Ankara İnfaz ve Denetimli Serbestlik: Müddetname Kontrolü

Müddetname neyi gösterir, neyin yerine geçmez?

5275 sayılı Kanun m.4 uyarınca mahkûmiyet hükmü kesinleşmedikçe ceza infaz edilemez. m.5, kesinleşen hükmün Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesini ve infazın Cumhuriyet savcısı tarafından izlenip denetlenmesini düzenler. Müddetname, bu infaz sürecinde cezanın süresini ve ilgili tarihleri gösteren hesap belgesidir; mahkûmiyetin gerekçesini veya suçun unsurlarını yeniden belirleyen bir hüküm değildir.

Karardaki “üç yıl hapis” bilgisi tek başına yeterli değildir. Aynı miktar ceza, farklı suç tarihi veya tekerrür durumu nedeniyle farklı rejime tabi tutulur. Ayrıca adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle çevrilen hapis ile doğrudan hapis cezasının infazı aynı kurallara tabi değildir. 5275 m.105/A/4 ve m.106’daki özel hükümler bu ayrım için kontrol edilir.

Mahsup TCK 63’e göre yapılır

TCK m.63, hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi özgürlüğü sınırlayan hâller nedeniyle geçirilen sürelerin hapis cezasından indirilmesini düzenler. Uygulamada gözaltı ve tutukluluk başlangıç-bitiş kayıtları karşılaştırılır. Bir tutanağın düzenlenme tarihi ile özgürlüğün fiilen kısıtlandığı tarih aynı değilse fark açıklığa kavuşturulmalıdır.

Mahsup hesabında aynı günlerin iki ayrı kalemde tekrar kullanılması veya daha önce başka ilamda mahsup edilen sürenin yeniden düşülmesi önlenmelidir. Başka dosyadaki tutukluluğun mahsubu ileri sürülüyorsa o dosyanın sonucu, suç tarihleri ve daha önceki mahsup işlemleri birlikte incelenir. Bütün özgürlük sınırlamaları aynı oranda hesaba girmez; adli kontrolün özel mahsup hükümleri kendi dayanağıyla değerlendirilir.

5275 m.99’a göre her ceza bağımsızlığını korur. Birden fazla kesinleşmiş hüküm varsa koşullu salıverilme uygulaması yönünden infaz hâkimliğinden toplama kararı istenir. Toplama işlemi, suçları tek suça dönüştürmez ve her ilamdaki infaz özelliklerini ortadan kaldırmaz. Farklı oranlara tabi cezalar tek bir oranla hesaplanamaz.

Mahkûmiyetin dayandığı kanunun sonradan değişmesiyle cezanın yeniden belirlenmesi gereken durumlarda uyarlama meselesi doğar. Bu, sadece müddetnamedeki bir toplama hatasının düzeltilmesinden farklıdır. 5275 m.98-101 çerçevesinde hangi konunun hükmü veren mahkemeye, hangisinin infaz hâkimliğine ait olduğu talebin içeriğine göre belirlenmelidir.

Koşullu salıverilmede neden tek oran yoktur?

5275 m.107/1, iyi hâli temel koşul olarak düzenler. m.107/2’de süreli hapis cezaları için genel oran yarıdır; aynı fıkrada sayılan suçlarda ve diğer özel hükümlerde farklı oranlar bulunur. Hapis cezasının yarısının hesaplanması, kişinin o tarihte koşulsuz olarak serbest kalacağı anlamına gelmez. İyi hâl değerlendirmesi ve yetkili karar gerekir.

7550 sayılı Kanun m.14, ikinci defa tekerrürde koşullu salıverilmeyi tümüyle yasaklayan eski hükmü değiştirmiştir. Bu nedenle “ikinci mükerrir cezanın tamamını mutlaka kurumda geçirir” şeklindeki eski açıklama güncel genel kural değildir. Bununla birlikte başka nedenle koşullu salıverilmeye engel bir özel hüküm varsa o da incelenir.

Çocukluk, suçun işlendiği tarihteki yaş ve belirli suçlar için öngörülen geçiş hükümleri ayrıca önem taşır. Bir yetişkin için hazırlanmış hesabı aynı süreli ceza alan çocuğa aynen uygulamak doğru değildir. İnfazın zaman bakımından uygulanmasında TCK m.7 ve ilgili geçici maddeler göz ardı edilmemelidir.

5275 m.105/A: Olağan denetimli serbestlik koşulları

m.105/A/1’in olağan düzenlemesinde açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlünün talebi değerlendirilir. Kurumun hazırladığı değerlendirme raporu dikkate alınarak, infaz işlemlerini yapan başsavcılığın bulunduğu yer infaz hâkimi karar verir. m.105/A/2’de, açık kuruma ayrılma koşulları oluşmasına rağmen iradesi dışındaki nedenle ayrılamayan kişiler için ayrıca hüküm vardır.

Denetimli serbestlik, “cezadan bir yıl silinmesi” değildir. Koşullu salıverilme tarihine kadar kalan bölüm belirlenen yükümlülüklerle infaz edilir. İmza, program, çalışma veya bölgesel kısıtlama gibi uygulamalar kişinin dosyasındaki plana göre belirlenir. Denetim süresi bitmeden hiçbir yükümlülük kalmadığı varsayılmamalıdır.

Bu kurum, CMK m.109’daki adli kontrolle aynı değildir. Adli kontrol soruşturma veya kovuşturmada bir koruma tedbiridir; m.105/A kesinleşmiş cezanın infazına ilişkindir. TCK m.191 kapsamındaki soruşturma dönemine ait tedavi ve denetimli serbestlik de kendi usulüne tabidir. Aynı kurum tarafından takip edilmesi, hukuki dayanakların birleştiği anlamına gelmez.

Onda bir ve en az beş gün şartı hangi dosyalara uygulanır?

7550 sayılı Kanun m.13 ile m.105/A/1’e eklenen hükme göre, bu usulden yararlanmak için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri kurumda geçirilmelidir; bu süre beş günden az olamaz. Hesabın esası, doğrudan hükmedilen toplam cezanın onda biri değil, kanunun belirttiği koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken süredir.

Aynı Kanunun m.17’siyle eklenen geçici m.11, bu yeni şartın yürürlük tarihinden önce işlenen suçlara uygulanmayacağını belirtir. 7550, 4 Haziran 2025’te yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Hükmün 2026’da kesinleşmiş olması, suç daha önce işlendiği hâlde yeni asgari süreyi otomatik olarak uygulanır hâle getirmez. Belirleyici tarih bu geçiş hükmü bakımından suç tarihidir.

Bu beş gün ile denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat için m.105/A/6-a’da düzenlenen beş gün farklıdır. İlki ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken asgari süreye, ikincisi kurumdan ayrıldıktan sonraki başvuruya ilişkindir. İki süre aynı başlık altında açıklanırsa kişinin hangi yükümlülüğü ne zaman yerine getireceği belirsizleşir.

31 Temmuz 2023 ve öncesindeki suçlar: Geçici 10/6

7571 sayılı Kanun m.27, geçici m.10/6’daki tarihi suçun işlendiği tarihle ilişkilendirmiştir. Bu nedenle yalnız 31 Temmuz 2023 günü cezaevinde bulunup bulunulmadığına bakılarak kapsam belirlenemez. Hüküm, 31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde işlenen suçlar bakımından, sayılan istisnalar ve infaz koşullarıyla birlikte uygulanır.

Kapalı kurumdan açık kuruma erken ayrılmada toplam ceza on yıldan azsa en az bir ay, on yıl veya daha fazlaysa en az üç ay kurumda geçirilmiş olması ve olağan açık kuruma ayrılmaya üç yıl veya daha az kalması gibi koşullar bulunur. Denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlanma bakımından ise hükümde kapsanan kişilerin talebi ve en az üç ay açık kurumda kalma şartı ayrıca düzenlenmiştir. Açık kuruma ayrılmak, cezaevinden tamamen tahliye edilmek değildir.

Kapsam dışı suçlar arasında TCK m.82/1-d, e ve f kapsamındaki öldürme fiilleri; deprem nedeniyle bina veya diğer yapıların yıkılması, çökmesi veya hasarı sonucu meydana gelen öldürme suçları; TCK m.102, 103 ve m.104/2-3 kapsamındaki cinsel suçlar bulunur. Ayrıca ilgili fıkrada sayılan devlete karşı suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlara ilişkin istisnalar da korunur. Yalnız cezanın miktarına bakılarak bu istisnalar aşılmaz.

Geçici m.10/6, geçmişte Covid-19 izninde olanlara ilişkin diğer fıkralarla aynı değildir. Bir fıkradaki beş yıllık süreyi başka fıkradaki üç yıllık erken yararlanma hükmüyle toplayarak herkese tek sonuç çıkarmak yanlıştır. Suç tarihi, açık/kapalı kurum durumu, uygulanan rejim ve taleple ilgili karar dosyada ayrı gösterilmelidir.

İyi hâl ve yükümlülük ihlali neden hesabı etkiler?

5275 m.89, iyi hâlin değerlendirilmesinde kurum kurallarına uyum, yükümlülüklerin yerine getirilmesi, iyileştirme programları, yeniden suç işleme ve mağdura zarar verme riski gibi hususların incelenmesini düzenler. Hesaplanan tarihin gelmesi, bütün bu değerlendirmelerin olumlu kabul edildiği anlamına gelmez. Olumsuz kararda somut gerekçe ve başvuru yolu kontrol edilir.

m.105/A/6’da süresinde müdürlüğe başvurmama, yükümlülüklere ve denetim planına uymamakta ısrar etme veya kişinin kuruma dönmek istemesi gibi hâllerde açık kuruma gönderilme düzenlenir. Hastane yatışı veya başka mazeret varsa belge gecikmeden ilgili makama sunulur; kişinin kendi değerlendirmesiyle yükümlülüğü kaldırdığı varsayılmaz.

Koşullu salıverilmenin geri alınması m.107’nin ayrı hükümlerine tabidir. Denetimli serbestlikteki yükümlülük ihlali ile koşullu salıverildikten sonra yeni suç nedeniyle kararın geri alınması aynı süreç değildir. Hangi kararın uygulandığı görülmeden “bütün ceza yeniden başlar” veya “yalnız birkaç gün eklenir” şeklinde kesin sonuç verilmez.

18 Ağustos 2026 değişikliği: Çocuk hükümlünün infazı

7593 sayılı Kanun m.5–7, 5275 sayılı Kanunun çocuk kurumları ve koşullu salıverilme hükümlerini değiştirmiştir. m.15/4 uyarınca kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezasında doğrudan çocuk eğitimevi düzenlemesi uygulanır. Diğer çocuk hükümlüler bakımından kapalı kurumdan eğitimevine ayrılma, uzman katılımlı idare ve gözlem kurulu değerlendirmesine bağlıdır.

Olağan değerlendirme en geç üç ayda bir yapılır; olumsuz tutum ve davranış değerlendirmesi sonrasında yeniden inceleme süresi altı ayı geçemez. Dosyada kararın gerekçesi, uzman katılımı ve tekrar inceleme tarihi gösterilmelidir. Eğitimevine ayrılma, hükümlülüğün sona ermesi veya koşulsuz serbest bırakma değildir.

Yeni m.107/5’te, on beş yaşına kadar kurumda geçirilen bir günün iki gün sayılması kuralından TCK m.81–83, m.102–103, m.188 ve m.220 kapsamındaki suçlar dışlanmıştır. Bu nedenle yalnız hükümlünün yaşına bakılarak iki kat sayım yapılamaz. Suçun maddesi ile tarihine göre zaman bakımından uygulama ve lehe koşullu salıverilme rejimi ayrıca denetlenir. Ayrıntılar adli süreçteki çocuğun hakları rehberinde açıklanmıştır.

7595 sayılı Kanun olağan denetimli serbestlik değildir

7595 sayılı Kanun m.1, 6 ve 9, kanunda belirtilen PKK/KCK bağlantılı dosyalar için özel ve koşullu bir infaz ertelemesi düzenler. Uygulama; örgütün fiilî varlığına son vermesi ve silah tesliminin güvenlik kurumlarınca tespiti, bunun teyidine ilişkin MGK kararının Resmî Gazete’de yayımlanması, kapsam ve istisnalar ile başvuru koşullarına bağlıdır. Başvuru için altı ay, kanunun yayımından değil belirtilen MGK kararının yayımından başlar.

Bu özel rejim, bütün örgüt dosyalarında otomatik tahliye veya TCK m.221 kapsamında etkin pişmanlık değildir. Koşullar gerçekleşip yetkili infaz hâkimi karar vermeden cezanın ertelendiği kabul edilemez. Kanunun m.6’sı kapsamında erteleme kararı verilen dönem boyunca ceza zamanaşımı işlemez; bu süre TCK m.68 hesabında ayrıca dikkate alınır.

Sağlık, küçük çocuk ve konutta infaz

m.105/A/3’te sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için iki yıllık; ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız sürdüremeyen hükümlüler için üç yıllık özel süreler düzenlenir. Bunlar diğer kanuni şartları ortadan kaldırmaz. Sağlık durumunun maddede gösterilen rapor usulüyle belgelenmesi gerekir.

Konutta infaz, gece veya hafta sonu infazı gibi özel yöntemler ise m.110’da düzenlenir. 7550 sayılı Kanun bu alandaki süre ve koşulları da değiştirmiştir. Denetimli serbestliğe uygun olmama, kişinin konutta infaza mutlaka uygun olduğu anlamına gelmez; yaş, ceza türü, miktarı, sağlık raporu ve özel istisnalar birlikte değerlendirilir. Hastalık nedeniyle infazın geri bırakılması m.16 kapsamında ayrıca incelenir.

Ankara’da hatalı müddetname veya infaz kararına nasıl başvurulur?

Önce hata sınıflandırılır: yanlış suç tarihi, eksik mahsup, hatalı infaz oranı, toplama sorunu veya iyi hâl/denetimli serbestlik kararı mı? Hesap hatasına ilişkin dilekçede mevcut müddetnamenin hangi satırının neden yanlış olduğu ve doğru hesabı sağlayan belge belirtilir. Mahkûmiyetin esasına yönelik itiraz ise infaz hesabı düzeltme talebiyle aynı değildir.

4675 sayılı Kanun m.4-5 kapsamındaki infaz işlemlerine karşı öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet düzenlenmiştir. İnfaz hâkimliği kararına karşı m.6’daki güncel itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Şikâyet veya itiraz kendiliğinden infazı durduruyor kabul edilmemeli; uygulanabilir durdurma veya erteleme usulü ayrıca değerlendirilmelidir.

Ankara’da yetkili birim, kişinin yalnız ikamet adresiyle değil ilgili infaz işlemi ve kanuni yetki kuralıyla belirlenir. Ankara, Ankara Batı ve kurumun bulunduğu yer arasındaki ayrım dosya üzerinden yapılır. Sincan cezaevi avukat görüşü, belge temini ve hükümlüyle hukuki yardım görüşmesine; ceza istinafı ise henüz kesinleşmemiş mahkûmiyetin denetimine ilişkindir.

İnfaz incelemesine gönderilecek evrakta kimlik ve özel nitelikli bilgiler güvenli kanallardan paylaşılmalıdır. Yakalama emri varsa emrin ifade amacı mı yoksa infaz amacı mı taşıdığı ayrıca belirlenir. İnternetteki tek bir hesaplama aracı, kesinleşmiş ilam ve bütün infaz kayıtlarının incelenmesinin yerine geçmez.

Sık sorulan sorular