Mirasçılar Farklı Ülkelerdeyken Türkiye’de Miras Paylaşım Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Miras paylaşımına kimlerin katılacağı önce belirlenir

Almanya, Hollanda veya başka ülkelerde yaşayan mirasçılar Türkiye’deki malvarlığını paylaşırken çoğu zaman önce kimin evi alacağını konuşur. Hukuki hazırlık ise hak sahiplerinin doğru belirlenmesiyle başlar. Ölüm sırası, mirasçılık belgesi ve varsa vasiyetname incelenir. Aile içinde herkesin bildiği kişilerle sınırlı liste, hukuken bütün mirasçıları göstermeyebilir.

Yurt dışında doğmuş veya Türk nüfusuna henüz işlenmemiş kişi varsa kayıt zinciri tamamlanır. Nüfus kaydında görünmeyen mirasçı rehberi bu sorunu ayrıca açıklar. Bir kişinin adresine ulaşılamaması, onun payını diğerleri arasında dağıtma yetkisi vermez. Kimlik ve iletişim eksikliği, hak sahipliği yokluğuyla karıştırılmaz.

Önceden ölen mirasçının yerine başka kişilerin hak kazanması veya mirasın reddi gibi durumlar pay hesabını etkiler. Güncel ve doğru mirasçılık belgesi görülmelidir. Eski bir belgenin yıllardır kullanılıyor olması, sonraki değişiklikleri kendiliğinden kapsadığı anlamına gelmez. Paylaşım sözleşmesi, dayandığı mirasçı listesi hatalıysa ciddi uyuşmazlık doğurur.

Yabancılık unsuru bulunan mirasta uygulanacak hukuk MÖHUK m.20 çerçevesinde ayrıca belirlenir. Bu rehber Türk hukuku uygulanan paylaşım ve Türkiye’deki işlem aşamalarına odaklanır. Mirasçıların yabancı ülkede oturması tek başına bütün miras ilişkisini o ülke hukukuna bağlamaz. Ancak mirasbırakanın vatandaşlığı ve yabancı malvarlığı da yok sayılamaz.

Malvarlığı ve borçlar tek bir çizelgede gösterilmelidir

Paylaşım öncesinde taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları ve alacaklar ayrı belirlenir. Her taşınmaz için il, ilçe, ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgisi yazılır. Sadece Mersin’deki ev ifadesi birden fazla mal bulunduğunda belirsizlik yaratır. Banka hesabında da banka, şube ve ilgili hesap bilgisi uygun güvenlik çerçevesinde tanımlanmalıdır.

Mirasbırakanın borçları, ipotek ve hacizler de aynı dosyada görülür. Evin kime kalacağının belirlenmesi, üzerindeki banka yükünü otomatik kaldırmaz. Borcun aile içinde bir mirasçıya bırakılması ile alacaklı karşısındaki sorumluluğun değişmesi farklıdır. Alacaklıyı bağlayan işlemler kendi şartlarıyla ayrıca tamamlanmalıdır.

Tereke malı ile mirasçının kişisel malı ayrılır. Sağ kalan eşin kendi mülkiyeti veya mal rejiminden doğan alacağı doğrudan miras paylaşım kalemi gibi ele alınmamalıdır. Şirkete ait araç veya taşınmaz da ortağın kişisel tereke malı değildir. Doğru mal listesi, yanlış kişiye ait varlığın sözleşmeye yazılmasını önler.

Paylaşımın bütün terekeyi mi yoksa belirli malları mı kapsadığı açıkça belirtilir. Kısmi paylaşım yapılmışsa dışarıda kalan hesap, alacak veya taşınmazlar listelenir. Bir evin paylaşılmasıyla bilinmeyen tüm gelecek alacaklardan da vazgeçildiği varsayılmaz. Kapsam cümlesi, tarafların gerçekten üzerinde anlaştığı sonucu yansıtmalıdır.

TMK m.676 ve yazılı paylaşım sözleşmesi

TMK m.676, mirasçılar arasında paylaşım sözleşmesini ve yazılı şekil şartını düzenler. Kanun ayrıca mirasçıların elbirliği mülkiyetini miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürmeyi kararlaştırmasına da yer verir. Yazılı anlaşma, yalnızca bir aile toplantısının notu değil, hangi hakkın kime geçeceğini gösteren bağlayıcı metindir.

Sözleşmede tarafların kimlikleri, mirasbırakan, paylaşılacak mallar ve dağıtım yöntemi açık olmalıdır. Ödeme farkı, teslim tarihi ve giderler ayrıca yazılır. Genel ve belirsiz ifadeler sonraki tapu veya banka aşamasında sorun yaratır. Hukuki sonucun anlaşılır olması için bütün mal tanımları ilgili resmî kayıtla eşleştirilmelidir.

Mirasçıların aynı ülkede olması zorunlu bir hazırlık şartı değildir. Ancak farklı yerlerde imza atılacaksa herkesin aynı nihai metni imzaladığı ve imzaların geçerli şekilde bir araya geldiği sağlanmalıdır. Taslak sürümler karıştırılmamalıdır. Bir mirasçının eski metni, diğerinin değişmiş metni imzalaması tek ve ortak anlaşma kurulduğunu göstermeyebilir.

Taranmış imza veya mesajla gönderilen onay, her işlemde kanuni yazılı şekli ve resmî işlem şartını otomatik karşılamaz. İmzanın biçimi ve belgenin aslı bakımından TBK’nın yazılı şekil hükümleri ile özel kurallar dikkate alınır. Güvenli elektronik imza ve istisnaları da işlem türüne göre ayrıca değerlendirilir. Basit bir ekran görüntüsü resmî tapu işleminin yerine konulmaz.

Yabancı dilde metin düzenleniyorsa tarafların anladığı dil ve Türkiye’deki kullanım için gerekli tercüme planlanır. İki dilde metin varsa anlam farkları giderilir. Pay, bedel veya borç üstlenme cümlesinin farklı çevrilmesi ekonomik sonucu değiştirir. Tercüme yalnızca başlıkları değil bütün yükümlülükleri doğru aktarmalıdır.

Konsolosluk vekâletnamesiyle paylaşım yapılması

Mirasçı, katılacağı işlem için yetkili temsilci görevlendirebilir. Ancak genel dava vekâletnamesi, miras paylaşımı, taşınmaz devri, sulh veya ibra için gereken bütün yetkileri her durumda içermez. Vekâletnamenin kapsamı planlanan işlemle karşılaştırılmalıdır. Temsilciye hangi mallar ve hangi sınırlar içinde hareket edeceği açıkça bildirilir.

Bir mirasçının diğer mirasçıyı temsil etmesi durumunda çıkar çatışması ayrıca incelenir. Kendi lehine mal alırken diğerinin adına da feragat veya borç kabulü yapması, sıradan evrak teslimiyle aynı değildir. Kendisiyle işlem ve çifte temsil yetkileri somut düzenlemeyle değerlendirilmelidir. Akrabalık veya aile içi güven, gerekli yetki incelemesini ortadan kaldırmaz.

Vekilin yalnızca tapu işlemine katılacağı dosyayla paylaşım bedelini belirleyip sulh yapacağı dosya farklıdır. İç talimat ve dış temsil yetkisi uyumlu hazırlanır. Örneğin asgari bedel veya belirli taşınmaz sınırı varsa belgelerde açık tutulur. Sözlü sınırların sonradan ispatı güçleşir; temsil düzeni yazılı ve izlenebilir olmalıdır.

Yabancı noterlikte düzenlenen vekâletname için Türkiye’deki işlem şartları, tasdik ve tercüme ayrıca kontrol edilir. Konsolosluk belgesi ile yabancı noter belgesi aynı belge zincirini gerektirmeyebilir. Apostil ve tercüme rehberi bu hazırlığı tamamlar. Tasdik, temsilcinin belgede yazmayan bir yetkiyi kazanmasını sağlamaz.

Küçük veya kısıtlı mirasçı varsa yasal temsil ve gerekli koruma hükümleri ayrıca uygulanır. Ebeveynin kendi payı ile çocuğun payı karşı karşıya geliyorsa bağımsız temsil ihtiyacı doğar. Yurt dışındaki küçük mirasçının hakları rehberi bu ayrımı açıklar. Diğer mirasçıların oybirliği, çocuğun temsil eksikliğini gidermez.

Paylaşım ile miras payının devri arasındaki fark

Paylaşımda tereke mallarının mirasçılar arasında dağıtılması veya ortaklık yapısının belirlenen şekilde değiştirilmesi söz konusudur. TMK m.677 kapsamındaki miras payının devri ise farklı bir hukuki işlemdir. Mirasçılar arasındaki devir ile üçüncü kişiye devir için kanundaki şekil ve sonuç ayrımları önemlidir. Her belgeye miras paylaşım sözleşmesi başlığı yazmak gerçek niteliğini değiştirmez.

Üçüncü kişiye miras payı devri, bu kişiyi her durumda mirasçı gibi doğrudan paylaşım sürecinin tarafı yapmaz. Kanundaki hak ve sonuçlar ayrıca değerlendirilir. Miras payının üçüncü kişiye devri rehberi bu işlemi ayrıca açıklar. Aile dışından alıcıya verilen hak, mevcut mirasçıların bütün yetkileriyle aynı değildir.

Miras henüz açılmadan gelecekteki miras üzerinde yapılan anlaşmalar TMK m.678 ve ilgili özel hükümler çerçevesinde ayrı incelenir. Sağ olan kişinin malvarlığını, sanki ölüm gerçekleşmiş gibi miras paylaşımı sözleşmesiyle dağıtmak aynı işlem değildir. Miras sözleşmesi veya mirastan feragat gibi kurumların kendi şekil şartları vardır. Hazır paylaşım metni bunların yerine geçmez.

Belirli bir taşınmaz payının satışı düşünülüyorsa mevcut mülkiyet türü ve tapu işlemi ayrıca değerlendirilir. Miras ortaklığındaki soyut hak ile paylı mülkiyetteki belirli pay aynı değildir. Hukuki nitelik yanlış seçilirse imza ve tescil aşaması da yanlış hazırlanır. İlk taslakta işlemin gerçek amacı açıkça belirlenmelidir.

Sözleşme imzalanınca tapu ve banka işlemi biter mi?

Geçerli paylaşım sözleşmesi ile tapu sicilinde yapılacak tescil ayrı aşamalardır. Taşınmazın ayni hakkına ilişkin resmî işlem koşulları tamamlanmalıdır. Belgeyi imzalayan mirasçılar, hangi başvurunun ve hangi yetki belgesinin gerektiğini önceden belirlemelidir. Özel sözleşmenin varlığı, tapu kaydının kendiliğinden bilgisayar sisteminde değiştiği anlamına gelmez.

Tapudaki güncel kayıt, ipotek ve hacizlerle birlikte kontrol edilir. Paylaşım sonrasında bir taşınmazı alacak kişinin hangi yüklerle karşılaşacağı açık tutulur. Diğer mirasçıların kişisel borçlarından doğan pay üzerindeki işlemler de değerlendirilir. Sözleşmede temiz tapu yazılması, sicildeki bütün yükleri idarenin kendiliğinden silmesini sağlamaz.

Bankadaki para için banka ve hesap tanımı, ödeme yapılacak kişiler ve temsil belgeleri hazırlanır. Mirasçılar arasında anlaşma yapılması bankanın kimlik, vergi ve yetki kontrollerini ortadan kaldırmaz. Miras kalan banka parasının alınması rehberi bu aşamayı tamamlar. Ödeme talimatı ile aile içi paylaşım hesabı uyumlu olmalıdır.

Araç veya şirket payı gibi mallarda da ilgili kayıt ve devir usulleri ayrıca uygulanır. Tek sözleşme, bütün kurumlarda aynı belge listesiyle sonuç alınacağı anlamına gelmez. Her mal grubu için yetki ve işlem listesi hazırlanır. Böylece bir mirasçıya taşınmaz devredilirken diğerine vaat edilen para veya payın tesliminin unutulması önlenir.

Yabancı ülkedeki malın Türkiye’de yapılan anlaşmadan nasıl etkileneceği ayrıca incelenir. Türkiye’deki paylaşım metni, başka ülkenin taşınmaz sicilini doğrudan değiştirmez. Yetki, uygulanacak hukuk ve yabancı resmî işlem şartları birlikte değerlendirilir. Sözleşmenin kapsamına yabancı mal yazılması, o ülkedeki bütün tescil gerekliliklerini kaldırmaz.

Değer farkı ve ödeme güvenliği

Mirasçılara farklı değerlerde mallar veriliyorsa denkleştirme ödemesi açık hesaplanmalıdır. Değerleme tarihi, kullanılan yöntem ve üzerinde bulunan borçlar belirtilir. Evin ilan fiyatı ile gerçekleşebilir değeri aynı değildir. Banka parası, ipotekli taşınmaz ve tahsili tartışmalı alacak aynı güvenlik ve likiditede kalemler gibi değerlendirilmemelidir.

Ödeme tarihi ve para birimi sözleşmede açık olmalıdır. Bir mirasçının avro hesabı kullanması, Türk lirası olarak kararlaştırılan borcun kendiliğinden avro borcuna dönüştüğü anlamına gelmez. Döviz dönüşümü yapılacaksa esas alınacak kur ve tarih belirlenir. Transfer masrafının kime ait olduğu da ayrıca yazılmalıdır.

Taşınmaz devri ile denkleştirme bedelinin ödenmesi arasındaki sıra güvenli şekilde planlanır. Bir taraf bütün edimini yerine getirirken diğer tarafın belirsiz gelecekte ödeme yapması önemli risk doğurur. Teminat, eş zamanlı işlem veya uygun ödeme düzeni somut olaya göre değerlendirilir. Aile ilişkisi, edimlerin kayıt altına alınmasını gereksiz kılmaz.

Geçmişte yapılan kazandırmalar paylaşım hesabına katılacaksa hangi tutarın ve hangi değerle dikkate alındığı belirtilir. Mirasta denkleştirme kuralları ayrı uygulanır. Borç iadesi, bağış ve miras avansı aynı kalem değildir. Hesapta bir tutarın iki kez düşülmesi veya aynı giderin iki mirasçıya yüklenmesi önlenir.

Vergi, harç, noterlik, tercüme ve transfer giderleri için tarafların iç paylaşımı yazılır. Bu anlaşma, kamu idaresi veya üçüncü kişi karşısındaki kanuni sorumluluğu her durumda değiştirmez. Kim tarafından hangi ödeme yapılacağı ve sonradan nasıl mahsup edileceği açık tutulur. Giderler belgesiz genel bir kesinti olarak uygulanmamalıdır.

Eksik imza, farklı metin veya anlaşmadan dönme

Paylaşım bütün ilgili mirasçıların iradesini gerektiren kapsamdaysa eksik katılım önemlidir. Diğerlerinin çoğunluğu, dışarıda kalan mirasçının payını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak bazı mirasçıların kendi aralarında başka tür geçerli işlem yapıp yapmadığı ayrı incelenir. Belgenin tarafı, konusu ve kapsamı görülmeden her eksik imzalı metin için aynı sonuç açıklanmaz.

Yanılma, aldatma veya korkutma iddiasında TBK’nın irade bozukluğu hükümleri ve ilgili süreler değerlendirilir. Sonradan pişman olmakla hukuken sakatlanmış irade aynı değildir. Mirasçı hangi bilgi nedeniyle neye imza attığını ve gerçek durumu ne zaman öğrendiğini açıklamalıdır. Baskı veya yanlış bilginin somut delilleri korunur.

İmza gerçekliği veya vekilin yetkisi tartışmalıysa belge aslı ve yetki zinciri incelenir. Başka ülkeden gönderilen tarama, imzanın kime ait olduğu tartışmasını kendiliğinden çözmez. Noter tasdiki ile metnin hukuki içeriğinin doğru olduğu aynı şey değildir. Gerekli uzman ve yargısal inceleme belge türüne göre belirlenir.

Anlaşma sağlanamıyorsa hukuki paylaşım veya ortaklığın giderilmesi yolu değerlendirilir. Yurt dışındaki mirasçının ortaklığın giderilmesi rehberi bu seçeneği ayrıca açıklar. Dava, diğer mirasçının imzası yerine keyfî biçimde imza atma yetkisi değildir. Kanuni usul ve ilgili dava şartları uygulanır.

Örnek: Üç ülkedeki mirasçıya ev, para ve şirket payı

Üç mirasçının farklı ülkelerde yaşadığı ve Türkiye’de bir ev, banka parası ve şirket payı bulunduğu varsayılsın. Önce her malın kime ait olduğu ve gerçek değeri belirlenir. Evi alacak mirasçının diğerlerine ödeyeceği fark, borçlar ve masraflarla birlikte hesaplanır. Şirket payının devri kendi şirketler hukuku şartlarına tabi olduğu için yalnızca evin tapu işlemi tamamlanarak bütün paylaşım bitmiş sayılmaz.

Nihai sözleşme bütün mirasçılar için aynı sürümle hazırlanır. Temsilcilerin taşınmaz, banka ve şirket payı işlemlerindeki yetkileri ayrı kontrol edilir. Ödemeler ve devirler izlenebilir takvimle yürütülür. Her edimin tamamlandığını gösteren belge saklanır; sözleşmenin imzalanmasıyla fiilî ifanın gerçekleştiği birbirine karıştırılmaz.

Konsolosluk bağlantıları ve belge koordinasyonu

Vekâletname hazırlığında Dünya Türk Konsoloslukları ve Vekâletname Rehberi üzerinden ilgili temsilcilik seçilir. Randevu, kimlik ve şahsen başvuru koşulları resmî açıklamadan kontrol edilir. Mirasçıların farklı temsilciliklerde işlem yapması hâlinde vekâletnamelerin aynı ekonomik anlaşmayı kapsaması sağlanır. Bir ülkede düzenlenen farklı yetki metni bütün dosyanın akışını etkiler.

Almanca bilgilendirmeyi tercih eden aile üyeleri Almanca ana sayfaya yönlendirilir. Nihai metin, ekler, imzalar ve resmî işlem belgeleri tek dosyada sürüm numarasıyla tutulur. Bu düzen yalnızca belge kolaylığı sağlamaz; hangi yükümlülüğün gerçekten kabul edildiğini ve yerine getirildiğini de açık hâle getirir.

Sıkça sorulan sorular

Türkiye geneli dosya takibi ve Mersin uygulaması

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Türkiye geneli dosya yönetimi Mersin’den koordine edilir. Mirasçıların ülkeleri, malvarlığı ve temsil ihtiyaçları tek dosyada değerlendirilir. Tapu, banka ve diğer kurum işlemleri kendi yetki ve şekil şartlarıyla yürütülür. Anlaşma metni ile fiilî paylaşımın tamamlandığını gösteren belgeler ayrı kontrol edilir.

Resmî kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m.640, 676, 677 ve 678.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: yazılı şekil, temsil ve irade bozukluğu hükümleri.
• 5718 sayılı MÖHUK: miras ve yabancılık unsuru.
• Dışişleri Bakanlığı: noterlik işlemleri.