Avusturya–Türkiye Emeklilik Anlaşması: Hizmet Birleştirme (2026)

Avusturya–Türkiye emeklilik anlaşması var mı? Kısa cevap

Evet. Yürürlükteki Türkiye Cumhuriyeti ile Avusturya Cumhuriyeti Arasında Sosyal Güvenlik Hakkında Anlaşma 28 Ekim 1999’da imzalanmış, 1 Aralık 2000’de yürürlüğe girmiş ve 1 Ekim 1996’dan itibaren hüküm ifade etmiştir. Anlaşmanın 17. maddesi, iki ülkedeki çakışmayan sigortalılık sürelerinin malullük, yaşlılık ve ölüm aylığına hak kazanma aşamasında birleştirilmesini sağlar.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Her ülke aylığı kendi mevzuatı ve kendi sigortalılık süresi üzerinden hesaplar. Avusturya primleri SGK’ya devredilmez. Türkiye’deki süre tek başına aylığa yetmiyorsa SGK toplam süre üzerinden teorik aylık hesaplar; ardından Türk günlerinin toplam günlere oranını uygular. 3201 sayılı Kanuna göre yurt dışı borçlanması ise SGK’ya ayrıca bedel ödenerek Türk günü kazanılmasıdır.

Yürürlükteki Avusturya–Türkiye anlaşmasının hukuki dayanağı

SGK’nın 23 Mart 2020 tarihli 2020/6 sayılı Genelgesi, anlaşmanın tarihini, kapsamını, formülerlerini ve aylık hesabını ayrıntılı biçimde açıklar. Genelgenin resmî tespitine göre ilk anlaşma 12 Ekim 1966’da imzalanmış, 1 Ekim 1969’da yürürlüğe girmiş ve Avusturya tarafından 1 Ekim 1996’da feshedilmiştir. Sonraki görüşmelerin ardından yeni anlaşma 28 Ekim 1999’da imzalanmış, 1 Aralık 2000’de yürürlüğe girmiştir.

Anlaşmanın geriye etkili hükmü nedeniyle 1 Ekim 1996–30 Kasım 2000 arasındaki dönem yok sayılmaz. SGK Genelgesi, yeni anlaşmanın 1 Ekim 1996 itibarıyla hüküm ifade ettiğini açıkça belirtir. Yürürlük öncesindeki sigortalılık süreleri de hak kazanma incelemesinde dikkate alınır.

Anlaşma eşit işlem, aylıkların diğer ülkede ödenmesi, uygulanacak mevzuatın belirlenmesi ve kurumlar arası yardımlaşma ilkelerini içerir. Emeklilik bakımından temel maddeler 17’de süre birleştirme, 18’de bir yıldan az süre, 22’de aylık hesaplama ve 28’de diğer ülkede yapılan başvurunun kabulüdür.

Kimler ve hangi sigorta kolları kapsamda?

SGK 2020/6 Genelgesine göre anlaşma; malullük, yaşlılık, ölüm, iş kazası ve meslek hastalıkları ile hastalık ve analık yardımları bakımından 5510 sayılı Kanun m.4/1-a kapsamındaki çalışanları ve geçici 20. madde sandıklarını kapsar. Uzun vadeli sigorta kollarında bağımsız çalışanlar m.4/1-b, malullük, yaşlılık ve ölüm bakımından kamu görevlileri m.4/1-c kapsamındadır.

Bu ayrım önemlidir; sağlık yardımı kapsamı ile emeklilik kapsamı aynı değildir. Bağımsız çalışan veya kamu görevlisinin yaşlılık süresi birleştirilebilirken her sağlık formülerinden aynı şartlarla yararlanması mümkün olmayabilir. Dosyada talep edilen sigorta kolu ve Türk statüsü ayrı yazılmalıdır.

Geçici görevlendirmede SGK’nın güncel Avusturya ülke sayfasına göre ilk süre en çok 24 aydır. Süre dolmadan başvurulması ve iki taraf yetkili makamlarının önceden onayıyla uzatma mümkündür. Türkiye’den giden için TR/A 1, Avusturya’dan gelen için A/TR 1 formüleri uygulanacak mevzuatı kanıtlar.

Avusturya ve Türkiye süreleri nasıl birleştirilir?

Anlaşma m.17 uyarınca bir ülkedeki süre aylığa hak kazanmaya yetmiyorsa diğer ülkede geçen sigortalılık süreleri, aynı zamana rastlamamak kaydıyla birleştirilir. Türkiye bakımından 4/1-a, 4/1-b, 4/1-c ve geçici 20. madde sandık süreleri Avusturya süreleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Birleştirme yabancı günü Türk hizmet dökümüne aktarmak değildir. Kurum, yaş, sigortalılık süresi ve gün şartının tamamlanıp tamamlanmadığını incelerken diğer ülke süresini hesaba katar. Avusturya dönemi için Türk prime esas kazancı yaratılmaz; Türk aylığı hesabında yalnız Türkiye’deki prime esas kazançlar kullanılır.

Aynı tarihte hem Türkiye hem Avusturya sigortası görünen gün bir kez sayılır. Geçici görev döneminde hangi ülke mevzuatının uygulandığı TR/A 1 veya A/TR 1 belgesiyle belirlenir. Çakışma çözülmeden toplam gün hesabı kesinleştirilemez.

Müstakil aylık ile kısmi sözleşme aylığı arasındaki fark

SGK 2020/6 Genelgesinin anlaşma m.22 açıklamasına göre Türkiye süreleri tek başına aylığa yetiyorsa SGK yalnız Türk hizmetlerini dikkate alarak müstakil aylık bağlar; Avusturya süreleri Türk aylık hesabına girmez. Avusturya kurumu da kendi mevzuatına göre bağımsız inceleme yapar.

Türk süreleri tek başına yetmiyor fakat Avusturya süreleriyle şart tamamlanıyorsa kısmi aylık hesaplanır. Formül şöyledir: toplam süre üzerinden hesaplanan teorik Türk aylığı × Türk prim gün sayısı ÷ iki ülkedeki toplam prim gün sayısı. Prime esas kazançta yalnız Türk çalışmaları kullanılır.

Bu nedenle “iki ülkeden emekli olmak” ile “iki ülkedeki bütün yıllar üzerinden iki tam maaş almak” aynı şey değildir. Her kurum kendi süre ve kazanç kayıtlarından sorumludur.

Bir yıldan az Avusturya sigortalılığı nasıl değerlendirilir?

Anlaşma m.18 ve SGK Genelgesine göre bir ülkedeki toplam süre bir yıldan, Türkiye hesabıyla 360 günden azsa o ülke kural olarak bu süreyi aylık hesabında dikkate almaz. Ancak yalnız bu kısa süreyle o ülke mevzuatına göre bağımsız bir yardım hakkı doğuyorsa istisna uygulanır.

Aylık bağlamayan ülkenin bir yıldan az süresi, diğer ülke kurumu tarafından hak kazanma ve miktar hesabında kendi süresi gibi dikkate alınır. Kesin gün sayısı çalışma tahminiyle değil A/TR 14 veya kurumun eşdeğer hizmet belgesiyle belirlenmelidir.

Avusturya’daki ilk çalışma Türkiye’de ilk sigorta başlangıcını etkiler mi?

Anlaşmalı ülke hizmetinin Türk emeklilik şartında başlangıç olarak dikkate alınması sözleşme ve SGK uygulamasına bağlıdır. Avusturya’da Türkiye çalışmasından önce başlayan ve kurumca doğrulanan sigortalılık, kısmi aylık hesabında Türk sigorta başlangıcının belirlenmesini etkileyebilir. SGK Genelgesindeki örneklerde Avusturya başlangıç tarihine göre Türk şartları yeniden tespit edilmektedir.

Bu etki, Avusturya’daki her adres kaydının başlangıç sayılması anlamına gelmez. Aylık, hizmet dökümü veya yetkili kurum formülerinde sigortalılık olarak kabul edilmiş tarih gerekir. Başlangıcın öne gelmesi de tek başına aylık hakkı yaratmaz; statü, yaş ve toplam süre şartları birlikte sağlanmalıdır.

Kısmi aylık hesabı örnekle nasıl okunur?

Varsayalım kurumlar çakışmayan 5.960 Türk günü ile 1.890 Avusturya gününü doğruladı. Toplam süre 7.850 gündür. Türk mevzuatına göre toplam süre üzerinden hesaplanan teorik aylığa 5.960/7.850 oranı, yani yaklaşık 0,7592 uygulanır. Bu oran, yalnız hesap tekniğini anlatır; gerçek aylık tutarı kişinin Türk prime esas kazançları, aylık bağlama oranı, başvuru tarihi ve geçiş hükümleri belirler.

Avusturya kurumu aynı teorik Türk aylığını kullanmaz. Kendi hukukundaki sigortalılık, kazanç ve emeklilik koşullarına göre ayrı karar verir. Bu nedenle SGK kararındaki oran Avusturya aylığının yüzdesi değildir. Kurumlardan gelen karar yazıları yan yana konulmalı; kabul edilen süreler, aylık başlangıç tarihleri ve ödeme para birimleri ayrı karşılaştırılmalıdır.

Ölüm ve malullük aylıklarında aynı sistem mi uygulanır?

Anlaşma yalnız yaşlılık aylığıyla sınırlı değildir. Sigortalının ölümü halinde eş, çocuk veya diğer hak sahiplerinin sıfatı her ülkenin kendi mevzuatına göre belirlenir; süreler gerektiğinde m.17 kapsamında birleştirilir. Başvuruda ölüm kayıt örneği, evlilik belgesi, çocukların öğrenim veya malullük kayıtları ve önceki aylık kararları istenir.

Malullük dosyasında ise sigortalılık süresi yanında tıbbi değerlendirme vardır. Bir ülkedeki malullük kararı diğer ülkeyi kendiliğinden bağlamaz. SGK TR/A 15 ayrıntılı tıbbi raporu ve kurum yazışmalarını kullanır; Türk mevzuatındaki çalışma gücü kaybı ve sigortalılık koşullarını ayrıca inceler. Bu nedenle yaşlılık aylığı hesap tablosu malullük dosyasına aynen uygulanmamalıdır.

3201 yurt dışı borçlanması süre birleştirmeden neden farklı?

3201 sayılı Kanun m.1, yurt dışında 18 yaşından sonra geçen kanunda sayılı sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı sürelerinin şartlarıyla borçlanılmasına imkân verir. m.4’e göre borç, başvuru tarihinde seçilen prime esas günlük kazancın yüzde 45’i üzerinden hesaplanır; tebliğden itibaren üç ay içinde tamamen ödenmelidir.

m.5 gereği borçlanılan günler kural olarak 5510 sayılı Kanun m.4/1-b kapsamında kabul edilir; ay 30, yıl 360 gündür. m.6 aylık için yurda kesin dönüş, borcun tamamen ödenmesi ve yazılı istek şartlarını arar. Yurt dışında çalışma veya ikamete dayalı sosyal sigorta/sosyal yardım, aylık bağlama ve devam koşullarını etkileyebilir.

Süre birleştirme ücretsizdir ve Avusturya dönemini Türk gününe dönüştürmez. Borçlanma ücretlidir ve ödenen dönemi Türk hizmeti yapar. Maliyet, statü ve aylık başlangıcı hesaplanmadan yalnız eksik gün sayısına bakılarak karar verilmemelidir.

Avusturya emeklilik başvurusu nereye yapılır?

Türkiye’de yaşayan veya son Türk çalışması bulunan kişi, son çalışmasının geçtiği SGİM/SGM’nin yurt dışı işlemleri servisine başvurur. SGK’dan zaten aylık alıyorsa işlem aylık dosyasının bulunduğu merkezce yürütülür. Avusturya’da yaşayan kişi Pensionsversicherungsanstalt veya statüsüne göre yetkili Avusturya sosyal sigorta merciine başvurabilir.

Anlaşma m.28 gereği bir ülke kurumuna süresinde verilen başvuru diğer ülke kurumuna yapılmış sayılır. Bunun için başvuruda diğer ülkedeki sigortalılık ve hangi aylığın talep edildiği açıkça bildirilmelidir. SGK işlemlerinde TR/A 12 talep formüleri, TR/A 14 Türk süre belgesi ve malullük dosyasında TR/A 15 ayrıntılı tıbbi rapor kullanılır.

Başvuruda hazırlanacak belgeler

• Kimlik veya pasaport ve vatandaşlık durumunu gösteren kayıt,
• Türk kimlik numarası ile Avusturya sigorta numarası,
• SGK hizmet dökümü ve eski sigorta belgeleri,
• Avusturya Versicherungsdatenauszug ve çalışma kayıtları,
• İşveren adları, çalışma tarihleri, bordro veya sigorta bildirimleri,
• İkamet kayıtları ve güncel adres,
• Ölüm aylığında ölüm, evlilik ve çocuklara ait medeni hâl belgeleri,
• Banka hesabı ve iletişim bilgileri,
• Vekille takipte işlemi açıkça kapsayan vekâletname.

Eksik Avusturya kayıtları için işveren belgeleri başvuruyla birlikte sunulmalı; kurumun A/TR 14 cevabı beklenmelidir. Türkçe olmayan özel belgelerin tercüme ve doğrulama şartı belge türüne göre ayrıca incelenir.

Avusturya ve Türkiye arasında sağlık hakkı

Sözleşme sağlık yardımlarını da kapsar; ancak statü, ikamet ve geçici bulunma süresi sonucu değiştirir. SGK’nın güncel Avusturya sayfasına göre Türkiye’den altı aydan kısa geçici görevle giden 4/1-a sigortalısı için acil tedavide TR/A 3; altı aydan uzun görevde daha geniş sağlık yardımı için TR/A 3B düzenlenir.

Avusturya’dan Türkiye’ye geçici görevli gelen kişinin A/TR 3 formülerini SGİM/SGM’ye sunup YUPASS numarası alması gerekir. Emekliler ve daimi ikamet eden aile bireylerinde TR/A 4 veya karşı ülke formu gündeme gelir. Formüler sağlık hizmetinden önce kuruma kaydedilmelidir; emeklilik aylığı almak tek başına otomatik provizyon oluşturmaz.

Eksik hizmet veya ret kararında ne yapılır?

Önce ret gerekçesi ayrılır: Avusturya sigorta dönemi eksik mi, Türk statüsü yanlış mı, 360 günden az süre kuralı mı uygulandı, yoksa yaş şartı mı tamamlanmadı? Avusturya kaydı için çalışma belgeleriyle Avusturya kurumuna; SGK hesabı için karar ve formülerler eklenerek SGİM/SGM’ye yazılı düzeltme talebi verilir.

İtiraz süresi ve mercii kararın ait olduğu ülke hukukuna tabidir. Diğer ülkedeki kuruma teslim imkânı bulunsa da tebliğ tarihi ve son gün açıkça kaydedilmelidir. Her başvuru için imzalı nüsha, evrak numarası ve gönderi kanıtı saklanmalıdır.

Başvuru öncesi kontrol listesi

1. Avusturya sigorta dökümünüzü yetkili kurumdan alın.
2. SGK hizmetlerini 4/1-a, b, c olarak ayırın.
3. Çakışan dönemleri ve geçici görev formlarını kontrol edin.
4. Avusturya süresi 360 günden azsa m.18 hesabını inceleyin.
5. Türk süreleriyle müstakil aylık hakkını önce hesaplayın.
6. Gerekirse kısmi aylık oranını ayrı hesaplayın.
7. 3201 borçlanmasının maliyet ve statü etkisini karşılaştırın.
8. Talepte diğer ülke aylığını açıkça işaretleyin.
9. Sağlık için doğru TR/A veya A/TR formunu alın.
10. Ret kararında son itiraz gününü kaydedin.

Avusturya–Türkiye emeklilik anlaşması hakkında sık sorulan sorular