Yurt Dışı Nafaka Alacaklarının Tahsili: Lahey ve Tenfiz (2026)

Yurt dışı nafaka alacağı nasıl tahsil edilir? Kısa cevap

Nafaka borçlusu başka ülkedeyse, kararın verildiği ülke ile borçlunun bulunduğu ülke arasındaki sözleşmeye göre merkezî makam yolu veya yabancı kararın tanınması-tenfizi kullanılır. Türkiye, 2007 tarihli Çocuk Nafakası ve Diğer Aile Nafaka Türlerinin Uluslararası Tahsiline İlişkin Lahey Sözleşmesine taraftır; Sözleşme Türkiye bakımından 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir. Taraf ülkeler arasında çocuğa ilişkin nafaka kararının tanınması, tenfizi ve fiilî tahsili için merkezî makamlar ücretsiz/idari iş birliği sağlar.

Borçlu Türkiye’deyse yabancı karar, uygulanabilir sözleşme yoksa 5718 sayılı MÖHUK m.50–59 uyarınca Türk mahkemesinde tenfiz edilir; ardından İcra ve İflas Kanunu hükümleriyle maaş, banka hesabı ve malvarlığına yönelik takip yapılır. Yalnız apostilli yabancı karar doğrudan haciz sağlamaz.

Uluslararası nafaka tahsilinde doğru yol nasıl seçilir?

Önce dört veri yazılı hâle getirilir: nafaka kararını veren ülke, alacaklının bulunduğu ülke, borçlunun yerleşim yeri ve kararın türü. Çocuk iştirak nafakası, eş/yoksulluk nafakası ve tedbir nafakası aynı sözleşme kapsamına girmeyebilir.

2007 Sözleşmesi yanında 1956 New York Nafaka Sözleşmesi, 1958 ve 1973 Lahey nafaka kararları sözleşmeleri veya ikili adli yardımlaşma anlaşmaları gündeme gelebilir. Hangi metnin taraf devletler arasında yürürlükte ve somut nafaka türüne uygulanabilir olduğu Adalet Bakanlığı ile HCCH güncel taraf listelerinden kontrol edilir.

2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi ne sağlar?

23 Kasım 2007 tarihli Sözleşme, çocuk nafakası ile diğer aile nafakalarının etkili uluslararası tahsilini amaçlar. Türkiye 2016’da taraf olmuş ve Sözleşme 1 Şubat 2017’de yürürlüğe girmiştir. Türkiye’nin merkezî makamı Adalet Bakanlığıdır; görev Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü üzerinden yürütülür. HCCH’nin resmî otorite listesi Türkiye’yi m.4 merkezî makamı bulunan taraf olarak gösterir.

Sözleşme m.2 uyarınca temel kapsam, ebeveyn-çocuk ilişkisinden doğan ve 21 yaşından küçük kişiye yönelik nafaka yükümlülükleridir. Bir devlet kapsamı 18 yaşla sınırlayan çekince veya başka aile nafakalarına genişleten beyan yapabilir. Eş nafakası, çocuk nafakası talebiyle birlikteyse iş birliği kapsamına girebilir; yalnız eş nafakasında merkezî makam hizmetlerinin kapsamı devlet beyanlarına göre kontrol edilir.

m.10 başvuruları; kararın tanınması/tenfizi, tanınmış kararın icrası, talep edilen devlette karar kurulması, kararın değiştirilmesi ve borçlu/alacaklı başvurularını içerir. m.6 merkezî makamlara borçlunun yerini ve mali bilgilerini araştırma, dostane çözümü kolaylaştırma, geçici önlemleri destekleme ve belgelerin iletiminde yardım görevi verir.

Sözleşme borcu silmez, nafaka miktarını kendiliğinden değiştirmez ve para transferini garanti etmez. Kararın icra edileceği devlet kendi cebrî icra araçlarını kullanır.

Türk nafaka kararı yurt dışında nasıl tahsil edilir?

Alacaklı Türkiye’de, borçlu Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İngiltere, ABD veya başka bir taraf devletteyse merkezî makam başvurusu hazırlanır. Adalet Bakanlığının Genelge 64/2 ve ekler sayfası talep formu, adli müzaheret belgesi, vekâletname, bakiye nafaka listesi ve banka hesap formu örneklerini yayımlar.

1. Nafaka kararının onaylı örneği ve kesinleşme/icra edilebilirlik belgesi alınır.
2. Tebligatın usulüne uygun yapıldığı veya borçlunun yargılamaya katıldığı belgelenir.
3. Aylık vade bazında ödenen ve ödenmeyen tutarlar bakiye çizelgesine yazılır.
4. Borçlunun bilinen adresi, işvereni, kimlik ve banka bilgileri eklenir.
5. Talep edilen ülkenin kabul ettiği dile tercümeler hazırlanır.
6. Dosya yetkili ileten makam ve Adalet Bakanlığı üzerinden yabancı merkezî makama gönderilir.

Konsolosluk tek başına icra dairesi değildir. Dış temsilcilik kimlik, imza, vekâletname veya belge işlemlerini yapabilir; esas merkezî makam kanalı Adalet Bakanlığıdır. Borçlunun adresi bilinmiyorsa son adres, doğum tarihi, vatandaşlık, işveren ve sosyal güvenlik numarası gibi veriler dosyaya eklenmelidir.

Yabancı nafaka kararı Türkiye’de nasıl icra edilir?

Almanya, Hollanda veya başka ülkede verilmiş kararın borçlusu Türkiye’deyse önce uygulanabilir uluslararası sözleşme kontrol edilir. 2007 Sözleşmesi kapsamındaki karar, merkezî makam üzerinden tanıma ve tenfiz için iletilebilir. Sözleşme uygulanmıyorsa MÖHUK hükümleri kullanılır.

5718 sayılı MÖHUK m.50’ye göre yabancı mahkemenin hukuk davalarına ilişkin ve o devlet hukukuna göre kesinleşmiş ilamının Türkiye’de icrası, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır. m.51 uyarınca görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetki, kendisine karşı tenfiz istenenin Türkiye’deki yerleşim yeri veya sakin olduğu yer; bunlar yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biridir.

Tenfiz kararı kesinleşince yabancı ilam Türk ilamı gibi icraya konur. Birikmiş aylıklar, faiz ve masraf karar kapsamına göre hesaplanır. Sadece yabancı kararın noter onaylı çevirisini icra dairesine sunmak yeterli değildir.

MÖHUK m.53 ve 54’e göre tenfiz şartları

Tenfiz dilekçesine m.53 gereği yabancı ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya onaylı örneği ve onaylı tercümesi; ilamın kesinleştiğini gösteren yazı/belge ve onaylı tercümesi eklenir.

m.54’teki temel şartlar şunlardır:

• Türkiye ile karar devleti arasında karşılıklılık bulunması,
• ilamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen konuda verilmiş olması ve itiraz hâlinde davalıyla gerçek bağlantısı olmayan aşırı yetkiye dayanmaması,
• hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması,
• kendisine karşı tenfiz istenen kişinin usulüne uygun çağrılmış, temsil edilmiş veya yokluğunda hükmün kanuna uygun biçimde verilmiş olması.

Tenfiz mahkemesi yabancı kararın esasını yeniden incelemez. Nafaka miktarını “fazla” bulduğu için yeni değerlendirme yapamaz; yalnız tenfiz şartlarını denetler. Savunma hakkı ihlali, sahte tebligat veya kesinleşmeme ise tenfize engel olabilir.

Yalnız nafaka statüsünün Türkiye’de ispatı gerekiyorsa tanıma, cebrî tahsil gerekiyorsa tenfiz talep edilir. Tahsil hedefinde yalnız tanıma istemek eksik kalır.

Yurt dışı nafaka tahsil dosyasında gerekli belgeler

• nafaka kararının onaylı tam örneği,
• kesinleşme ve icra edilebilirlik şerhi,
• borçluya usulüne uygun tebligatı gösteren belge,
• çocuğun doğum belgesi ve tarafların kimlik kayıtları,
• aylık bazda borç, ödeme ve bakiye çizelgesi,
• banka hesabı/IBAN ve para transfer bilgisi,
• borçlunun son adresi, işvereni ve bilinen malvarlığı bilgileri,
• başvuru formu, gerektiğinde özel vekâletname,
• adli yardım veya gelir durumuna ilişkin belge,
• istenen dilde yeminli/onaylı tercümeler.

Bakiye çizelgesi “toplam 20.000 avro” şeklinde tek satır olmamalıdır. Her ayın vade tarihi, karar para birimi, tahakkuk, ödeme, eksik ödeme ve kalan bakiye ayrı gösterilmelidir. Karar sonradan artırılmış veya azaltılmışsa bütün değişiklik kararları dosyaya eklenir.

Kararda faiz oranı yazmıyorsa karar ülkesinin kanunu ve icra devleti kuralları incelenir. Alacaklının kendi seçtiği faiz oranını çizelgeye eklemesi doğru değildir.

Birikmiş nafaka ve zamanaşımı

Her nafaka taksiti kendi vadesinde muaccel olur. Türk Borçlar Kanunu m.147/1, dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı öngörür; nafaka taksitleri de kural olarak bu kapsamdadır. Ancak ilama bağlı alacak, icra işlemi, borcun ikrarı, tarafların statüsü ve uygulanacak yabancı hukuk zamanaşımı hesabını etkileyebilir.

TBK m.153/3 uyarınca evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacaklarında zamanaşımı işlemez. Bu durma hükmü çocuk nafakasına veya boşanma sonrası her döneme otomatik genişletilmez. Uluslararası dosyada hangi ülke hukukunun zamanaşımına uygulanacağı ayrıca belirlenir.

En eski aylıklar bekletilmemelidir. Yazılı ödeme talebi her sistemde zamanaşımını kesmez; dava, icra veya yetkili merkezî makam işleminin etkisi ilgili hukuka göre değerlendirilir.

Türkiye’de maaş, banka ve taşınmaz haczi

Tenfiz edilmiş karar veya Türk nafaka ilamıyla ilamlı icra başlatılır. Ödeme emri borçluya tebliğ edilir. Borç ödenmezse banka hesapları, araç, taşınmaz, üçüncü kişilerdeki alacaklar ve ücret haczi istenir.

İİK m.83 gereği maaş ve ücretin borçlu ile ailesinin geçimi için icra memurunca gerekli görülen kısmı haczedilemez; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Nafaka alacaklarında güncel aylıkların önceliği ve maaş haczindeki sıra özel olarak değerlendirilir. İşverenin kesintiyi icra dairesine göndermemesi hâlinde sorumluluğu doğabilir.

Borçlunun Türkiye’de kayıtlı malı olmaması takibi sona erdirmez; UYAP üzerinden periyodik banka, araç, SGK ve tapu sorguları talep edilebilir. Yurt dışındaki mala Türk icra dairesi doğrudan haciz koyamaz; malın bulunduğu ülkedeki icra prosedürü kullanılır.

Nafaka ödememenin tazyik hapsi sonucu

İİK m.344’e göre nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsiyle cezalandırılabilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmışsa, ileri sürdüğü sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.

Bu yaptırım kendiliğinden uygulanmaz. İcra emrinin tebliği, güncel nafaka ihlali, şikâyet süresi ve görevli icra ceza mahkemesi koşulları tamamlanmalıdır. Birikmiş her eski nafaka alacağı tazyik hapsi doğurmaz. Ceza yolu borcu ortadan kaldırmaz; tahsil takibi ayrıca sürer.

Borçlu yurt dışındaysa Türk tazyik hapsi kararının yabancı ülkede otomatik infazı söz konusu değildir. Asıl hedef, kararın bulunduğu ülkede tanınıp yerel icra araçlarının işletilmesidir.

Nafaka artırım, azaltım ve kaldırma talepleri

Kur değişimi, gelir kaybı veya çocuğun giderlerinin artması mevcut kararı kendiliğinden değiştirmez. Türk hukukunda TMK m.176/4, tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyet gerektirdiğinde irat biçimindeki nafakanın artırılması veya azaltılmasına izin verir; iştirak nafakasında TMK m.331 uygulanır.

Uluslararası yetki MÖHUK, 2007 Sözleşmesi ve ilgili devlet hukuku birlikte değerlendirilerek belirlenir. Sözleşme m.10, bazı koşullarda karar kurulması ve değiştirilmesi için merkezî makam başvurularına izin verir. Borçlu, ödeme güçlüğünü gerekçe göstererek tek taraflı daha az ödeyemez; değişiklik kararı alana kadar mevcut ilam yürürlüktedir.

Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika, Avusturya, İsviçre ve İngiltere

Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika ve Avusturya bakımından AB Nafaka Tüzüğü No.4/2009 üye devletler arasındaki yetki, tanıma ve icrayı düzenler; Türkiye-AB bağlantısında ise Türkiye’nin taraf olduğu 2007 Lahey Sözleşmesi esas kanaldır. AB içi otomatik mekanizma Türkiye’ye üyelik dışı şekilde aynen uygulanmaz.

İsviçre ve Birleşik Krallık da HCCH güncel otorite listelerinde 2007 Sözleşmesi merkezî makamlarına sahiptir. Birleşik Krallıkta ülke içindeki hukuk bölgesine göre England and Wales, Scotland veya Northern Ireland makamı ayrılabilir. Dosya borçlunun fiilî yerleşim yerine göre yönlendirilir.

Her ülkenin maaş haczi, sosyal yardım dokunulmazlığı, icra masrafı ve para transfer yöntemi farklıdır. Sözleşme ortak başvuru ağı kurar; cebrî icra tedbirlerini tek tip hâle getirmez.

Tahsili geciktiren sekiz hata

1. Borçlunun ülkesinin sözleşme taraflığını kontrol etmemek.
2. Tanıma talep edip tenfiz istememek.
3. Kesinleşme ve tebligat belgesini eklememek.
4. Birikmiş borcu aylık çizelge yerine tahmini toplam yazmak.
5. Yanlış veya eski borçlu adresi bildirmek.
6. Karar değişikliklerini dosyaya koymamak.
7. Tercüme dilini talep edilen ülkenin beyanına göre seçmemek.
8. Konsolosluğu icra makamı sanıp Adalet Bakanlığı kanalını kullanmamak.

Başvuru öncesi kontrol listesi

1. Karar, alacaklı ve borçlu ülkelerini belirleyin.
2. Nafakanın çocuk, eş veya başka aile nafakası olduğunu yazın.
3. 2007, 1956, 1973 veya ikili sözleşme taraflığını kontrol edin.
4. Kararın onaylı tam örneğini alın.
5. Kesinleşme, icra edilebilirlik ve tebligat belgelerini ekleyin.
6. Her ay için ayrıntılı bakiye çizelgesi hazırlayın.
7. Borçlunun kimlik, adres, işveren ve mal bilgilerini toplayın.
8. Doğru form, tercüme dili ve banka formunu kullanın.
9. Merkezî makam mı doğrudan tenfiz davası mı gerektiğini seçin.
10. Zamanaşımı ve şikâyet sürelerini hesaplayın.
11. Tahsil edilen her ödemeyi çizelgede güncelleyin.