Yurt Dışındayken Ankara’da Ceza Dosyası: Yakalama ve Savunma

Dosya numarasından önce hangi sıfatla işlem yapıldığı belirlenir

Soruşturmada şüpheli, kovuşturmada sanık olmak ile kesinleşmiş cezanın infazının aranması farklı süreçlerdir. Savcılığın ifade çağrısı, mahkemenin duruşma çağrısı, yakalama emri ve infaz için çıkarılmış işlem birbirinin yerine konulamaz. “Ankara’da dosyan var” şeklindeki sözlü bilgi, hangi başvurunun yapılacağını belirlemek için yeterli değildir.

UYAP Vatandaş Portalı’nda bir kayıt görülmemesi, hiçbir soruşturma veya yakalama kararı bulunmadığının kesin kanıtı değildir. Erişim yetkisi, soruşturmanın niteliği ve dosyadaki kısıtlılıklar kontrol edilir. CMK m.153 kapsamındaki müdafi incelemesi de kendi koşullarına tabidir. Kişisel veriler, dosyayla ilgisi bulunmayan kişilere veya herkese açık kanallara gönderilmemelidir.

Tebligat Kanunu 25 ile 25/a arasındaki fark

7201 sayılı Kanun m.25, yabancı ülkede tebligatın ilgili yabancı makamlar ve diplomatik yollar üzerinden yapılmasını düzenler. Uluslararası sözleşmeler ve ilgili devletin izin verdiği yöntem ayrıca gözetilir. m.25/a ise yabancı ülkedeki Türk vatandaşına Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla uygulanabilen özel bildirim usulüdür. Yabancı vatandaş veya tüzel kişi hakkında bu usul kendiliğinden uygulanmaz.

m.25/a kapsamında bildirimin konusu ve çıkaran makam gösterilir; otuz gün içinde başvurulmaması hâlinde tebligatın yapılmış sayılacağı ihtar edilir. Bildirimin bulunduğu ülkenin mevzuatına uygun biçimde muhataba tebliğ edildiği belgelendiğinde, konsolosluğa başvurulmaması durumunda tebligat otuzuncu günün sonunda yapılmış sayılır. Bu nedenle “evrakı konsolosluktan almadım, süre başlamaz” varsayımı güvenilir değildir.

Otuz günlük bu düzenleme ile kararın istinaf veya itiraz süresi farklıdır. Önce tebligatın hangi gün yapılmış sayıldığı, sonra ilgili kanun yolunun süresi belirlenir. Adres değişikliğinin bildirilmesi bakımından m.35; usulsüz tebligat iddiasında m.32 ayrıca incelenir. Usulsüzlük iddiası, öğrenme tarihini destekleyen somut kayıtla ileri sürülmelidir.

Örnek: Almanya’da yaşayan bir sanık için eski Türkiye adresine gönderilen tebligatın geçerliliği, yalnız “yurt dışındaydı” denilerek çözülemez. Dosyada bilinen adres, adres kayıtları, tebligat yöntemi ve fiilen öğrenme tarihi birlikte değerlendirilir. İşlem yapılacak ülke ve vatandaşlık durumu bilinmeden tek tip konsolosluk tebligatı talebi hazırlanmaz.

Yakalama emri, tutuklama ve uluslararası arama farklı işlemlerdir

CMK m.98, soruşturma ve kovuşturma aşamalarındaki yakalama emrinin koşullarını düzenler. Kararda kişinin hangi işlem için aranıldığı görülmelidir. İfade veya sorgu amacıyla yakalama ile kesinleşmiş hapis cezasının infazına yönelik yakalama aynı sonuçları doğurmaz. Tutuklama ise CMK m.100-101 kapsamında ayrıca gerekçe ve koşul gerektirir.

Türkiye’deki bir yakalama emri, tek başına yabancı devlette doğrudan uygulanacak yakalama kararı ya da otomatik iade kararı değildir. Uluslararası arama ve iade, 6706 sayılı Kanun, ilgili sözleşme ve yabancı devletin hukuku çerçevesindeki ayrı süreçlerdir. “Her yakalama kırmızı bültendir” veya “yurt dışındaysa hiçbir işlem yapılamaz” biçimindeki iki genelleme de yanlıştır.

Yakalama emrinin kaldırılması talebinde emir tarihi, dosya, çıkarılma nedeni ve bu nedenin neden sona erdiği açıklanır. Talepte bulunmak, talebin kabul edildiği anlamına gelmez. Kararın kaldırıldığı ve ilgili kayıtlara işlendiği resmî olarak doğrulanmadan kaldırılmış gibi hareket edilmemelidir. Ayrıntılı başvuru ayrımları yakalama emri ve ifadeye gitme rehberinde ele alınmaktadır.

Yurt dışından sorgu ve duruşmaya katılma: CMK 196

CMK m.193’te sanığın duruşmada hazır bulunması temel kuraldır. m.196/1, mahkemece sorgusu yapılmış sanığın gerekli talep ve mahkeme kararıyla sonraki duruşmalarda hazır bulunmaktan bağışık tutulmasını düzenler. Avukatın dilekçe sunmuş olması veya kişinin daha önce kollukta ifade vermesi, mahkeme sorgusunun her durumda tamamlandığı anlamına gelmez.

m.196/2 istinabe yoluyla sorgunun genel koşullarını; m.196/4 hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda aynı anda sesli ve görüntülü iletişim tekniğinin kullanılmasını düzenler. m.196/6 ise yurt dışında bulunan sanığın belirlenen duruşmada hazır bulunmasının zorluğunda, daha önce duruşma açılarak veya istinabe yoluyla sorgulanmasına ilişkin özel hüküm içerir. Uygulanacak yöntem, suçun niteliği ve dosyanın koşulları belirtilerek mahkemeden istenir.

İstinabe talebi bir görüntülü görüşme randevusu değildir. Muhatap yabancı makam, sorular, kimlik tespiti, tercüman ihtiyacı, savunma hakları ve tutanağın dosyaya alınması usule uygun hazırlanır. Mahkeme kararı olmadan kişisel bir görüntülü görüşme uygulamasına bağlanmak, yasal sorgunun yerine geçmez. Konsoloslukta düzenlenen vekâletname de kendiliğinden sorgu tutanağı değildir.

Gaiplik ile kaçaklık ayrımı ve 2026 değişikliği

CMK m.244, yeri bilinmeyen veya yurt dışında bulunup yetkili mahkeme önüne getirilemeyen ya da getirilmesi uygun bulunmayan sanık için gaipliği düzenler. Gaip hakkında duruşma açılmaz; mahkeme delillerin elde edilmesi veya korunması için gerekli işlemleri yapar. Bu kavram, hukuk mahkemesinde verilen gaiplik kararıyla aynı değildir.

CMK m.247’de kaçaklık, soruşturma veya kovuşturmayı sonuçsuz bırakmak amacıyla saklanma veya yabancı ülkede bulunma ve bu nedenle yetkili makama ulaştırılamama koşullarına bağlanır. Usulüne uygun çağrı ve maddede öngörülen işlemler değerlendirilmeden yalnız yurt dışı ikamet belgesinden kaçaklık sonucu çıkarılamaz.

7589 sayılı Kanun m.16 ile değişen CMK m.247/3 uyarınca kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılır; fakat daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Güvenlik tedbiri kararı verilmişse sanık veya müdafii, savunma hakkını kullanmak istediğini belirterek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir. Bu hüküm bütün dosyaların kapanması veya yakalama emirlerinin kendiliğinden kalkması anlamına gelmez.

Güvence belgesi bir avukat taahhüdü değildir

CMK m.246, gaip sanığın duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına ilişkin mahkemece güvence belgesi verilmesini düzenler. CMK m.248/7 bu hükmü kaçaklar bakımından da uygulanabilir kılar. Belge koşullara bağlanır; m.246/2’deki mahkûmiyet, kaçma hazırlığı veya koşullara uymama hâllerinde güvencenin hükmü kalmaz.

Bu belgeyi avukat veya konsolosluk kendi kararıyla vermez. Hangi dosya ve fiil için, hangi koşullarla verildiği okunmalıdır. Başka bir dosyadaki infaz emri ya da farklı tedbirin de kalktığı varsayılamaz. Türkiye’ye gelmeden önce yapılacak hukuki çalışma, güncel kararların resmî olarak incelenmesi ve yasal katılım yönteminin belirlenmesidir; sınırda hiçbir işlem yapılmayacağı yönünde sonuç garantisi verilemez.

Müdafi yardımı ve kanun yolu sürelerinin korunması

CMK m.149-154 uyarınca müdafi, kanunun tanıdığı kapsamda dosyayı inceler, hukuki talepleri sunar ve şüpheli veya sanıkla gizli görüşür. Yurt dışındaki noter veya konsolosluk üzerinden düzenlenen temsil belgesinin kullanılacağı işlemle uyumu, gerektiğinde tercüme ve tasdik koşulları ayrıca kontrol edilir. Müdafi seçilmesi, kişinin mahkemece bizzat yapılması istenen işlemlerden otomatik olarak muaf tutulması değildir.

İstinafa açık hükümde CMK m.273 gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvuru yapılır. İtiraza tabi işlemlerde ilgili özel hüküm ve CMK m.268 uygulanır. Kusursuz olarak süreyi kaçırma iddiasında CMK m.40-41’deki eski hâle getirme şartları ayrıca değerlendirilir; yalnız yurt dışında yaşamak kusursuzluğun otomatik kanıtı değildir. İstinaf ve temyiz farklı denetim yollarıdır.

Ankara’da dosyanın hangi mahkemede bulunduğu, adliye bina bilgisi ve duruşma günü, dosya tebligatı üzerinden teyit edilmelidir. Sanığın yurt dışındaki adresi, suçun işlendiği yere ilişkin yetki kuralını kendiliğinden değiştirmez.

Sık sorulan sorular