nedenle MÖHUK m.9 ve HMK m.50 birlikte değerlendirilir.

HMK m.51–54: dava ehliyeti ve yetkili şirket organı

HMK m.51 dava ehliyetini medenî hakları kullanma ehliyetine, m.52 ise tüzel kişilerin davada yetkili organlarınca temsiline bağlar. HMK m.54, tüzel kişi organlarının temsil belgelerini dava veya cevap dilekçesiyle mahkemeye sunmasını öngörür; gecikmesinde sakınca bulunan hâller için geçici işlem imkânı ve eksiklik giderme kuralları düzenler. İngiliz şirketinin director veya liquidator sıfatını belgeleyen kayıtların ve gerekli temsil yetkisinin incelenmesi bu yüzden önemlidir.

Companies House kaydında 2023’te müdür olarak görünen kişi, 2026’da şirketin geçerli temsilcisi olmayabilir. Şirketin faal olması, tasfiye sürecinde bulunması veya ihya edilmiş olması hangi organın karar vereceğini değiştirir. Bir Türk avukatına vekâletname imzalayan kişinin İngiliz hukukuna göre geçerli temsil yetkisi belgelendirilmeden açılan davada hem usul hem temsil itirazları gündeme gelir.

HMK m.114 ve m.115 dava şartları nasıl uygulanır?

HMK m.114/1-d taraf ve dava ehliyetine, kanunî temsilin bulunduğu durumlarda temsilcinin gerekli niteliği taşımasına ilişkin dava şartlarını sayar. Mahkeme, m.115 uyarınca dava şartlarının bulunup bulunmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Giderilebilir eksiklikler bakımından kesin süre verilmesi mümkündür; ancak her eksikliğin her durumda sonradan giderilebileceği yönünde genel bir güvence yoktur.

Özellikle şirketin dava tarihinden önce dissolved statüsüne düşmesiyle davanın açılmasından sonra bu statüye girmesi birbirinden ayrılır. Sonradan ihya kararı alınmasının hangi sonuçları doğuracağı, İngiliz hukukunun şirkete verdiği geriye etkili statü ile Türk usul hukukunun dava şartı ve usulî işlemlere bağladığı sonuçlar birlikte değerlendirilerek tespit edilir. Otomatik kabul veya otomatik ret sloganı yerine tarih ve karar belgeleri üzerinden işlem yapılmalıdır.

Companies Act s.1024: idarî ihya her şirkete açık mıdır?

Companies Act 2006 m.1024 ve devamındaki idarî ihya yöntemi her sona ermiş şirket için aynı şartlarla açık değildir. GOV.UK’a göre Companies House üzerinden administrative restoration başvurusunda geçmişte director veya shareholder olma, şirketin Registrar tarafından sicilden çıkarılması ve sona ermesinin son altı yıl içinde gerçekleşmesi, sona erdiği sırada faaliyet gösterme gibi koşullar aranır. İdarî başvuruya tabi olmayan bazı durumlarda mahkeme yoluna başvurmak gerekir.

GOV.UK’un RT01 rehberi idarî ihya için formun, eksik beyan ve hesapların, ilgili ücretlerin ve malvarlığına bağlı olarak bona vacantia işlem belgelerinin hazırlanmasını açıklar. Gerekli belgelerin niteliği ve ücretler başvuru tarihinde resmî kaynak üzerinden kontrol edilmelidir. Türkiye’de dava açılacak diye İngiltere’deki company restoration koşulları yok sayılmaz; ihya yolu ayrı başvuru ve masraflara tabidir.

Mahkeme yoluyla restoration nasıl farklılaşır?

Şirketin gönüllü olarak sicilden sildirilmiş olması, idarî ihya süresine veya başvuru şartlarına uymaması gibi durumlarda İngiltere ve Galler’de mahkeme yoluyla restoration gündeme gelebilir. Companies Act 2006 m.1029–1034 bu rejimin hukuki temelini oluşturur. Bir Türk mahkemesinden İngiliz şirketinin Companies House siciline ihyasını istemek ile İngiliz yetkili makamından restoration almak farklı taleplerdir.

Şirketin İngiliz hukuku uyarınca ihya edilmesi sonrasında resmî kararın, yeni Companies House durum kaydının ve yetkili temsil belgelerinin Türk dosyasına usulüne uygun sunulması gerekir. Mahkeme kararının yalnız başvuru yapıldığını söylemesi ihyanın tamamlandığına eşdeğer değildir. Şirketin yeniden sicile tescil edildiği tarih ve kararın kapsamı ayrıca belirtilmelidir.

Companies Act m.1028: idarî ihyanın geriye etkisi

Companies Act 2006 m.1028/1, idarî ihyanın genel etkisini şirketin sanki sicilden çıkarılmamış veya sona ermemiş gibi varlığını sürdürmüş sayılması biçiminde düzenler. Bu kural İngiltere şirket hukuku bakımından güçlü bir geriye etki oluşturur. Ancak Türkiye’de açılmış bir davada taraf ve dava ehliyeti sorununun nasıl çözüleceği ayrıca HMK m.50, 114 ve 115 uygulanarak değerlendirilir.

Bu nedenle Türk mahkemesine yalnız İngiliz kanun maddesini sunmak yerine, restorasyonun somut şirkete hangi tarihte uygulanmış olduğunu gösteren belgeler de verilmelidir. Dava dilekçesindeki davacı unvanı, şirket numarası, vekâletname ve restorasyon kararı aynı tüzel kişiye ait olmalıdır. Birbirine benzeyen şirket adları veya sicil numarasındaki tek hanelik fark, davanın kimin adına açıldığını belirsizleştirebilir.

Companies Act m.1032: mahkeme restorasyonunun etkisi

Companies Act 2006 m.1032/1, mahkemenin sicile iade kararının genel etkisini de şirketin hiç sona ermemiş gibi varlığını sürdürmüş kabul edilmesi şeklinde tanımlar. Bu hüküm, alacaklı veya şirketin eski yetkilisi bakımından şirketin yeniden hukukî işlem yapabilme kapasitesi konusunda önem taşır. Bununla birlikte Türk hâkimi İngiliz mahkeme kararını Türkiye’deki tüm usul sorunlarının otomatik cevabı olarak kullanmaz.

İngiltere’de restoration kararıyla şirketin varlığı düzeltilmişse aynı şirketin eski sözleşmelerinden doğan hakların nasıl kullanılacağı ayrıca incelenir. Restorasyon sadece kaydın düzeltilmesi değil, ilgili hukuka göre hukuki sonuç doğuran bir işlemdir; fakat Türk dosyasındaki husumet, yetki ve dava tarihi konusunda ek değerlendirme gerekir. Kararın dayandığı ülke hukukunun ispatı ve yabancı belgenin resmî niteliği bu noktada belirleyicidir.

Companies Act m.1012: bona vacantia Türkiye alacağına nasıl yaklaşılır?

Companies Act 2006 m.1012 sona ermiş şirketin belirli mal ve haklarının bona vacantia kapsamında değerlendirilmesini düzenler. Bu hükmün İngiltere’deki malvarlığına doğrudan etkisi vardır. Bununla birlikte şirketin Türkiye’de doğmuş bir alacağı veya Türkiye’deki taşınmazı bakımından İngiliz Crown mülkiyetinin kendiliğinden ve hiçbir kanunlar ihtilafı incelemesi olmaksızın kabul edildiğini ileri sürmek doğru değildir.

Türk borçlunun kime ödeme yapacağı, alacağın hukuki niteliği, alacağın devredilip devredilmediği, İngiltere’de hangi kurumun hak iddia ettiği ve Türkiye’de ödemenin borçtan kurtarıcı etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Yanlış kişiye yapılan ödeme borcu sona erdirmeyebilir. Şirketin sona ermesiyle malvarlığının nasıl tasfiye edileceği sorusu, Türk mahkemesinde taraf ehliyetiyle bağlantılı ama ondan farklıdır.

Dissolution alacağın geçmişte doğmuş olmasını siler mi?

Bir İngiliz şirketi, Türkiye’deki alıcısına mal teslim etmiş veya hizmet sunmuşsa alacak ilişkisinin doğup doğmadığı teslim, kabul, sözleşme, fatura ve ödeme koşullarıyla belirlenir. Şirketin daha sonra sicilden silinmiş olması, malın teslim edildiği veya borcun muaccel olduğu olgularını tarihten silmez. Fakat alacağın bugün hangi kişi tarafından ileri sürülebileceği, tüzel kişiliğin sona ermesi ve ilgili hukukî temsil ya da hak devri kayıtları nedeniyle ayrı sorundur.

Örneğin 2022 tarihli sevk irsaliyesi, 2023 tarihli ödeme taahhüdü, 2024 tarihli Companies House dissolution kaydı aynı alacak dosyasında bir arada bulunabilir. Mahkeme için delillerin oluşturduğu maddî ilişkiyle dava açan tüzel kişinin statüsü ayrı ayrı açıklanmalıdır. İngiliz şirketin ihyası veya alacak üzerindeki hak geçişi tamamlanmadan doğrudan eski müdürün kişisel alacaklı olduğu yazılmamalıdır.

Türk borçlu yanlış şirket temsilcisine ödeme yaparsa ne olur?

Türkiye’deki borçlu, ödeme talep eden kişinin kimliğini ve alacağın kendisine ait olup olmadığını denetlemelidir. Şirket sona erdikten sonra eski director adına gönderilmiş bir banka hesabına ödeme yapılması, ödemenin her durumda gerçek hak sahibine yapılmış olacağı anlamına gelmez. Borçlunun hangi kişiye ödeme yaparak borcundan kurtulacağı, ilgili borçlar hukuku ve hak sahipliği durumu üzerinden belirlenir.

İngiliz şirketin kuruluş belgeleri, alacak devri sözleşmesi, restoration kararı ve imza yetkileri bu nedenle ödeme aşamasında önemlidir. Borçlu, birbiriyle çatışan hak sahipliği iddialarıyla karşılaşırsa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki ifa, alacaklı temerrüdü ve uygun durumlarda tevdi hükümleri ayrıca değerlendirilir. Rastgele bir üçüncü kişi hesabına ödeme yapılmasını güvenli yöntem olarak önermek mümkün değildir.

Alacak devredildiyse Türkiye’de kim dava açar?

Şirket sona ermeden önce alacağın geçerli şekilde üçüncü kişiye devredilmesi olasılığı ayrı incelenmelidir. Devre ilişkin sözleşmenin gerçek tarafları, düzenlenme tarihi, bedel ve yazılı şekil koşulları alacağın niteliğine ve uygulanacak hukuka göre değerlendirilir. Türk Borçlar Kanunu m.183 ve devamındaki alacağın devri kuralları, Türk hukuku uygulanıyorsa önem taşır. Bu durumda dava hakkı sırf eski alacaklının unvanından değil hak zincirinden anlaşılır.

MÖHUK m.28, alacağın devrine uygulanacak hukuk bakımından ayrıca belirleyici olabilir. Yabancılık unsurlu devirde devreden ve devralanın imza yetkileri, temlik anındaki şirket statüsü ve borçlunun hangi savunmaları ileri sürebileceği incelenir. Salt fatura üzerine üçüncü kişinin banka hesabı yazılmasıyla usulüne uygun hak devri gerçekleştiği varsayılamaz.

Sözleşmeye İngiliz hukuku yazılması ehliyet sorununu çözmez

MÖHUK m.24, sözleşmeden doğan borç ilişkilerine uygulanacak hukukun belirlenmesinde tarafların hukuk seçimi yapabilmesine imkân verir. Ancak İngiliz hukukunun seçilmiş olması, şirketin hak ve fiil ehliyetini düzenleyen MÖHUK m.9 sorununu ortadan kaldırmaz. Bir dış ticaret sözleşmesindeki ‘This agreement shall be governed by English law’ cümlesi, Türk mahkemesinin taraf ehliyeti incelemesini gereksiz hâle getirmez.

Sözleşmede İngiliz mahkemelerinin yetkili olduğunun yazılması da yabancılık unsurlu uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceği yönünden MÖHUK m.47 kapsamında ayrıca incelenir. Hukuk seçimi, mahkeme yetkisi ve yabancı şirketin tüzel kişiliği üç farklı hukuki sorudur. Sözleşmenin tek maddesine dayanılarak üçünün birlikte çözüldüğü söylenmemelidir.

Türkiye’de açılacak alacak davasının görev ve yetkisi

Türkiye’de alacak davası açılmak istendiğinde önce tarafların tacir sıfatları, uyuşmazlığın ticari iş niteliği ve kanuni görev kuralları belirlenir. Sözleşmeye dayalı ticari alacakta asliye ticaret mahkemesinin görev alanı gündeme gelebilir; ancak her İngiltere bağlantılı borç doğrudan ticari dava sayılmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel yetki hükümleri ve varsa milletlerarası yetki veya sözleşmesel yetki kaydı ayrıca incelenir.

Şirketin sona ermesi davasında görev sorunu ile alacağın tahsili davasında görev sorunu da birbirinden ayrıdır. İngiltere’de restoration başvurusu yapılacak diye Türk mahkemesinde aynı talep açılamaz. Türk mahkemesinde önce davacı sıfatının ve alacağın kime ait olduğunun kesin biçimde gösterilmesi gerekir.

İcra takibi mi, alacak davası mı? İki yolun farklılığı

Türkiye’deki borçlu hakkında ilamsız icra takibi açılması, yabancı şirketin hak sahipliği ve temsil sorunlarının yok sayılabileceği anlamına gelmez. Takip talebinde alacaklı sıfatı, vekil yetkisi ve alacak dayanağı bulunur. Borçlunun itirazı hâlinde uyuşmazlık ilgili icra veya genel yargılama mekanizmasına taşınabilir. Şirketin dissolved statüsü, bu aşamalarda yeni bir itiraz veya inceleme meselesi yaratır.

İngiltere’de alınmış bir para alacağı mahkeme kararı mevcutsa durum ayrıca farklılaşır; MÖHUK m.50 ve devamı yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tenfizini düzenler. Bir İngiliz şirketi lehine verilen mahkeme kararı ile şirketin Türkiye’de doğrudan yeni alacak davası açması aynı usul yolu değildir.

Companies House belgesi ve Türkçe tercüme nasıl sunulur?

Yabancı şirketin kuruluş, silinme ve ihya kayıtlarının Türk mahkemesine sunulmasında düzenleyen makam, belge türü ve doğrulama yöntemi belirlenir. HMK m.199 belge kavramını, m.223 yabancı dildeki belgelerin tercümesini, m.224 ise yabancı resmî belgelerin usulüne uygun onanmasını düzenler. Apostil, belge üzerindeki imza, sıfat veya mühür doğrulaması bakımından ilgili uluslararası tasdik rejiminin aracıdır; şirketin maddî hakkını tek başına ispatlamaz.

Türkçe tercümede ‘struck off’, ‘dissolved’, ‘restored’, ‘director’ ve ‘liquidator’ kelimelerinin birbirine karıştırılması ciddi hukuki sonuç doğurur. Bir belge şirketin halen faal olduğunu, diğeri ise faaliyetin sona erdiğini gösteriyorsa hangi tarihte düzenlendiği ve hangisinin güncel kayıt olduğu açıklanmalıdır. İnternetten alınmış ve doğrulanabilir olmayan basit yazı çıktılarıyla tek başına temsil yetkisi kesinleştirilmemelidir.

Türk avukata vekâletnameyi kim verebilir?

Yabancı şirket adına Türk avukata dava vekâleti vermek isteyen kişi, başvuru anındaki geçerli şirket yönetim veya tasfiye organı adına hareket etmelidir. Şirket dissolved durumdaysa eski yönetici sıfatının devam ettiği varsayılamaz. Şirket ihya edildiyse temsil belgeleri bu güncel durumla uyumlu hazırlanmalı; gereğinde İngiltere hukukuna göre ek karar veya yetki belgesi alınmalıdır.

HMK m.52 ve 54 uyarınca organ temsilinin belgeyle gösterilmesi gerekir. Vekâletnamenin noterlik veya konsolosluk usulü ve yabancı imzalı belgenin Türkiye’de kullanımı ayrı değerlendirilir. Avukatın dosyaya koyduğu şirket unvanı, temsilci adı ve Companies House numarası birbiriyle tutarlı olmalıdır.

Restoration başvurusu sürerken zamanaşımı nasıl değerlendirilir?

Alacağın sözleşmeye ve ifa tarihine dayalı zamanaşımı süreleri, uygulanacak borçlar hukuku altında ayrıca hesaplanır. MÖHUK m.8 zamanaşımını hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanacak hukuka bağlar. İngiltere’de şirketin ihyası için başvuru yapılmış olması, Türkiye’deki alacak için tüm zamanaşımı sürelerini otomatik durduran bir Türk kanun hükmü değildir.

Bu nedenle alacak dosyasında sözleşme tarihi, ödeme vadesi, ihtar, olası borç ikrarı ve tahsil girişimleri ayrı tarih satırlarıyla tutulur. Şirketin dissolved duruma düştüğü tarih ve restoration tarihi de eklenir. Zamanaşımı bakımından kesilme veya durma sonucu olduğu somut kanun hükmüne bağlanmadan güvence verilmemelidir.

Örnek dosya: Manchester şirketi Mersin’den ödenmeyen ihracat bedeli istiyor

Bir Manchester limited şirketinin Mersin’deki işletmeye makine sattığını, teslimin gerçekleştiğini ve bedelin ödenmediğini düşünelim. Şirketin İngiltere’de sonradan dissolved statüsüne geçtiği ortaya çıkarsa önce şirket sicil tarihi, mal teslim belgeleri, taraflar arasındaki sözleşme, alacak devri bulunup bulunmadığı ve bugün hak iddia eden kişilerin statüsü araştırılır. Bu olgular birbirine bağlanmadan yalnız faturaya dayanarak dava açılması yeterli planlama değildir.

İngiliz şirket idari veya mahkeme yoluyla restore edilirse ilgili İngiliz belgenin Türk dosyasına sunulması gündeme gelir. Bundan sonra Türk yargılamasında taraf ehliyeti ve temsil, alacağın ispatı, hukuka uygulanacak hukuk ve yetki ayrı başlıklarda incelenir. Bu olay tamamen örnek amaçlıdır; belirli bir dosyada İngiliz veya Türk mahkemesinin hangi kararı vereceği önceden söylenemez.

Örnek dosya: Londra şirketinin eski yöneticisi kişisel hesabına tahsilat istiyor

Diğer bir örnekte, Londra merkezli şirketin eski director’ı Türkiye’deki borçluya ‘Şirket kapandı, parayı bana gönder’ diye talimat verebilir. Bu talimatın şirketin sona erme öncesi alacağının hak sahibi tarafından verilmiş olduğunu kanıtlamadığı açıktır. Şirketin eski yönetimi, yeni hak sahibi veya alacağı devralan kişi farklı olabilir. Banka hesabının sahibi ile gerçek alacaklının aynı olması için ayrı hukukî dayanak gerekir.

Borçlu, şirketin sicil kayıtlarını, olası devir belgelerini ve yetkiyi inceletmeden kişisel hesaba ödeme yaparsa borçtan kurtarıcı ifa sorunu yaşayabilir. Özellikle büyük bedelli ticari ilişkilerde teyit süreci, dava masrafından çok daha düşük maliyetli bir önlem olabilir; bununla birlikte somut bir tahsilat tutarı veya başarısı taahhüt edilmez.

Türk borçlunun rızası taraf ehliyeti eksikliğini giderir mi?

Borçlunun ‘şirketin alacağı vardır’ diyerek anlaşma yapması, davacının Türk hukukunda taraf ehliyeti bulunup bulunmadığı sorusunu kendiliğinden çözmez. Taraf ehliyeti HMK m.50 ve dava şartı olarak HMK m.114–115 kapsamında değerlendirilir. Esasa ilişkin borç ikrarı veya uzlaşma, usulî ehliyet şartıyla aynı kategori değildir.

Bu sebeple tasfiye edilmiş bir şirket adına düzenlenen sulh veya ödeme protokolünde imzacıların yetkisi ve alacak hakkının kime ait olduğu ayrıca araştırılır. Aksi takdirde ödenen bedelin başka hak sahibi tarafından yeniden talep edilmesi, temsil yetkisinin tartışılması veya protokolün karşı tarafça sorgulanması gibi riskler gündeme gelebilir.

Türkiye’de alacak davası için somut kontrol çizelgesi

İlk aşamada Companies House sicil numarası ve status history, ikinci aşamada strike-off ve dissolved tarihlerinin belgeleri, üçüncü aşamada restoration kayıtları veya başvuru dosyası, dördüncü aşamada kuruluş ve yönetim belgeleri toplanır. Beşinci aşamada sözleşme, fatura, sevk, teslim ve ödeme belgeleriyle alacağın doğumu ve hak sahibi belirlenir. Altıncı aşamada Türk davacı tarafın ehliyeti ve temsil yetkisi HMK m.50–54, 114–115 çerçevesinde değerlendirilir.

Yedinci aşamada MÖHUK m.9, 24 ve 47 ile uygulanacak hukuk ve milletlerarası yetki saptanır. Sekizinci aşamada tercüme, apostil ve vekâletname tamamlanır. Son aşamada dava, icra veya gerektiği ölçüde yabancı kararın tenfizi yolu kararlaştırılır. Bu sıra, her müvekkilde aynı sonucu öngörmez; yanlış kişiyi davacı gösterme riskini azaltmak amacıyla belge kontrolünü öne alır.

Site içi derinlik ve doğrudan resmî kaynaklar

Şirketin kaydının Türkiye’de kullanımı için Companies House belgeleri rehberi, yabancı mahkeme alacağının tahsili için CCJ kararının tenfizi, milletlerarası yetki şartı için MÖHUK 47 rehberi ve yabancı şirkete karşı icra takibi yazıları birlikte incelenebilir. Bunlar farklı arama niyetlerine cevap verir; mevcut yazı bunların tekrarı olarak tasarlanmamıştır.

Kanunun aslı için Companies Act 2006 Part 31, işlemler için GOV.UK restoration, kayıt sorgusu için Companies House, Türkiye’de ehliyet için MÖHUK 5718 ve usul kuralları için HMK metni esas alınmıştır.

Sık Sorulan 12 Soru

Struck-off Türkçede ne demektir?

Companies House kaydı açısından sicilden çıkarılmayı ifade eder; şirketin yalnız silinme teklifi aşamasında olması ile kesin dissolved statüsü farklıdır.

Dissolved şirket Türkiye’de doğrudan dava açabilir mi?

Önce MÖHUK m.9/4 uyarınca tüzel kişinin hukuki ehliyeti ve HMK m.50 uyarınca taraf ehliyeti incelenmelidir. Eski şirket unvanıyla otomatik dava hakkı kabul edilmez.

İngiliz şirketin alacağı sicilden silinince silinir mi?

Geçmiş borç ilişkisinin doğmasıyla bugün alacağı hangi kişinin ileri sürebileceği farklı sorulardır; sözleşme ve hak sahipliği belgeleri ayrıca değerlendirilir.

İngiltere şirketi yeniden sicile dönebilir mi?

Companies Act 2006 m.1024–1034 idarî ve mahkeme yoluyla restorasyonu düzenler; hangi yolun açık olduğu somut koşullara bağlıdır.

İdari restoration için altı yıl kuralı var mı?

GOV.UK’a göre Registrar tarafından sicilden çıkarılmış şirketlerde ilgili idarî başvuru için son altı yıl ve diğer koşullar aranır; tüm ihya yöntemleri için aynı şart geçerli değildir.

Restorasyon kararının geriye etkisi var mı?

Companies Act 2006 m.1028 ve m.1032 genel etkiyi şirketin hiç sona ermemiş gibi devam etmesi şeklinde düzenler; Türk usul sonucu ayrıca incelenir.

Bona vacantia Türkiye’deki alacağı otomatik devreder mi?

Companies Act m.1012 İngiliz şirket hukukunda malvarlığı rejimini düzenler; Türk hukukunda yabancılık unsurlu alacak üzerinde sonuç ayrı değerlendirilmelidir.

Eski director şirkete ait parayı kendi hesabına alabilir mi?

Yalnız geçmişte director olması yeterli değildir; geçerli hak sahipliği, temsil veya devir belgesi incelenmelidir.

Türkiye’de davayı kim temsil eder?

HMK m.52–54 uyarınca tüzel kişi yetkili organları ve usulüne uygun temsil belgeleriyle hareket eder.

Şirketin kuruluş belgesine apostil gerekir mi?

Türkiye’de yabancı resmî belgenin kabulü HMK m.223–224 ve ilgili tasdik rejimi çerçevesinde değerlendirilir; her belge türünün kaynağı ve onayı belirlenmelidir.

Sözleşmede İngiliz hukuku seçimi şirketin dava ehliyetini çözer mi?

Hayır. Sözleşmeye uygulanacak hukuk MÖHUK m.24, tüzel kişi ehliyeti MÖHUK m.9 kapsamında ayrı sorulardır.

Alacak davası yerine icra takibi yapılabilir mi?

Alacak, hak sahipliği, temsil ve yetki koşulları incelendikten sonra Türk icra veya dava yolu seçilir; şirketin dissolved olması görmezden gelinemez.