Ayıplı Üründe Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir? TKHK 11 Rehberi 2026
ayıplı üründe tüketicinin seçimlik hakları: Ayıplı üründe tüketicinin TKHK 11 kapsamındaki bedel iadesi, değişim, ücretsiz onarım ve bedel indirimi hakları; ilk altı ay karinesi, zamanaşımı ve başvuru yollarıyla açıklanmıştır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa cevap: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11 uyarınca ayıplı mal teslim edilen tüketici dört seçimlik haktan birini kullanır: sözleşmeden dönerek bedel iadesi, ayıp oranında bedel indirimi, aşırı masraf gerektirmediği takdirde ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim. Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi kanundaki sınırlar içinde yerine getirmekle yükümlüdür.
- Ayıplı mal nedir?
- Dört seçimlik hak
- İlk altı ay karinesi
- Bedel iadesi
- Değişim
- Ücretsiz onarım
- Bedel indirimi
- Süreler ve zamanaşımı
- Hakem heyeti ve dava
- Sık sorulan sorular
İlgili içerikler: internetten alınan ürünlerde cayma hakkı, cayma hakkı olmayan ürünler, Tüketici Hakem Heyeti başvurusu, ayıplı araçta iade ve bedel indirimi. Resmî mevzuat için 6502 sayılı Kanun incelenmelidir.
Ayıplı Mal Nedir?
TKHK m.8 uyarınca ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında veya reklam ve ilanlarda yer alan özelliklerden bir ya da birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili malların kullanım amacını karşılamayan mal da ayıplıdır.
Ayıp yalnızca malın tamamen çalışmaması değildir. Telefonun kamerasının ilan edilen çözünürlükte olmaması, buzdolabının vaat edilen enerji sınıfını taşımaması, mobilyanın ölçüsünün sözleşmeye uymaması, ürünün eksik parça ile teslim edilmesi veya teslim edilen modelin sipariş edilenden farklı olması ayıp niteliği taşıyabilir.
Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı
TKHK m.11 tüketiciye dört seçimlik hak verir. Tüketici bunlardan birini seçer; satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Bu haklar birbirinden farklı sonuç doğurur.
1. Sözleşmeden dönme: Tüketici malı geri verir ve ödediği bedelin iadesini ister. 2. Bedel indirimi: Malı elinde tutar, ayıp oranında indirim talep eder. 3. Ücretsiz onarım: Aşırı masraf gerektirmiyorsa ayıbın ücretsiz giderilmesini ister. 4. Ayıpsız misliyle değişim: İmkân varsa ayıplı malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini ister.
Seçimlik hakların amacı tüketiciyi sözleşmenin gereği gibi ifa edilmiş olacağı ekonomik duruma mümkün olduğunca yaklaştırmaktır.
İlk Altı Ay Karinesi
TKHK m.10 gereği teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Bu kural tüketici bakımından güçlü bir ispat kolaylığıdır.
Örneğin yeni alınmış bir telefon üç ay sonra, dış darbe bulunmaksızın ekran arızası vermişse satıcı ayıbın teslimden sonra tüketicinin kullanımından kaynaklandığını ispatlamak zorundadır. Servis formundaki tek taraflı ve gerekçesiz “kullanıcı hatası” ibaresi her somut olayda yeterli ispat oluşturmaz.
Bir yıllık karine süresi, seçimlik hakların tamamının yalnızca altı ay içinde kullanılabileceği anlamına gelmez. Bu süre ispat yükünün dağılımıyla ilgilidir.
Bedel İadesi Ne Zaman İstenir?
Tüketici sözleşmeden dönme hakkını seçerse ayıplı malı iade eder ve ödediği bedelin tamamını geri ister. Satıcı, tüketicinin ödediği bedeli iade etmekle yükümlüdür. Tüketicinin malı belirli süre kullanmış olması, ayıp tüketiciden kaynaklanmadığı sürece bedel iadesi hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bedel iadesi özellikle ürünün temel kullanım amacını karşılamadığı, onarımın tüketici için makul olmadığı veya güven kaybı doğuran tekrarlayan arızaların bulunduğu durumlarda önem taşır.
Satıcının “önce üç kez servise gitmesi gerekir” şeklindeki genel bir şartı kanunda her ürün ve her ayıp için geçerli bir zorunluluk değildir. Tüketicinin hangi seçimlik hakkı kullanacağı TKHK m.11 çerçevesinde belirlenir.
Ayıpsız Misliyle Değişim
Tüketici malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteyebilir. Bu hak özellikle seri üretim ürünlerde önemlidir. Aynı model piyasada mevcutsa değişim talebi kural olarak uygulanabilir.
Değişimin imkânsız olması veya satıcı açısından orantısız güçlük doğurması hâlinde kanundaki diğer seçimlik haklar gündeme gelir. Orantısızlığın değerlendirilmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve başka bir seçimlik hakkın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği dikkate alınır.
Ücretsiz Onarım
Ücretsiz onarım talebinde işçilik, parça, kargo, nakliye veya başka bir ad altında tüketiciden ücret istenemez. Onarım, malın kullanım amacını yeniden sağlayacak şekilde yapılmalıdır.
Garanti süresinin varlığı, ayıplı mala ilişkin seçimlik haklardan ayrıdır. Garanti belgesi tüketicinin kanundan doğan haklarını daraltamaz. Tüketici yalnızca “servis ne derse onu yapmak zorunda” değildir; seçimlik hakkın niteliği ve somut olay ayrıca değerlendirilir.
Onarımın kanuni veya yönetmeliklerde öngörülen azami sürede tamamlanmaması, arızanın tekrarlanması veya onarımın malın ayıbını gidermemesi hâlinde diğer haklara geçiş gündeme gelir.
Ayıp Oranında Bedel İndirimi
Tüketici malı kullanmaya devam etmek istiyorsa ayıp oranında bedel indirimi talep edebilir. İndirim miktarı rastgele belirlenmez. Malın ayıpsız değeri ile ayıplı hâlinin değeri arasındaki ekonomik fark esas alınır.
Özellikle gayrimenkul, araç, mobilya ve yüksek bedelli elektronik ürünlerde bilirkişi incelemesi indirim oranının belirlenmesinde önem taşıyabilir.
Satıcı mı, Üretici mi, İthalatçı mı Sorumlu?
Satıcı, tüketicinin seçimlik haklarından doğrudan sorumludur. Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim hakları üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Kanundaki müteselsil sorumluluk hükümleri, tüketicinin tek bir muhatap bulamaması sorununu azaltır.
Satıcının “servise git”, servisin “ithalatçıya git”, ithalatçının “satıcıya dön” şeklinde tüketiciyi sürekli başka yere yönlendirmesi, kanuni sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Ayıp Bildirimi Nasıl Yapılmalı?
Uyuşmazlık çıkması ihtimaline karşı ayıp bildiriminin yazılı ve ispatlanabilir yapılması güçlü şekilde önerilir. E-posta, noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta, satıcının destek sistemi veya teslim alındı kaydı veren başvuru kullanılabilir.
Bildirimde ürünün adı, satın alma tarihi, fatura veya sipariş numarası, ayıbın ne zaman ortaya çıktığı, ayıbın açıklaması ve seçilen hak açıkça yazılmalıdır. “Ürün bozuk, çözün” demek yerine “TKHK m.11 uyarınca sözleşmeden dönme hakkımı kullanıyor ve bedel iadesi talep ediyorum” şeklinde net talep oluşturmak ispatı kolaylaştırır.
Zamanaşımı ve Süreler
TKHK m.12 uyarınca kanunda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun süre belirlenmedikçe ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda süre beş yıldır.
Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümlerinin uygulanması farklılaşır. Tüketici ayıbı öğrendiğinde delilleri kaybetmeden başvuru yapmalıdır.
Bu süreler cayma hakkındaki 14 günlük süreyle karıştırılmamalıdır. Cayma hakkı ayıp olmasa dahi belirli mesafeli sözleşmelerde kullanılır; ayıplı mal hakları ise malın sözleşmeye aykırı olması nedeniyle doğar.
Tüketici Hakem Heyeti ve Tüketici Mahkemesi
Uyuşmazlığın parasal değeri, başvurunun Tüketici Hakem Heyetine mi yoksa tüketici mahkemesine mi yapılacağını belirler. Parasal sınırlar her yıl değiştiği için başvuru tarihindeki resmî sınır kontrol edilmelidir. Güncel başvuru usulü için Tüketici Hakem Heyeti rehberi kullanılabilir.
Tüketici mahkemelerinde dava şartı arabuluculuk hükümleri, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere ayrıca değerlendirilir. Talep dilekçesinde seçimlik hak açık gösterilmelidir.
Delil Listesi
- Fatura veya sipariş kaydı,
- ürün ilanı ve teknik özellik ekran görüntüsü,
- servis fişleri,
- fotoğraf ve videolar,
- satıcıyla yazışmalar,
- kargo teslim tutanakları,
- ödeme dekontu,
- varsa bilirkişi veya ekspertiz raporu.
Ayıplı Ürün ile Cayma Hakkı Arasındaki Fark
Cayma hakkı, tüketicinin belirli mesafeli sözleşmelerden herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden dönmesini sağlar. Ayıplı mal haklarında ise ürün sözleşmeye aykırıdır. Cayma süresi geçmiş olsa bile ayıplı mala ilişkin haklar devam edebilir.
Örneğin internetten alınan bir ürün 14 günlük cayma süresi bittikten sonra teslimden kaynaklanan üretim ayıbı gösterirse tüketici, ayıplı mal hükümlerine dayanabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Ayıplı mal ile cayma hakkını aynı şey sanmak,
- satıcının “servis raporu olmadan hiçbir hak yok” açıklamasını mutlak kabul etmek,
- seçilen hakkı yazılı bildirmemek,
- fatura ve servis belgelerini kaybetmek,
- hakem heyeti parasal sınırını eski yıldan almak,
- ürünü üçüncü kişide tamir ettirip ayıbın kaynağına ilişkin delili yok etmek.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
6502 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den yönetilir.
Sık Sorulan Sorular
Ayıplı üründe tüketici hangi haklara sahiptir?
TKHK m.11 uyarınca bedel iadesi, ayıp oranında indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim haklarından biri seçilir.
Satıcı yalnızca servis hakkı sunabilir mi?
Hayır. Kanundaki seçimlik haklar satıcının tek taraflı servis politikasıyla ortadan kaldırılamaz.
İlk altı ayda ispat yükü kimdedir?
Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispatlar.
Ayıplı ürün iade edilir mi?
Tüketici sözleşmeden dönme hakkını seçerse malı iade edip bedelin geri verilmesini talep eder.
Fatura yoksa hak kaybolur mu?
Satın alma başka delillerle ispatlanabiliyorsa fatura eksikliği tek başına hakkı ortadan kaldırmaz; ancak ispatı güçleştirir.
İki yıllık süre nedir?
TKHK m.12’de, daha uzun bir süre yoksa taşınır ayıplı mallar bakımından teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımı düzenlenir.
Cayma süresi geçtiyse ayıplı mal hakkı biter mi?
Hayır. Cayma hakkı ile ayıplı mala ilişkin seçimlik haklar farklı hukuki kurumlardır.
Hakem heyetine internetten başvurulur mu?
Başvuru e-Devlet/TÜBİS üzerinden yapılabilir; uyuşmazlık değerinin güncel parasal sınır içinde olması gerekir.
Değişim imkânsızsa ne olur?
Kanundaki orantılılık ve imkânsızlık kuralları uygulanır; tüketici diğer uygun seçimlik haklara yönelir.
Servis kullanıcı hatası derse dava biter mi?
Hayır. Servis kaydı delildir ancak hâkimi veya hakem heyetini tek başına bağlayan kesin delil değildir.
Uygulamada Seçimlik Hak Değiştirilebilir mi?
Tüketici seçimlik hakkını kullandıktan sonra uyuşmazlığın seyri önemlidir. Satıcı açık biçimde talebi kabul edip ifaya başlamışsa daha sonra farklı bir seçimlik hakka geçiş her olayda serbest değildir. Buna karşılık seçilen hakkın yerine getirilmemesi, onarımın başarısız olması veya değişimin imkânsızlaşması hâlinde tüketicinin diğer kanuni haklara yönelmesi gündeme gelir. Bu nedenle ilk başvuruda talebin açık yazılması, satıcının cevabının ve servis sürecinin saklanması gerekir.
Ayıp Gizliyse Ne Değişir?
Ayıp teslim anında kolayca fark edilemiyorsa gizli ayıp niteliği taşıyabilir. Tüketici ayıbı öğrendiğinde gecikmeden satıcıya bildirim yapmalı, delili korumalı ve ürün üzerinde ayıbın kaynağını değiştirecek müdahalelerden kaçınmalıdır. Özellikle elektronik ürünlerde bağımsız serviste yapılan işlem, satıcının “ayıp sonradan oluştu” savunmasına dayanak yapılabilir.
İkinci El Üründe Ayıplı Mal Hakları
İkinci el satışlarda da tüketici işlemi niteliği varsa TKHK hükümleri uygulanır. Ancak malın yaşı, kilometresi, kullanım süresi ve alıcıya açıkça bildirilen mevcut kusurlar değerlendirmede önemlidir. Tüketici bildiği ve kabul ettiği ayıbı sonradan ayıp olarak ileri süremez; buna karşılık gizlenen veya bildirilen durumdan daha ağır çıkan kusurlar için hak talep edebilir.
Ayıp ile Garanti Arasındaki İlişki
Garanti süresinin dolmuş olması her durumda ayıplı mal sorumluluğunun da sona erdiği anlamına gelmez. Garanti, tüketiciye ek koruma sağlar; TKHK’daki zamanaşımı ve ağır kusur hükümleri ayrıca uygulanır. Aynı şekilde garanti belgesindeki daraltıcı şartlar kanundan doğan seçimlik hakları ortadan kaldıramaz.
Satıcı Değişmiş veya Kapanmışsa
Satıcının ticareti bırakması, şirketin tasfiye sürecine girmesi veya mağazanın kapanması hâlinde talebin muhatabı somut hukuki yapıya göre belirlenir. Ücretsiz onarım ve değişim taleplerinde üretici ve ithalatçının sorumluluğu ayrıca önem taşır. Ticaret sicili ve fatura üzerindeki tüzel kişi doğru tespit edilmeden başvuru yapılmamalıdır.
Hakem Heyeti Kararından Sonra Ne Olur?
Tüketici Hakem Heyeti kararı tarafları bağlar. Karar yerine getirilmezse ilamların icrasına ilişkin hükümler çerçevesinde icra süreci gündeme gelebilir. Karara karşı kanuni sürede tüketici mahkemesine itiraz mümkündür. İtiraz süresinin geçirilmesi kararın icra edilebilirliği bakımından önem taşır.
Örnek Senaryolar
Telefon: Teslimden üç ay sonra normal kullanımda anakart arızası oluşur. Satıcı yalnız ücretli onarım önerirse tüketici TKHK m.11’deki hakkını açıkça bildirir. Beyaz eşya: Yeni buzdolabı vaat edilen soğutma performansını sağlamıyorsa servis raporları ve sıcaklık kayıtları saklanır. Mobilya: Sipariş ölçüsünden farklı dolap teslim edilmişse ürün teknik olarak kullanılabilir olsa dahi sözleşmeye aykırılık ayıp oluşturabilir. Online satış: Cayma süresi geçmiş olsa bile ürün ayıplıysa seçimlik haklar ayrıca kullanılabilir.
Ayıplı Malda Satıcının “Kullanıcı Hatası” Savunması
Kullanıcı hatası savunması somut teknik gerekçeye dayanmalıdır. Servis raporunda yalnız sonuç cümlesi bulunması, ayıbın tüketicinin kullanımından doğduğunu her zaman ispatlamaz. Ürünün darbe, sıvı teması, yanlış voltaj veya kullanım kılavuzuna aykırı davranış nedeniyle zarar gördüğü ileri sürülüyorsa teknik bulgular açıkça gösterilmelidir. Tüketici rapora itiraz edebilir ve hakem heyeti ya da mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Ürün Kampanyalı veya İndirimli Alındıysa
İndirimli satış, satıcının ayıplı mal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Tüketiciye satın alma anında açıkça bildirilen belirli bir kusur nedeniyle indirim yapılmışsa, bilinen o kusur sonradan ayıp olarak ileri sürülemez. Ancak üründe bildirilmeyen başka bir ayıp ortaya çıkarsa seçimlik haklar kullanılabilir.
Teşhir Ürününde Haklar
Teşhir ürünü satın alınması da tüm ayıpların kabul edildiği anlamına gelmez. Satıcı çizik, ambalaj eksikliği veya kullanım izi gibi mevcut kusurları açıkça belirtmelidir. Bildirilmeyen teknik arıza veya sözleşmeye aykırı nitelikler için tüketici hakkını kullanabilir.
Ayıplı Hizmet ile Ayıplı Mal Ayrımı
Ürünle birlikte montaj, kurulum veya bakım hizmeti verilmişse arızanın maldan mı hizmetten mi kaynaklandığı belirlenmelidir. Yanlış montaj nedeniyle ürün çalışmıyorsa TKHK’nın ayıplı hizmet hükümleri de gündeme gelebilir. Tüketicinin talebi doğru hukuki sebebe dayanacak şekilde kurulmalıdır.
Ayıplı Mal ile Garanti Aynı Hak Değildir
Garanti süresi ile 6502 sayılı Kanun’daki ayıplı mal sorumluluğu birbirinden ayrıdır. Garanti belgesi tüketicinin kanundan doğan seçimlik haklarını daraltamaz. Ürün garanti süresi içinde arızalandığında servis süreci önemlidir; ancak tüketici her durumda yalnız onarıma mahkûm değildir. TKHK m.11’deki seçimlik hakların ve orantılılık kurallarının şartları ayrıca değerlendirilir.
Seçimlik Hak Değiştirilebilir mi?
Tüketicinin seçtiği hakkın yerine getirilmesi imkânsız veya satıcı bakımından orantısız ise Kanundaki diğer seçeneklere geçiş gündeme gelebilir. Orantısızlık değerlendirmesinde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik hakkın tüketici açısından sorun yaratıp yaratmayacağı dikkate alınır.
Onarım Süresi ve Tekrarlayan Arıza
Satış Sonrası Hizmetler ve Garanti Belgesi mevzuatındaki azami tamir süreleri ürün grubuna göre kontrol edilmelidir. Onarım süresinin aşılması, malın tekrar arızalanması veya tamirin mümkün olmadığının belirlenmesi halinde tüketicinin diğer seçimlik hakları güçlenebilir. Servis fişlerinin tamamı saklanmalıdır.
Ayıplı Hizmet ile Ayıplı Mal Farkı
Hizmet sözleşmelerinde TKHK m.13 ve devamındaki ayıplı hizmet hükümleri uygulanır. Tüketici hizmetin yeniden görülmesi, ücretsiz onarım, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme haklarını koşullarına göre kullanabilir. Ürün satışı ile montaj, bakım veya tamir hizmeti aynı uyuşmazlıkta birlikte bulunabilir.
2026 Hakem Heyeti Sınırı
2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvuru yapılır. Bu parasal sınır yıllık değiştiğinden sonraki dönemlerde başvuru tarihindeki Ticaret Bakanlığı duyurusu esas alınmalıdır. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk hükümleri değerlendirilir.
Satıcı Ürünü İncelemeye Alabilir mi?
Satıcı ayıp iddiasını teknik incelemeye gönderebilir; ancak inceleme süreci tüketicinin kanuni hakkını süresiz olarak ertelemek için kullanılamaz. Servis raporunun gerekçeli olması, ürünün teslim ve iade kayıtlarının tutulması, varsa kullanıcı hatasının somut teknik bulgularla açıklanması gerekir.
Kullanıcı Hatası İddiasına İtiraz
Servis ‘kullanıcı hatası’ tespiti yapmışsa tüketici raporun teknik gerekçesini isteyebilir. Fotoğraf, bağımsız servis veya bilirkişi incelemesiyle tespit tartışılabilir. Özellikle ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıplarda TKHK m.10’daki teslimde var olma karinesi tüketici lehine önem taşır.
Örnek
Yeni alınan çamaşır makinesi teslimden üç ay sonra motor arızası veriyor ve dış müdahale bulunmuyorsa ayıbın teslim tarihinde var olduğu karinesi uygulanır. Satıcı aksini ispatlamalıdır. Tüketici m.11’deki haklardan uygun olanını seçer; satıcı yalnız kendi şirket politikasına dayanarak ‘sadece tamir ederiz’ diyemez.
İlgili rehberler: Tüketici Hakem Heyeti, cayma hakkı istisnaları, internet alışverişinde iade.
Hukukçu İncelemesi
Av. Halil Bakırcı – Av. Emirhan Keskin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
