Fransa’dan Türkiye’ye Ev Eşyası Taşımasında Hasar: CMR İstisnası, 3 İş Günü ve 14 Gün
Kısa Özet
| Soru | Kanuni dayanak |
|---|---|
| CMR kapsamı | CMR m.1/4(c): ev ve büro taşınması istisnası |
| Uygulanacak hukuk | MÖHUK m.29 |
| Taşıma eşyası | TTK m.894–896 |
| Hasar ve bildirim | TTK m.898–900 |
| Yazılı bilgilendirme | TTK m.901 |
| Türk mahkemesinde belge | HMK m.199, 223–224 |
Uyuşmazlığın unsurları ve delil tablosu
| Hukuki unsur | Denetlenecek belge |
|---|---|
| Taşımanın niteliği | Ev taşıma sözleşmesi ve envanter |
| Taşıyıcının borcu | Paketleme, sökme, yükleme iş emri |
| Zarar ve teslim | Fotoğraflar, tutanak, servis raporu |
| İhbar | Gönderilen yazılı bildirim ve alındı kaydı |
| Sorumluluk sınırı | Yükleme hacmi, zarar hesabı, tüketiciye bilgi |
Fransa–Türkiye nakliyesinde ev taşıması ile ticari mal taşınmasının ayrımı
Fransa’da yaşayan bir kişinin oturduğu konutun içindeki mobilyalarını, elektronik cihazlarını, kişisel eşyalarını ve mutfak malzemelerini Türkiye’deki yeni konutuna taşıtması, ticari stok veya satılmış ürün sevkiyatından farklı bir sözleşme tipidir. Hukuki ayrım yalnız kamyonun plakasına veya fiyat teklifindeki “uluslararası taşıma” sözcüğüne bakılarak yapılamaz. Eşyanın nereden alındığı, nereye yerleştirileceği, paketleme hizmetinin kapsamı, evden eve taşınma amacı ve teslim sırasındaki kurulum borcu birlikte incelenir. Bu ayrımın sonucu doğrudan uygulanacak uluslararası sözleşme, bildirim süresi ve taşıyıcının tazminat sorumluluğuna yansır.
Bir nakliye şirketiyle uyuşmazlık doğduğunda ilk araştırılacak konu “kaç avro zarar çıktı” değil, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğidir. Sözleşmeyi evini taşıtan gerçek kişi mi, ticari işletme mi imzaladı? Koliler kişinin evinden mi alındı, depodan mı yüklendi? Firma sökme, paketleme ve yerleştirme işlerini üstlendi mi? Bu soruların cevapları eşya listesinde, faturada, yükleme fotoğraflarında ve tarafların yazışmalarında aranır. Başlangıçtaki doğru sınıflandırma, yanlış süre veya yanlış sorumluluk sınırı ileri sürülmesini önler.
CMR madde 1/4(c): Ev ve büro taşınması sözleşme kapsamı dışında
CMR Sözleşmesi’nin 1. maddesi, ücret karşılığı uluslararası karayolu eşya taşımasını genel olarak düzenler. Bununla birlikte aynı maddenin dördüncü fıkrasının (c) bendinde ev ve büro taşınması niteliğindeki “furniture removal” taşıması açıkça kapsam dışında tutulmuştur. Gerçek bir evden eve taşınma dosyasında yalnız Fransa ve Türkiye farklı ülkeler olduğu için CMR’nin tüm hükümlerinin uygulanacağını söylemek hatalıdır. Genel ticari kargo için öngörülmüş kilogram başına sorumluluk hesabının, ev eşyası taşımasındaki özel düzenlemelerle karıştırılmaması gerekir.
İstisna, üzerinde mobilya bulunan her araca uygulanmaz. Fransız bir mobilya satıcısının Türkiye’deki alıcıya teslim etmek üzere yolladığı yeni ürünlerle, Lyon’daki evin boşaltılarak Mersin’deki eve taşınması eşdeğer değildir. Sözleşmenin gerçek amacı “konutun taşınması” ise CMR m.1/4(c) değerlendirilir; ticari eşya teslimi ise CMR’nin genel kapsam şartları ayrıca incelenir. Taşımacının genel koşullarına “CMR” yazılmış olması, Sözleşme’nin uluslararası uygulama alanını tarafların tek taraflı değiştirmesine imkân vermez.
CMR dışında kalan sözleşmede uygulanacak hukuk nasıl bulunur?
CMR istisnası bulundu diye Türk Ticaret Kanunu otomatik uygulanmaz. 5718 sayılı MÖHUK m.29/1 eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmelerde tarafların seçtikleri hukukun uygulanacağını düzenler. Hukuk seçimi bulunmadığında m.29/2 taşıyıcının esas işyerinin bulunduğu ülke ile yükleme, boşaltma veya gönderenin işyeri bağlantısını esas alan karineyi; üçüncü fıkra ise daha sıkı bağlantı bulunan hukuka ilişkin düzenlemeyi içerir. Fransa’da kurulan, bir Fransız işletme tarafından ifa edilen ve Türkiye’de sona eren sözleşmede bu hükümlerin tamamı incelenmeden kanun belirlenmiş olmaz.
Aşağıda açıklanan TTK m.894–901, Türk hukukunun uygulanması gerektiğinde geçerli özel kurallardır. Sözleşmenin geçerli biçimde Fransız hukukuna tabi olması durumunda Fransız hukukundaki şartlar, ihbar ve zamanaşımı sistemi ayrıca araştırılır. Bunun yanında uygulanacak hukuk ile uyuşmazlık hakkında hangi ülkenin mahkemesinin yetkili olduğu birbirinden farklı konulardır. Bu nedenle hukuki görüşte “uygulanacak hukuk”, “yetkili mahkeme” ve “tazminatın tahsil edileceği malvarlığı” ayrı başlıklarda gerekçelendirilmelidir.
Türk Ticaret Kanunu madde 894 taşınma eşyasını nasıl tanımlar?
6102 sayılı TTK m.894, bir evden, bürodan veya benzeri yerden alınıp başka benzeri bir yere taşınan eşyayı taşınma eşyası olarak düzenler. Sözleşmenin konusu bu tür eşya olduğunda kanunun 894–901. maddelerindeki özel hükümler, ardından uygulanabilir genel taşıma hükümleri devreye girer. Mobilya montajı, ambalajlama, bina içi taşıma ve teslim organizasyonu gibi hizmetler nedeniyle bu sözleşmenin ekonomik işlevi sıradan bir palet yükünün taşınmasından ayrılır.
Bir ev taşımasında televizyonun kamyonda kırılması ile gardırobun taşıyıcı personel tarafından kurulurken hasarlanması farklı olaylar olsa da aynı taşınma hizmeti içinde değerlendirilmesi gerekebilir. Firma “yalnızca karayolunda olup bitenden sorumluyum” diyorsa TTK m.895’teki yükümlülükler ve somut sözleşmenin kapsamı dikkate alınmalıdır. Bu yüzden evden alma, yükleme, taşıma, boşaltma ve kurulum tarihlerini ayrı ayrı gösteren işlem çizelgesi tutulmalıdır.
TTK madde 895: Paketleme, sökme, kurma ve boşaltma kimin borcudur?
TTK m.895/1, taşıyıcının yükümlülüğüne mobilyaların sökülmesi ve kurulması ile taşınma eşyasının yüklenip boşaltılmasını açıkça dahil eder. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre gönderen TTK m.864/5 anlamında tüketici ise ambalajlama ve işaretleme gibi diğer taşıma işlerinin yerine getirilmesi de taşıyıcının yükümlülüğündedir. Bu nedenle tüketicinin kırılan eşya bakımından taşıyıcının ambalajlama sorumluluğunu ileri sürmesi salt sözleşme metninde ayrıca “ambalajlama” yazmasına bağlı değildir.
Bununla birlikte somut taşıma sırasında paketlemenin gerçekte kim tarafından yapıldığı ispat dosyasına eklenmelidir. Nakliye şirketinin getirdiği kutular, taşıyıcı personelin kolileri kapatması, eşyaların üzerine konulan uyarı etiketleri ve yükleme öncesi fotoğraflar bu aşamada önem kazanır. Firma paketlemeyi üstlenmişken kendi işinin yetersizliğini tüketiciye yükleyemez; fakat her kırılma da sebebi araştırılmadan otomatik tazminata dönüşmez. TTK m.898’deki sorumluluktan kurtulma şartları ayrıca incelenir.
Taşıma sözleşmesi ve envanter nasıl düzenlenmelidir?
Sözleşmede taşıyıcının tam unvanı, tebligat adresi, Fransa’daki yükleme ve Türkiye’deki boşaltma adresi, hizmetin başlangıç ve bitiş tarihleri, ücretin tutarı ve para birimi bulunmalıdır. “Kapıdan kapıya” ifadesinin bina girişini mi yoksa eşyanın ev içine kadar taşınmasını mı kapsadığı açıkça yazılır. Gümrük müşavirliği, ara depolama, mobilya sökümü, beyaz eşya kurulumu ve atık ambalajın alınması gibi hizmetlerin ücretleri ayrı gösterildiğinde sonradan doğan tartışmalar azalır.
Eşya listesinde yalnız “otuz koli” yerine hangi kolide hangi kategori eşya olduğu, seri numaralı cihazların tanımı, mevcut çizik veya kırıklar ve tahmini hacim gösterilmelidir. Değerli veya özel üretim mobilyalar için fotoğraf ve mevcut fatura saklanır. Teslim öncesi yapılan video çekiminin tarihini ve hangi eşyanın taşımacıya bırakıldığını gösterecek şekilde düzenlenmesi önemlidir. Bu kayıtlar yalnız hasarın miktarını değil, eşyanın sözleşme kapsamında teslim alınıp alınmadığını ispatta da kullanılır.
Fransa’da teslim sırasında alınan kayıtlar neden gereklidir?
Nakliyat hasarı çoğu zaman Türkiye’deki boşaltmada fark edilir; ancak zararın kimin kontrolündeki süreçte meydana geldiğini açıklamak için Fransa’daki ilk teslim kayıtları da gerekir. Yükleme sırasında ambalajın sağlam olup olmadığı, mobilyanın sökülme biçimi, koli sayısı ve taşıma aracı üzerindeki yerleşim kaydedilir. Aynı envanter numarasının Türkiye’deki teslim tutanağında da kullanılması, eksik veya hasarlı parçaların eşleştirilmesini kolaylaştırır.
Firma Fransa’da alt taşıyıcı veya depocu kullanmışsa teslim fişleri ve depo giriş-çıkış belgeleri istenmelidir. Her farklı kişinin imzası, taşımanın hangi aşamada kimin fiili denetiminde bulunduğunu gösterebilir. Buna karşılık sorumluluğun yalnız fotoğraftaki personelin şahsına ait olduğu varsayılmaz; sözleşmeyi kuran taşıyıcının kendi yükümlülüğü ve yardımcı kişilere ilişkin hükümler ayrıca uygulanır. Gönderen, kendisinde bulunan orijinal dosyaları silmemeli, fotoğrafları sıkıştırılmış mesaj sürümleriyle sınırlamamalıdır.
Türkiye’de eşya teslim edilirken hasar tutanağı
Boşaltma sırasında kırık, eksik, ezik veya su almış eşya görüldüğünde tutanağa her bir kalem ayrı yazılmalıdır. “Eşyalar kısmen hasarlı” gibi genel bir kayıt hangi eşyanın zarar gördüğünü ve miktarını belirlemeye yetmez. Tutanak teslim tarihi, teslim alanın kimliği, şirket görevlisinin adı, envanter numarası ve mevcut fotoğraf dosya adıyla düzenlenmelidir. Taşıyıcı imza atmaktan kaçınırsa bu durum eş zamanlı elektronik posta, fotoğraf ve tanık kaydıyla desteklenebilir.
Nakliyecinin getirdiği “eksiksiz ve hasarsız teslim aldım” formu gerçekle çelişiyorsa ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmamalıdır. Türkiye’de teslim alan kişi gönderenin yakınıysa sırf teslim işlemine katılmış olması nedeniyle bütün tazminat haklarından feragat etmeye yetkili olduğu kabul edilmez. Vekâlet veya özel yetki iddiası varsa belgesi incelenir. Hasar tespitinden önce onarım yapılması zorunluysa hasarlı parçaların görüntüsü, servis raporu ve faturası korunarak zararın incelenebilirliği sağlanır.
Görünür hasarda üç iş günü: TTK madde 900/1(a)
Türk hukukunun uygulanacağı taşınma eşyası dosyasında TTK m.900/1(a), açıkça görülen zıya veya hasarın en geç teslimi izleyen üç iş günü içinde taşıyıcıya bildirilmesini düzenler. Bu hüküm genel taşıma rejimindeki m.889’dan farklıdır. Bildirim yalnız sigorta şirketine değil ilgili taşıyıcıya yöneltilmelidir. İlk tespit günü beklenmeden yazılı bildirim hazırlanması, hukuki hakların korunması açısından önem taşır.
Süre hesabında teslim tarihi, resmi tatiller ve iş günü niteliği somut takvim üzerinden saptanır. Daha önemlisi, taşıyıcının tüketici göndereni teslim sırasında TTK m.901’deki şekilde yazılı bilgilendirip bilgilendirmediği incelenir. Sadece telefonla “kırılmış” demek, gönderimi ispatlanabilir bir bildirimle aynı güvenceyi sağlamaz. Envanter numarası ve hasar fotoğrafları yazılı bildirimde belirtilmeli; muhatabın gerçek firma olduğundan emin olunmalıdır.
Gizli hasarda on dört gün: TTK madde 900/1(b)
Koli açıldığında veya monte edilen mobilya kontrol edildiğinde ortaya çıkan, teslim sırasında dışarıdan belirlenemeyen zarar bakımından TTK m.900/1(b), teslimi izleyen on dört günlük bildirim süresini öngörür. Dış ambalajı sağlam bir cihazın iç parçalarının kırılması veya görünmeyen yüzeydeki mobilya çatlağı gizli hasar tartışmasına örnek oluşturabilir. Ancak olayın gerçekten gizli hasar sayılıp sayılmayacağı teslim fotoğrafları ve makul kontrol imkânıyla belirlenir.
On dört gün, eşyanın bu süre boyunca hiç incelenmemesini haklı kılan bir bekleme dönemi olarak görülmemelidir. Kutular mümkün olan en kısa sürede açılmalı, eksikler listelenmeli ve her yeni tespit taşıyıcıya belgeleriyle bildirilmelidir. Görünür hasarlar ile daha sonra fark edilen gizli hasarlar ayrı satırlarda gösterilir. Hak kaybı sonucunun doğup doğmayacağı konusunda TTK m.901’in tüketici bilgilendirmesine ilişkin kuralı birlikte değerlendirilmeden kesin hükme gidilemez.
Taşıyıcı yazılı bilgilendirme yapmadıysa TTK madde 901
TTK m.901 tüketici gönderen için önemli bir koruma getirir. Taşıyıcı, sözleşme kurulurken sorumluluk hükümleri ve sorumluluğu genişletme yahut sigorta olanaklarını yazılı ve anlaşılır biçimde açıklamamışsa m.898 ve 899’daki belirli sorumluluk sınırlarına dayanamaz. Ayrıca gönderilene en geç malın tesliminde hasar bildiriminin şekli, süresi ve bildirim yapılmamasının sonuçları hakkında yazılı bilgilendirme verilmemişse m.900 hükmüne dayanamaz.
Bu nedenle taşıyıcının “üç gün geçti, dosya kapandı” savunması üzerine yalnız takvim hesabı yapılmaz. Sözleşmedeki küçük puntolu notun içeriği, teslim sırasında verilen nüsha, alıcının hangi dilde bilgilendirildiği ve yazılı açıklamanın okunabilirliği incelenir. Sitede bulunan genel koşulların herkes tarafından görülmüş olduğu da kendiliğinden varsayılamaz. Usule uygun bilgi verilip verilmediği ayrıca belgelenmelidir. TTK m.901’in uygulanması, hasarın varlığını ve miktarını ispat yükünü ortadan kaldırmaz.
Metreküp başına 1.500 Özel Çekme Hakkı: TTK madde 899
TTK m.899 uygulanabildiği durumda taşınma eşyasının zıyaı veya hasarı nedeniyle taşıyıcının sorumluluğunu, taşıma sözleşmesinin ifası için gerekli yükleme hacminin metreküpü başına 1.500 Özel Çekme Hakkı (SDR) ile sınırlar. Bu düzenleme yalnız ağırlığa dayanan ticari taşıma hesabından farklıdır. Hacim taşıma teklifindeki rakamla, yükleme fotoğraflarıyla ve envanterle karşılaştırılarak belirlenmelidir.
Sınır, her zarar gören kişinin belirtilen tutarı otomatik alacağı anlamına gelmez. Önce taşıyıcının hukuki sorumluluğu, eşyanın gerçek hasarı veya kaybı ve miktar tespit edilir; daha sonra uygulanabilir limit değerlendirilir. Özel Çekme Hakkının avro veya TL karşılığı da hukuken uygun dönüşüm esasına göre hesaplanır. Taşıyıcının sözleşme aşamasında tüketiciyi bilgilendirmemesi hâlinde TTK m.901 nedeniyle m.899 sınırının ileri sürülüp sürülemeyeceği ayrıca incelenmelidir.
TTK madde 898 kapsamında taşıyıcının sorumluluktan kurtulması
TTK m.898, gönderen tarafından yetersiz paketleme, gönderenin yükleyip boşaltması, bazı değerli eşya türlerinin taşınması, eşyanın doğal kırılganlığı ve diğer özel riskleri sayar. Ancak düzenlemenin üçüncü fıkrası taşıyıcının bu sebeplere dayanabilmesi için durumun gerektirdiği önlemleri almış ve talimatlara uymuş olmasını da arar. Dolayısıyla “cam eşya olduğu için sorumsuzuz” veya “müşteri koliyi kendi yaptı” açıklaması tek başına yeterli hukuki savunma değildir.
İncelemede öncelikle paketleme işinin kime ait olduğu belirlenir. Gönderen tüketiciyse TTK m.895/2 gereğince taşıyıcıya yüklenen paketleme borcu önem taşır. Daha sonra zararın tam olarak hangi tehlikeden kaynaklandığı, bu tehlikenin önlenebilirliği ve firmanın gerekli tedbirleri alıp almadığı değerlendirilir. Taşıyıcının sözleşme öncesi tüketiciye bilgilendirme yapmamış olması hâlinde m.901’in bu savunmalara etkisi de ayrıca araştırılır.
Gümrük belgelerinde tüketicinin ve taşıyıcının görevleri
TTK m.896/3 tüketici gönderen bakımından taşıyıcının gümrük kuralları ve diğer idari düzenlemeler hakkında bilgilendirme yükümlülüğünü düzenler. Ancak aynı fıkra, taşıyıcının gönderen tarafından verilen bilgilerin doğruluğunu ve belgelerin eksiksizliğini denetlemekle yükümlü olmadığını söyler. Bu iki kural birlikte uygulanmalıdır. Taşıyıcı tüketiciyi bilgilendirmeden bütün idari riskleri müşteriye yükleyemez; gönderen de yanlış belge sunmasının bütün sonuçlarını otomatik olarak taşıyıcıya devredemez.
Fransa’dan Türkiye’ye kesin dönüşte eşya listesi, ikamet kayıtları, mülkiyeti gösteren belgeler ve gümrük beyannamesi bağlantılı kayıtlar ayrı dosyalanır. Gümrük beklemesinden kaynaklanan bir depolama ücreti ile eşyanın kırılmasından doğan zarar aynı talep değildir. İlkinde beklemenin nedeni, kimin bilgi verme borcunu ihlal ettiği ve gerçekten hangi giderin doğduğu belirlenir. Bu analiz yapılmadan “gümrükte kaldı, nakliyeci her şeyi öder” sonucu çıkarılamaz.
Kayıp koli, çalınan eşya ve eksik envanter kalemleri
Kırılmış mobilyada zarar gören eşya gözlemlenebilir; kayıp kolide ise içeriğin gerçekten taşıyıcıya teslim edildiği ayrıca kanıtlanmalıdır. Bu sebeple Fransa yükleme envanteri ve Türkiye teslim listesi aynı numaralarla karşılaştırılır. Kolinin üzerindeki etiket, yükleme videosu, parça listesi, ağırlık veya hacim bilgisi ve taşıyıcının giriş-çıkış kayıtları önemlidir. Yalnız sonradan hazırlanan yüksek tutarlı bir eşya listesi, tek başına değer ve teslim ispatı sağlamaz.
Elektronik cihazlar için seri numarası, eski satın alma faturaları ve fotoğraflar; mobilya için ölçü, marka ve onarım teklifi saklanmalıdır. Değeri tartışmalı olan eşyalarda emsal fiyat ve uzman değerlendirmesi ayrıca kullanılabilir. Taşıyıcının elindeki yükleme belgeleri ve depo kayıtları mahkeme aşamasında HMK m.219–220 çerçevesinde gündeme gelebilir. Tazminat talebinde her kayıp kalemin ispatı ayrı incelenmelidir.
WhatsApp mesajları, video ve fotoğraf hukuki delil olur mu?
6100 sayılı HMK m.199 elektronik ortamdaki verileri belge kavramı içinde düzenler. Bu nedenle taşıma sözleşmesinin PDF’i, banka ödeme dekontu, e-posta, mesaj kayıtları, fotoğraflar, teslim videosu ve servis raporları ispat dosyasına dahil edilebilir. Ancak kaydın hangi kişi tarafından gönderildiği, gerçek tarihi, bütünlüğü ve dosyayla bağlantısı tartışma konusu olabilir. Orijinal dosyalar saklanmalı, yalnız ekran görüntüsüyle yetinilmemelidir.
HMK m.219 tarafların ellerinde bulunan ilgili belgeleri ibraz yükümlülüğünü düzenler; m.220 ise belirli koşullarda ibraz etmemenin sonuçlarını gösterir. Taşıyıcıya yöneltilen belge isteminde belirsiz “tüm kayıtları gönderin” ifadesi yerine yükleme listesi, teslim fişi, depo giriş kaydı, alt taşıyıcı taşıma belgesi ve sigorta bildirim tarihi ayrı ayrı yazılmalıdır. Böylece hem uyuşmazlık öncesi çözüm hem yargılama aşamasında ispat kolaylaşır.
Nakliyat sigortası ile taşıyıcı tazminatı ayrı haklardır
Poliçe bulunması taşıyıcının borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önce poliçede kimin sigortalı olduğu, hangi eşyanın hangi tarih ve güzergâhta teminat altında bulunduğu, kırılma veya kaybın kapsamı, istisnalar ve muafiyetler kontrol edilir. Sigortacıya yapılan ihbar ile sözleşmeden sorumlu taşıyıcıya yapılacak bildirimin muhatabı ve hukuki amacı farklıdır. Bir dosyaya sigorta talebi açılması, taşıyıcıya yapılan bildirim yerine geçtiği düşüncesiyle bırakılmamalıdır.
Sigortacının eksper istemesi hâlinde hasarlı eşyanın ilk durumu kayıt altına alınır. Onarım veya değiştirme zorunluysa eski parçalar, raporlar ve ödeme kayıtları saklanmalıdır. Sigortacı tarafından ödeme yapılmışsa aynı zarar için ikinci kez tahsilata yol açmayacak şekilde talebin kapsamı belirlenir. Poliçedeki teminat bedeli ile TTK m.899’daki taşıyıcı sınırı da birbirine karıştırılmamalıdır; farklı hukuki ilişkilerin farklı hesap kuralları söz konusudur.
Fransızca belgeler ve Türkiye’de tercüme şartı
Fransızca taşıma sözleşmesi, fatura veya tutanağa Türkiye’de dayanılacaksa HMK m.223 gereğince ilgili taraf belgenin tercümesini de sunar. Mahkeme kendiliğinden veya karşı tarafın talebi üzerine resmî tercüme isteyebilir. HMK m.224 ise yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelere ilişkin tasdik düzenini içerir ve uluslararası sözleşme hükümlerini saklı tutar. Özel nakliye şirketinin imzaladığı form ile resmî Fransız makamının düzenlediği belge aynı hukuki kategoriye girmez.
Tercümede taşıyıcının unvanı, sigorta veya sorumluluk kaydı, teslim tarihi, bedel, eşya miktarı, ihtirazi kayıt ve imza bölümleri eksiksiz çevrilmelidir. Fransızca yazışmalardan yalnız talebi destekleyen tek cümlenin seçilmesi bütünlüğü bozabilir. Mahkemeye sunulacak asıl dijital kayıtlar korunmalı, gerektiğinde onaylı örnekleri hazırlanmalıdır. Böylece Fransa’da doğan uyuşmazlığın Türkiye’de doğru anlaşılması ve sözleşmenin bağlayıcı şartlarının gözden kaçmaması sağlanır.
Taşıyıcıya hasar bildiriminin yazılı düzeni
Yazılı bildirimde sözleşme tarihi, taşıyıcının ticaret unvanı, Fransa yükleme adresi, Türkiye teslim adresi ve teslim tarihi bulunmalıdır. Devamında eksik veya hasarlı eşya tek tek envanter numarasıyla yazılır, fotoğraf ve servis raporu numaraları eklenir. Görünür hasar ile sonradan ortaya çıkan gizli hasarlar ayrı tarihlerle gösterilir. TTK m.900 uyarınca hangi bildirimin ne zaman yapıldığı kaydedilir. Tüketiciye sunulan yazılı bilgilendirme belgesi de TTK m.901 yönünden ayrıca istenir.
İhbarda yüksek sesli suçlamalardan ziyade denetlenebilir kayıtlar kullanılmalıdır. “Bütün eşyalarım mahvoldu” ifadesi yerine “12 numaralı ahşap konsolun ayak bağlantısı kırık, fotoğraf 5–8; 17 numaralı koli eksik” gibi açıklama gerekir. Zarar henüz kesin hesaplanmamışsa mevcut değer ve inceleme talebi birbirinden ayrılır. Gönderim kaydı, teslim alındı belgesi ve şirket cevabı saklanır. Bildirim yalnız telefon konuşmasıyla bırakılmamalıdır.
Dava aşamasında hangi hususlar ayrı değerlendirilir?
Türkiye’de dava açılması isteniyorsa öncelikle yetkili mahkeme, sözleşme tarafının gerçek ticaret unvanı, uygulanacak hukuk, talebin para birimi ve tahsil edilebilecek malvarlığı belirlenir. MÖHUK m.29 hukukun uygulanmasına ilişkin kuraldır; tek başına her Türkiye mahkemesini yetkili kılmaz. Sözleşmede yer alan yetki veya tahkim maddesi, tarafların sıfatı ve uluslararası tebligat gereklilikleri de değerlendirilir. Dava şartı niteliğindeki başvuru veya arabuluculuk yükümlülükleri uyuşmazlığın hukuki türüne göre ayrıca kontrol edilir.
Talepte önce eşyanın tam kaybı, sonra onarım bedeli ve kalan değer kaybı ayrı hesaplanır. Taşıyıcının ihlal ettiği özel hizmet yükümlülükleri ve diğer belgeli maliyetler de uygun hukuk altında ele alınır. Eşya henüz eldeyken tespitin yapılması delil kaybını önler. Gecikme, hasar, eksik koli ve gümrük masrafı birbirine karıştırılmamalıdır. Her kalemin neden doğduğu, kimin yükümlülüğüyle bağlantılı olduğu ve miktarının nasıl ispatlandığı ayrı bir tabloda gösterilmelidir.
Fransa’dan gelmeden Mersin’deki hukuk dosyası nasıl yürütülür?
Fransa’da ikamet etmeye devam eden gönderenin Türkiye’deki nakliye hasarı için ön inceleme yaptırması fiziksel olarak Türkiye’ye gelmesini gerektirmez. Sözleşme PDF’i, ödeme dekontu, yükleme ve teslim envanteri, görüntüler, yazılı bildirimler, sigorta poliçesi ve nakliyecinin kimlik bilgileri güvenli kanalla gönderilebilir. Vekâlet gereken işlemlerde konsolosluk veya uygun noter belgesinin kapsamı belirlenir. Dava açma ve sulh yetkileri gibi işlemler için vekâletnamede gerekli açık yetkilerin bulunması ayrıca kontrol edilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelindeki dosyaların Mersin’den takip ve koordinasyonu için yazılı belge incelemesi, eksik delil listesi, karşı tarafa bildirim ve gerektiğinde yargılama işlemleri bir dosya planına bağlanır. Müvekkilin konumuna göre Fransa’da şube veya yüz yüze temsil bulunduğu izlenimi verilmemelidir. Talebin değeri ile giderler somut belgeler üzerinde değerlendirilir; yalnız eşyanın hasarlı geldiği sözüyle kesin kazanım veya sabit tazminat vaadi kurulamaz.
İlgili hukuk rehberleri
Resmî kaynaklar
- Adalet Bakanlığı – Türk Ticaret Kanunu (m.894–901)
- UNIDROIT – CMR Sözleşmesi (m.1/4(c))
- Adalet Bakanlığı – Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.190, 199, 219–224)
- Adalet Bakanlığı – MÖHUK (m.29)
Sık Sorulan Sorular
1. Fransa’dan Türkiye’ye ev taşıması CMR’ye tabi midir?
Gerçek ev ve büro taşınması, CMR m.1/4(c) uyarınca kapsam dışıdır. Ticari mal sevkiyatları aynı biçimde değerlendirilmez.
2. CMR uygulanmıyorsa mutlaka Türk hukuku mu uygulanır?
Hayır. MÖHUK m.29 uyarınca hukuk seçimi, ilgili bağlantılar ve daha sıkı ilişki ölçütleri incelenir.
3. Görünür ev eşyası hasarı kaç gün içinde bildirilir?
Türk hukukunun uygulanacağı taşınma eşyasında TTK m.900/1(a) teslimi izleyen üç iş gününü düzenler.
4. Koli açıldıktan sonra görülen hasarın süresi nedir?
TTK m.900/1(b) gizli hasar bakımından teslimi izleyen on dört günü öngörür.
5. Nakliyeci süreleri yazılı anlatmadıysa ne değişir?
Tüketici gönderen bakımından TTK m.901/1(b), gerekli yazılı bilgilendirme yoksa taşıyıcının m.900’e dayanamayacağını düzenler.
6. Her kırılan cam eşyadan firma sorumlu mudur?
TTK m.898’deki sorumluluktan kurtulma koşulları ve taşıyıcının m.895 kapsamındaki paketleme görevi birlikte incelenir.
7. Tazminat metreküpe göre mi hesaplanır?
TTK m.899, uygulanabildiği durumda gerekli yükleme hacminin metreküpü başına 1.500 Özel Çekme Hakkı sınırını getirir.
8. Sigortacıya ihbar yeterli midir?
Hayır. Sigorta talebi ve taşıyıcıya yönelik hasar bildirimi farklı muhataplara ilişkin işlemlerdir.
9. Fransızca sözleşme mahkemeye sunulabilir mi?
Evet. HMK m.223 gereğince tercümesi de sunulur; mahkeme resmî tercüme isteyebilir.
10. Nakliye firmasının Fransızca faturası apostilli olmak zorunda mıdır?
Özel şirket faturası ile yabancı resmî makam belgesi aynı değildir. HMK m.224 resmî belgelerin tasdikine ilişkindir.
11. Eşyayı aile yakını teslim aldıysa dava hakkı kaybolur mu?
Teslim alanın yetkisi ve imzaladığı belge incelenir. Fiili teslim, tazminattan feragat yetkisini kendiliğinden doğurmaz.
12. Fransa’da yaşarken Türkiye’de hukuki takip yapılabilir mi?
Vekâletle temsil mümkündür; yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk ve davalı firma somut sözleşmeye göre belirlenir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
