Belçika–Türkiye Emeklilik Anlaşması: Hizmet Birleştirme (2026)

Belçika–Türkiye emeklilik anlaşması var mı? Kısa cevap

Evet. Güncel Türkiye–Belçika Sosyal Güvenlik Anlaşması 11 Nisan 2014’te Ankara’da imzalanmış ve 1 Eylül 2018’de yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın 28. maddesi, iki ülkedeki çakışmayan sigortalılık sürelerinin emeklilik, yaşlılık ve ölüm yardımlarına hak kazanma incelenirken birleştirilmesini; 29. maddesi ise her ülkenin kendi mevzuatına tabi süre oranında aylık hesaplamasını düzenler.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu işlem prim transferi değildir. Belçika’da ödenen sosyal güvenlik primleri SGK’ya aktarılmaz, Türkiye primleri de Belçika kurumuna gönderilmez. Kişi iki ülkenin şartlarını taşıyorsa iki kurumdan ayrı kısmi aylık alabilir. 3201 sayılı Kanuna göre yurt dışı borçlanması ise SGK’ya bedel ödenerek Türk sigortalılık günü kazanılan farklı bir yoldur.

Güncel Türkiye–Belçika sosyal güvenlik anlaşmasının dayanağı

Güncel anlaşma 11 Nisan 2014’te imzalanmış, 28 Eylül 2017 tarihli ve 30194 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Eylül 2018’de yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin 2 Mart 2016 tarihli İdari Anlaşma da aynı tarihte yürürlüğe girmiştir. Bakanlığın yayımladığı resmî anlaşma metni toplam 56 maddeden oluşur.

Anlaşma m.4 eşit muamele ilkesini kabul eder. Kapsamdaki kişi, diğer akit devletin vatandaşlarıyla aynı koşullarda o devletin sosyal güvenlik mevzuatından yararlanır ve yükümlülüklerine tabi olur. m.5, kazanılmış emeklilik, yaşlılık ve ölüm aylıklarının kişinin diğer akit devlette bulunması veya ikamet etmesi nedeniyle durdurulamayacağını, iptal edilemeyeceğini, azaltılamayacağını ya da değiştirilemeyeceğini düzenler.

İkamet nedeniyle aylığın korunması, her kesintinin yasak olduğu anlamına gelmez. m.6, bir yardımın başka sosyal güvenlik yardımı veya mesleki faaliyet geliriyle birleşmesi halinde ulusal azaltma ya da durdurma hükümlerinin uygulanabileceğini belirtir. Bunun istisnası, iki ülkedeki süreler üzerinden oransal hesaplanan aynı mahiyette iki yardımın birleşmesidir.

Kimler ve hangi sigorta kolları anlaşma kapsamında?

Anlaşma m.3, aksine hüküm olmadıkça Türkiye veya Belçika mevzuatına tabi olan ya da daha önce tabi olmuş kişilere ve hakları bu kişilerden doğan aile bireyleri ile geride kalanlara uygulanır. Bu ifade yalnız ücretli çalışanları değil, m.2’de sayılan şartlarla bağımsız çalışanları ve kamu görevlilerini de kapsar.

Türkiye bakımından m.2; hizmet akdiyle çalışanların, kendi adına bağımsız çalışanların ve kamu idarelerinde çalışanların malullük, yaşlılık, ölüm ve genel sağlık sigortası kollarını sayar. Belçika bakımından ücretli çalışanlar, gemi adamları ve bağımsız çalışanların hastalık/analık; iş kazası ve meslek hastalığı; emeklilik ve ölüm; malullük ve aile yardımları mevzuatı kapsamdadır.

Geçici görevlendirme ayrı bir başlıktır. m.9’a göre işverenince diğer ülkeye geçici gönderilen çalışan, öngörülen iş 24 ayı aşmıyor ve başkasının yerine gönderilmiyorsa gönderen ülke mevzuatında kalır. Yetkili kurumların önceden mutabakatıyla en çok 36 aylık ek süre mümkündür. Bu hüküm emeklilik başvurusunda hangi ülkede sigortalı sayılacağınızı doğrudan etkiler.

Belçika ve Türkiye sigortalılık süreleri nasıl birleştirilir?

Anlaşma m.28/1’e göre emeklilik, yaşlılık ve ölüm yardımı bakımından bir ülkede tamamlanan sigortalılık veya eşdeğer süreler, hak kazanma, hakkın devamı veya yeniden doğması için gerekirse diğer ülke süreleriyle birleştirilir. Aynı tarihe rastlayan süre iki defa sayılmaz.

m.28/2 ve 3, belirli bir meslekte geçmiş olma şartına bağlı özel yardımları düzenler. Bu durumda yalnız diğer ülkede aynı meslekte geçen süreler birleştirilir. Özel rejim hakkı yine doğmazsa ilgili süreler, ücretli çalışanların genel sigorta yardımının hesabında değerlendirilebilir.

Yeni anlaşmanın önemli farklarından biri m.28/4’tür. Türkiye ve Belçika süreleriyle şart tamamlanamazsa, her iki akit devletin de süre birleştirmesine imkân veren sosyal güvenlik anlaşması imzaladığı üçüncü bir ülkedeki süreler de çakışmamak kaydıyla hesaba katılabilir. Üçüncü ülke kuralı otomatik değildir; her iki tarafın o ülkeyle olan anlaşmasının kişi ve sigorta kolu kapsamı ayrıca doğrulanır.

Birleştirmenin sonucu, Belçika yıllarının SGK hizmet dökümünde Türk günü görünmesi değildir. Kurumlar, aylığa hak kazanma koşulunun tamamlanıp tamamlanmadığını belirlerken diğer ülke süresini yardımcı süre olarak kullanır. Prim mülkiyeti ve ödeme sorumluluğu değişmez.

Sözleşme aylığı nasıl hesaplanır?

m.29 iki aşamalı hesap getirir. Kişi süre birleştirmeden yalnız bir ülkenin iç mevzuatıyla aylığa hak kazanıyorsa o kurum, aylığı yalnız kendi ülkesindeki sigortalılık sürelerine göre hesaplar. Kurum aynı zamanda sözleşme oranlama hesabını da yapar ve daha yüksek sonucu esas alır.

Kişi aylığa ancak m.28 ile süreler birleştirildiğinde hak kazanıyorsa kurum önce iki ülkedeki bütün kabul edilen süreleri kendi mevzuatında geçmiş gibi varsayarak teorik aylık hesaplar. Sonra yalnız kendi mevzuatına tabi sürenin toplam süreye oranını uygular. Bu oransal tutar, o ülkenin ödeyeceği sözleşme aylığıdır.

Belçika emeklilik yaşı ve erken emeklilik şartları Belçika iç hukukuna; Türkiye şartları ise ilk sigorta tarihi, statü, yaş ve prim gününe göre Türk hukukuna tabidir. Tek bir ortak emeklilik yaşı yoktur.

Belçika’da bir yıldan az sigortalılık varsa ne olur?

Anlaşma m.34 net bir eşik koyar. Bir ülkedeki toplam sigortalılık süresi bir yıldan azsa ve yalnız bu süreyle o ülke mevzuatına göre hiçbir hak doğmuyorsa, o ülkenin kurumu malullük, ölüm, emeklilik veya yaşlılık yardımı bağlamakla yükümlü değildir.

Bu, kısa sürenin tamamen kaybolduğu anlamına gelmez. Diğer ülke kurumu, anlaşmanın oranlama hükümleri çerçevesinde bu dönemi kendi hesabında dikkate alabilir. Ancak bir yıllık süreyi takvim tahminiyle değil, yetkili kurumun formülerinde onaylanan sigortalılık günleriyle belirlemek gerekir.

Belçika ve Türkiye’den aynı anda emekli maaşı alınabilir mi?

Evet. Kişi her iki ülkenin şartlarını tamamladığında Belçika kurumu ile SGK ayrı karar verir ve ayrı ödeme yapar. Anlaşma m.46’ya göre her kurum ödemeyi kendi devletinin para biriminde yaparak yükümlülüğünü yerine getirir; anlaşmadan doğan transferler serbestçe yürütülür.

İki ödeme almak iki tam aylık anlamına gelmez. Her ülke kendi sigortalılık süresi ve kazanç kaydı üzerinden hesap yapar. Ayrıca medeni hâl, çalışmaya devam, vergi mukimliği, sağlık primi ve kurumun gelirle birleşme kuralları net tutarı etkileyebilir. Bu unsurlar “emekli maaşı kesilmez” cümlesinden ayrı incelenmelidir.

3201 sayılı Kanunla yurt dışı borçlanması aynı işlem mi?

Hayır. 3201 sayılı Kanun m.1, Türk vatandaşlarının ve kanunda belirtilen eski vatandaşların yurt dışında 18 yaşından sonra geçen belirli sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı sürelerini borçlanmasına imkân verir. m.4’e göre günlük borç, başvuru tarihinde seçilen prime esas günlük kazancın yüzde 45’i üzerinden belirlenir ve tebliğden itibaren üç ay içinde ödenir.

m.5 uyarınca borçlanılan günler kural olarak 5510 sayılı Kanun m.4/1-b kapsamında kabul edilir; bir yıl 360, bir ay 30 gündür. m.6 kapsamında aylık için yurda kesin dönüş, borcun tamamen ödenmesi ve yazılı istek şarttır. Kesin dönüş, Türkiye’de sürekli ikamet zorunluluğu değil; yurt dışındaki çalışmanın sona ermesi ve ikamete dayalı sosyal sigorta ya da sosyal yardım alınmaması ölçütleriyle değerlendirilir.

Sözleşme birleştirmesi ücretsiz hak koordinasyonudur; borçlanma ise maliyetli gün edinimidir. Özellikle Belçika’daki kısa süre, Türk ilk giriş tarihi, borçlanmanın 4/1-b statüsü ve aylık başlangıcı birlikte hesaplanmadan ödeme kararı verilmemelidir.

Emeklilik başvurusu nereye yapılır?

Türkiye’de ikamet eden kişi, Belçika hizmetlerini açıkça yazarak SGK’nın yetkili sosyal güvenlik il müdürlüğü veya merkezine başvurabilir. Belçika’da ikamet eden kişi, çalışan statüsüne göre Belçika Federal Emeklilik Servisi veya bağımsız çalışanların yetkili kurumuna başvurur. Kurumlar BE-TR formülerleriyle hizmet ve karar bilgilerini birbirine iletir.

Anlaşma m.45/2 çok önemlidir: Bir akit devlet kurumuna yapılan yardım başvurusu, eşdeğer yardım için diğer akit devlet kurumuna da yapılmış kabul edilir. Bunun uygulanabilmesi için kişinin diğer ülkedeki hizmetini ve eşdeğer aylık talebini başvuruda açıkça belirtmesi gerekir. Başvuru nüshası, evrak kayıt numarası ve teslim tarihi saklanmalıdır.

Belçika–Türkiye emeklilik başvurusu için belgeler

• Kimlik veya pasaport ile vatandaşlık durumunu gösteren belge,
• Türkiye kimlik numarası ve Belçika ulusal sicil numarası,
• SGK hizmet dökümü ve eski sigorta belgeleri,
• Belçika kariyer dökümü, işveren ve ücret kayıtları,
• Bağımsız çalışmada sosyal sigorta sandığı belgeleri,
• İkamet adresleri ve belediye kayıtları,
• Evlenme, boşanma veya ölüm olayını gösteren medeni hâl belgeleri,
• Banka hesabı, güncel adres ve iletişim bilgileri,
• Vekille başvuruda işlem yetkisini açıkça içeren vekâletname.

Anlaşma m.44, anlaşma kapsamında düzenlenen evrakı elçilik veya konsolosluk tasdikinden muaf tutar. Bu muafiyet, her yabancı belgenin her işlemde tercümesiz kullanılacağı anlamına gelmez. Kurum formüleri dışındaki nüfus, mahkeme veya özel belgelerde istenen tercüme ve doğrulama işlemi ayrıca kontrol edilir.

Belçika emeklisi Türkiye’de sağlık yardımından nasıl yararlanır?

Anlaşma m.17’ye göre iki ülkeden aylık alan kişi, ikamet ettiği ülkenin mevzuatına göre ve o ülkenin yetkili kurumunun yükümlülüğünde sağlık yardımından yararlanır. Yalnız bir ülkeden aylık alıp diğer ülkede ikamet eden kişiye sağlık yardımı ikamet yerindeki kurumca sağlanır; mali yük aylığı ödeyen yetkili kuruma ait olabilir.

Kişinin bağlı olduğu Belçika sağlık sigortası kuruluşundan durumuna uygun BE-TR formülerini alması ve Türkiye’de SGK kaydını yaptırması gerekir. Geçici seyahat, daimi ikamet ve iki ülkeden aylık alma durumları için aynı form kullanılmaz. m.14’teki acil tedavi koşulu ile m.15’teki ikamet yardımı birbirinden ayrılmalıdır.

Eksik süre veya ret kararında itiraz nasıl yapılır?

Önce hangi kurumun hangi dönemi reddettiği tespit edilir. Belçika kariyer kaydı eksikse iş sözleşmeleri, bordrolar, sosyal sigorta sandığı belgeleri ve işveren kayıtlarıyla Belçika kurumuna; SGK hizmeti veya sözleşme hesabı eksikse Türk kuruma yazılı düzeltme talebi verilir.

m.45/1, belirli sürede bir ülke makamına verilmesi gereken başvuru veya itirazın aynı sürede diğer ülkenin yetkili makamına verilmesi halinde kabul edileceğini; başvurunun ilk teslim tarihinin korunacağını düzenler. m.45/3 uyarınca bir başvuru veya belge diğer akit devletin resmî dilinde yazıldığı için reddedilemez. Yine de karar yazısındaki merci ve süre birebir izlenmelidir.

Başvuru öncesi kontrol listesi

1. Belçika kariyer dökümündeki ücretli ve bağımsız çalışma dönemlerini ayırın.
2. SGK hizmet dökümünde 4/1-a, b ve c statülerini kontrol edin.
3. İki ülkede aynı tarihe rastlayan günleri işaretleyin.
4. Belçika süresi bir yıldan azsa m.34 hesabını kurumdan yazılı isteyin.
5. Eski BT formları yerine güncel BE-TR formülerini kullanın.
6. Süre birleştirme ile 3201 borçlanmasını ayrı ayrı hesaplayın.
7. Başvuruda diğer ülke hizmetini ve eşdeğer aylık talebini açıkça yazın.
8. Sağlık kaydı için ikamet ve aylık durumuna uygun formu alın.
9. Her teslim için evrak numarası ve tarih kaydı tutun.
10. Karar geldiğinde itiraz merciini ve son günü aynı gün belirleyin.

Belçika–Türkiye emeklilik anlaşması hakkında sık sorulan sorular