Türkmenistan Türk Büyükelçiliği: Randevu ve Vekâletname

Türkiye–Türkmenistan 2013 Anlaşması: Resmî Belge İçin Tasdik Muafiyeti

Türkiye Cumhuriyeti ile Türkmenistan Arasında Hukuki ve Cezai Konularda Adli Yardımlaşma Anlaşması 29 Şubat 2012 tarihinde Ankara’da imzalanmış, 6442 sayılı Kanunla uygun bulunmuş, 22 Mayıs 2013 tarihli ve 28654 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve T.C. Adalet Bakanlığının güncel rehberine göre 29 Haziran 2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarih önemlidir; Türkmenistan’ın Apostil Sözleşmesine taraf olmaması tek başına Türkiye ile arasındaki belge dolaşımını açıklamaz.

Anlaşmanın 14. maddesinin birinci fıkrası, taraflardan birinin ülkesinde yetkili makamlar tarafından düzenlenmiş, verilmiş veya onaylanmış ve resmî mühür taşıyan belgeler ile bunların onaylı örneklerinin diğer taraf ülkesinde tasdike ihtiyacı olmadığını açıkça düzenler. İkinci fıkra, taraflardan birinin ülkesinde düzenlenen resmî senetlerin diğer ülkede düzenlenen resmî senetlerle aynı ispat kuvvetine sahip olduğunu belirtir. Bu hüküm, “Türkmenistan belgesi Türkiye’de mutlaka önce Adalet–Dışişleri–Türk Büyükelçiliği zincirinden geçer” şeklindeki genel cümleyi Türkiye bakımından düzeltir.

Muafiyetin sınırı da aynı ölçüde önemlidir. Belgenin Türkmenistan’da yetkili makam tarafından düzenlenmiş, verilmiş veya onaylanmış olması ve resmî mühür taşıması gerekir. Özel şirket yazışması, fatura, taraflar arasında hazırlanmış imzasız özel metin veya yetkisi belirlenemeyen bir belge yalnız Türkmenistan’da düzenlendi diye otomatik olarak m.14 kapsamına girmez. Ayrıca m.14 tasdik sorununu çözer; Türkiye’deki işlem için gereken Türkçe tercüme, kesinleşme şerhi, güncellik, temsil sıfatı ve özel yetki kontrollerini ortadan kaldırmaz.

Örneğin Türkmenistan’daki bir resmî makamdan alınan medeni hâl veya mahkeme belgesi m.14 koşullarını karşılayabilir; fakat Türkiye’de nüfus tescili, tanıma-tenfiz, mirasçılık veya tapu işlemi için belgenin içeriği ve ek şartlar yine ayrı değerlendirilir. Aynı şekilde bir vekâletname resmî şekilde düzenlenmiş olsa bile Türkiye’de taşınmaz satışı, mirasın reddi, sulh, feragat, şirket payı, banka hesabı veya dava işlemi için gereken özel yetkiler metinde yoksa tasdik muafiyeti bu eksikliği tamamlamaz.

Muafiyet Dışındaki Belgelerde Türkmenistan’ın Legalizasyon Zinciri

Türkmenistan Dışişleri Bakanlığının güncel konsolosluk hizmeti açıklaması, uluslararası kullanım için genel legalizasyon yolunu ayrıntılı biçimde yayımlar. Buna göre kapsamına giren bir belgenin noter onaylı örneği önce Türkmenistan’daki noterlikte hazırlanır; ardından Türkmenistan Adalet Bakanlığı noterin imza ve mührünü doğrular; daha sonra Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Hizmeti Adalet Bakanlığı mührü ve yetkili imzayı tasdik eder. Son aşamada belge kullanılacağı devletin diplomatik veya konsolosluk temsilciliğince legalize edilir.

Bu zincir Türkiye bakımından m.14 kapsamındaki resmî belgeler için otomatik zorunluluk değildir. Türkmenistan Dışişleri Bakanlığının kendi sayfası da ikili adli yardım anlaşmalarının, taraf devletler arasında resmî belgelerin ilave tasdik olmadan kabulünü düzenleyebileceğini ayrıca açıklar. Bu nedenle önce Türkiye–Türkmenistan Anlaşmasının uygulanıp uygulanmadığı sorulmalı; ancak belge m.14 dışında kalıyorsa veya kabul edecek kurum belge türüne özgü başka bir doğrulama istiyorsa genel legalizasyon zinciri değerlendirilmelidir.

Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı ayrıca pasaport ve yerine geçen belgeler ile bazı ticari veya gümrük işlemi belgelerini kendi legalizasyon açıklamasında farklılaştırır. Bu tür istisnalar nedeniyle “her belge aynı dört damgayı alır” yaklaşımı doğru değildir. Belge türü, düzenleyen makam ve Türkiye’de kullanılacağı kurum başvuru öncesinde birlikte belirlenmelidir.

Türkmenistan Şirketi Adına Vekâletname: Gerçek Kişi İşleminden Ayrı

Aşkabat’ta yaşayan bir gerçek kişinin kendi adına T.C. Büyükelçiliğinde Türkiye’deki avukata vekâlet vermesi ile Türkmenistan hukukuna göre kurulmuş bir şirketin Türkiye’de temsil edilmesi aynı işlem değildir. T.C. Konsolosluk İşlemleri SSS açıklamasına göre yabancı hukuka göre kurulmuş şirketleri temsilen Türk dış temsilciliklerinde vekâletname düzenlenemez. Bu nedenle Türkmenistan şirketi adına işlemde “şirket müdürü konsolosluğa gidip şirket adına Türk vekâletnamesi çıkarır” şeklinde bir yol kurulmaz.

Şirket dosyasında güncel şirket unvanı, kuruluş ve kayıt bilgisi, temsil yetkili kişinin sıfatı ve varsa yönetim/ortaklar kararı Türkmenistan’daki yetkili kayıtlardan doğrulanmalıdır. Ardından Türkmenistan hukukuna göre şirketi bağlayacak temsil belgesi veya noterlik işlemi hazırlanır. Belge resmî makamca düzenlenmiş veya onaylanmış ve m.14 koşullarını taşıyorsa tasdik muafiyeti; kapsam dışındaysa Türkmenistan’ın legalizasyon yolu ve Türkiye’deki tercüme/kabul şartı birlikte incelenir.

Şirketin resmî temsil belgesinin tasdikten muaf olması, ticari alacağın varlığını veya şirket adına imza atan kişinin her işlemi yapabileceğini kendiliğinden kanıtlamaz. Sözleşme, fatura, teslim, banka hareketi ve ödeme kayıtları ile temsil yetkisi ayrı delil başlıklarıdır. Türkiye’de tahsil veya takip yapılacaksa yurt dışından Türkiye’de icra takibi rehberi dosya yolunu ayrıca açıklar.

Türkmenistan’a Adli Tebligat: Dil, Nüsha ve Doğru Adres

T.C. Adalet Bakanlığının güncel yabancı tebligat sayfasında Türkmenistan için talepname ve tebliğ edilecek evrakın ikişer nüsha Türkçe ile birlikte Türkmence, İngilizce veya Rusça hazırlanması gerektiği belirtilir. Bu işlem Aşkabat Büyükelçiliğinde noterlik randevusu değildir; mahkeme veya yetkili makamlar arasında yürüyen uluslararası adli yardım sürecidir.

2013 Anlaşmasının 28. maddesi de tebliği istenen belgeler istenilen tarafın dilinde ve resmen tasdik edilmiş tercümeyle gönderildiğinde tebligatın o devletin usulüne göre yapılacağını; aksi halde belgenin muhatabın kabulüne bağlı olarak tebliğ edilebileceğini düzenler. Aynı maddede muhatabın doğru adresinin ve tebliğ olunacak belgenin talepte açıkça gösterilmesi istenir. Adres bulunamazsa talep edilen makamın doğru adresi araştırması, bulunamaması halinde talep eden makamı bilgilendirip evrakı iade etmesi öngörülür.

Anlaşmanın 11. maddesinde ise 7. madde ve 13. maddede belirtilen özel durumlar dışında adli yardım taleplerinin talepte bulunan tarafın dilinde hazırlanması ve talepte bulunulan taraf dilinde, İngilizce veya Rusça onaylı tercümelerinin eklenmesi düzenlenmiştir. Bu nedenle tebligat ile diğer adli yardım taleplerinin dil rejimi birebir aynı kabul edilmemelidir. Somut dosyada T.C. Adalet Bakanlığının güncel ülke talimatı ile Anlaşmanın ilgili maddesi birlikte uygulanmalıdır.

Türkmenistan Mahkeme Kararı Türkiye’de Otomatik İcra Edilmez

2013 Anlaşmasının 14. maddesindeki tasdik muafiyeti, Türkmenistan mahkeme kararının Türkiye’de kendiliğinden icra edileceği anlamına gelmez. Anlaşmanın 19–22. maddeleri hukukî kararlarda tanıma ve tenfizi ayrı bir rejim olarak düzenler. Kararın kesinleşmiş ve icra edilebilir olması, karar merciinin yetkisi, tarafların usulüne uygun davet edilmiş ve savunma hakkından mahrum bırakılmamış olması, aynı taraf ve konuda çelişen önceki karar veya dava bulunmaması ve kamu düzeni gibi şartlar ayrıca incelenir.

Bu ayrım pratikte önemlidir: belgenin Türkiye’de “tasdike ihtiyacı yoktur” denmesi yalnız dış doğrulama formalitesine ilişkindir. Yabancı kararın hukuki sonuç doğurması için tanıma/tenfiz şartları ayrıca uygulanabilir. Türkiye’de kullanılacak yabancı kararların genel çerçevesi için tanıma ve tenfiz rehberi ayrıca incelenebilir.