Geçici Teminat Ne Kadar ve Ne Zaman İade Edilir? 4734 m.33-44 Rehberi

Geçici Teminat Oranı Yüzde Kaçtır?

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 33. maddesi, geçici teminat için sabit bir tam oran değil asgari oran belirler. Buna göre ihalelerde, teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olmamak üzere istekli tarafından belirlenecek tutarda geçici teminat alınır. Kanunun “%3’ünden az olmamak üzere” ifadesi önemlidir: istekli tam olarak yüzde üç verebileceği gibi daha yüksek tutarda da geçici teminat verebilir.

Bu sistem teklif gizliliğini korumaya da hizmet eder. Teminat tutarı tam olarak teklif bedelinin yüzde üçü olmak zorunda olsaydı, teminat tutarından teklif bedelinin hesaplanması mümkün olabilirdi. Kanun daha yüksek teminat verilmesine izin vererek bu riski azaltır. Bununla birlikte geçici teminatın yüzde üçten düşük olması teklifin geçerliliğini doğrudan etkileyen önemli bir eksikliktir.

Danışmanlık hizmet ihalelerinde ise ihale dokümanında belirtilmesi şartıyla geçici teminat alınmaması mümkündür. Bu istisna bütün hizmet alımlarına yaygınlaştırılamaz; yalnız Kanunda ve ihale dokümanında öngörülen danışmanlık hizmeti ihalesi bakımından uygulanır.

Teklifin %3’ünden Fazla Geçici Teminat Verilebilir mi?

Evet. 4734 m.33 açıkça yüzde üçü alt sınır olarak belirlemiştir. İstekli teklifinin yüzde üçünden daha yüksek bir teminat sunabilir. Bu nedenle yüzde 3,20, yüzde 4 veya daha yüksek oranlı teminat verilmesi tek başına hukuka aykırılık oluşturmaz. Burada önemli olan teminatın kabul edilen türlerden olması, tutarının asgari oranı karşılaması ve teminat mektubu kullanılıyorsa metin ve süre şartlarının mevzuata uygun bulunmasıdır.

Fazla teminatın verilmiş olması, yaptırım anında tamamının otomatik olarak gelir kaydedileceği anlamına gelmez. Kamu İhale Kurulu uygulamasında geçici teminatın gelir kaydını gerektiren durumda, isteklinin Kanunla üstlendiği asgari riskin teklif bedelinin yüzde üçü olduğu; bu oranı aşan fazla kısmın ise iade edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Bu ayrım şirketler açısından önemli parasal sonuç doğurur.

Örneğin 10.000.000 TL teklif için asgari geçici teminat 300.000 TL’dir. İstekli 400.000 TL geçici teminat sunmuşsa yüzde üç şartı karşılanmıştır. Gelir kaydını gerektiren bir durum doğduğunda hangi kısmın gelir kaydedileceği güncel KİK uygulaması ve somut işlemin hukuki sebebi üzerinden incelenmelidir; fazla verilen kısmın otomatik olarak kaybedildiği varsayılmamalıdır.

Hangi Değerler Geçici Teminat Olarak Kabul Edilir?

4734 sayılı Kanun’un 34. maddesi teminat olarak kabul edilebilecek değerleri düzenler. Tedavüldeki Türk Parası, teminat mektupları ve ilgili mevzuatta belirtilen devlet iç borçlanma senetleri gibi değerler kanuni çerçevede kullanılabilir. Güncel uygulamada bankalarca verilen teminat mektupları yanında, Kanundaki tanım ve şartları taşıyan kefalet sigortası kapsamındaki kefalet senetleri de teminat sistemi içinde yer alır.

İdare, Kanunda teminat olarak kabul edilebileceği belirlenmemiş bir değeri kendi şartnamesiyle yeni bir teminat türü haline getiremez. Aynı şekilde mevzuatın kabul ettiği bir teminat türünü hukuki dayanak olmaksızın reddedemez. İhale dokümanı ve standart formlar birlikte incelenmelidir.

Nakit teminat yatırılacaksa ihale dokümanında gösterilen hesaba, istekli ve ihale bilgileri doğru yazılarak ödeme yapılmalıdır. Teminat mektubu veya e-teminat kullanılacaksa ayırt edici numara, banka kaydı ve EKAP doğrulaması teklif verme süresi sona ermeden kontrol edilmelidir.

Geçici Teminat Mektubunun Süresi Ne Kadar Olmalıdır?

4734 sayılı Kanun’un 35. maddesine göre geçici teminat mektuplarında süre belirtilir ve bu süre, 32. maddeye göre belirlenen teklif geçerlilik süresinden en az 30 gün fazla olmalıdır. Teklif geçerlilik süresi uzatılırsa geçici teminat mektubunun süresi de aynı şekilde uzatılır.

Bu nedenle yalnız teminat tutarının yüzde üçü karşılaması yeterli değildir. Mektubun süresi teklif geçerlilik süresinin son gününden en az otuz gün sonrasına kadar devam etmelidir. Bir gün dahi yetersiz süreli teminat mektubu teklifin değerlendirilmesi bakımından ciddi sorun yaratır.

Elektronik teminat mektuplarında da süre şartı ortadan kalkmaz. Sistem teminatı elektronik olarak doğrulasa bile mektubun geçerlilik tarihi mevzuata uygun olmalıdır. İstekli, teklif vermeden önce idari şartnamede yazılı teklif geçerlilik süresi ile teminat mektubundaki son tarihi karşılaştırmalıdır.

Geçici Teminat Ne Zaman İade Edilir?

Geçici teminatın iade zamanı isteklinin ihale sonucundaki durumuna göre değişir. İhale üzerinde kalan istekli bakımından 4734 m.44 açık hüküm içerir: kesin teminat verilerek sözleşme imzalandıktan hemen sonra geçici teminat iade edilir. Çünkü bu aşamadan sonra taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirilmesinin güvencesi kesin teminattır.

İhale üzerinde kalmayan ve ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi de olmayan isteklilerin geçici teminatları, teklif değerlendirme ve ihale sonucu sürecindeki mevzuat hükümlerine göre iade edilir. İdarenin artık teminatı tutmasını gerektiren kanuni bir risk kalmadığında teminatın iadesi gerekir.

Geçici teminat mektubu kullanılmışsa elektronik veya fiziki iade/serbest bırakma işlemi, nakit teminat kullanılmışsa muhasebe iadesi takip edilmelidir. Teminatın iade edilmiş sayılması ile bankanın bloke veya limit kaydının fiilen çözülmesi arasındaki teknik süreç şirket tarafından kontrol edilmelidir.

İkinci Teklif Sahibinin Geçici Teminatı Ne Zaman İade Edilir?

Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin geçici teminatı, ilk sıradaki istekliyle sözleşme imzalanana kadar idare açısından önem taşır. İlk istekli sözleşmeyi imzalamazsa 4734 m.44 şartlarıyla ikinci teklif sahibi sözleşmeye davet edilebilir. Bu nedenle ikinci teklif sahibinin teminatının erken iadesi, idarenin bu güvenceyi kaybetmesine neden olur.

İlk sıradaki istekli kesin teminatı verip sözleşmeyi usulüne uygun imzaladığında ikinci teklif sahibine geçme ihtiyacı ortadan kalkar ve ikinci teklif sahibinin geçici teminatı iade edilir. İlk istekli sözleşmeyi imzalamazsa, ikinci teklif sahibinin teklif fiyatının ihale yetkilisince uygun görülmesi şartıyla m.42 usulüne göre davet yapılabilir.

İkinci teklif sahibi de davete rağmen sözleşmeyi imzalamazsa onun da geçici teminatı gelir kaydedilir ve ihale iptal edilir. Bu nedenle ikinci sırada olmak sözleşme öncesi yükümlülükleri tamamen sona erdirmez.

Geçici Teminat Hangi Hâllerde Gelir Kaydedilir?

4734 sayılı Kanun çeşitli ihlal durumlarında geçici teminatın gelir kaydını düzenler. Bunlardan en bilinenlerinden biri m.44’teki sözleşme imzalamama hâlidir. İhale üzerinde kalan istekli kesin teminatı vermek ve sözleşmeyi imzalamak zorundayken bu yükümlülüğe uymazsa protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek olmaksızın geçici teminat gelir kaydedilir.

Kanun’un 10. maddesinde taahhüt edilen bazı durumların sözleşmeden önce tevsik edilememesi veya gerçeğe aykırı taahhütte bulunulması bakımından da geçici teminat sonucuna ilişkin hükümler vardır. 11. maddede ihaleye katılamayacağı hâlde katılanların da ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedileceği düzenlenir.

Her gelir kaydı sebebi aynı zamanda ihalelerden yasaklama sonucu doğurmaz. Örneğin bazı tevsik belgesi uyuşmazlıklarında teminat gelir kaydedilirken yasaklama koşullarının oluşmadığı durumlar vardır. Bu nedenle idare “teminat gelir kaydedildiğine göre mutlaka yasaklama da gerekir” şeklinde otomatik işlem kurmamalıdır.

Geçici Teminatın %3’ü Aşan Kısmı da Gelir Kaydedilir mi?

Kamu İhale Kurulu kararlarında, geçici teminatın gelir kaydını gerektiren durumlarda teklif bedelinin yüzde üçüne denk gelen kanuni asgari kısmın risk kapsamında olduğu; isteklinin teklif gizliliğini sağlamak amacıyla daha yüksek verdiği fazla tutarın gelir kaydına konu edilmemesi gerektiği yönünde uygulama bulunmaktadır. Bu nedenle yüzde üçten fazla geçici teminat veren şirket, yaptırım halinde toplam teminatın tamamının kaybedilmesini otomatik kabul etmemelidir.

Bu ayrım özellikle yüksek bedelli ihalelerde büyük ekonomik fark yaratır. Teklif bedeli 100 milyon TL, geçici teminat 5 milyon TL ise kanuni asgari yüzde üç 3 milyon TL’dir. Gelir kaydına dayanak olayda güncel Kurul ve yargı yaklaşımı incelenerek fazla 2 milyon TL’nin iadesi talep edilebilir.

Ancak somut teminatın hangi ihale kısmı için verildiği, kısmi teklif olup olmadığı ve gelir kaydı sebebinin hangi kanun maddesine dayandığı belirlenmeden salt oran üzerinden sonuç kurulamaz. Kısımlara ayrılmış ihalelerde teminatın hangi teklif toplamına karşılık verdiği ayrıca hesaplanmalıdır.

Elektronik Geçici Teminat Nasıl Kontrol Edilir?

Elektronik ihale uygulamalarında geçici teminat mektubu banka veya yetkili kuruluş üzerinden elektronik olarak düzenlenebilir ve EKAP kayıtlarıyla doğrulanabilir. İsteklinin fiziki mektup sunmak yerine ayırt edici numara veya sistem kaydı üzerinden teminatı teklifine bağladığı durumlar vardır. Bu kolaylık teminatın hukuki şartlarını ortadan kaldırmaz.

Elektronik teminatın tutarı, geçerlilik süresi, ihale kayıt numarası, lehtar idare, istekli unvanı ve standart forma uygunluğu teklif gönderilmeden önce kontrol edilmelidir. Şirket unvanındaki küçük bir uyumsuzluk veya yanlış ihale kaydı teklifin değerlendirilmesini etkileyebilir.

EKAP ekran görüntüsü, banka işlem belgesi ve teminatın ayırt edici numarası saklanmalıdır. Sistemsel uyuşmazlık çıkarsa bu kayıtlar teminatın teklif süresi içinde oluşturulup sunulduğunu göstermede önem taşır.

Geçici Teminatın Gelir Kaydına Nasıl İtiraz Edilir?

Gelir kaydı işleminin ihale süreci içinde hangi aşamada tesis edildiğine göre 4734 sayılı Kanun’un şikâyet ve itirazen şikâyet yolları ile idari yargı denetimi gündeme gelebilir. İdarenin hukuka aykırı değerlendirme sonucunda teminatı gelir kaydettiği düşünülüyorsa başvuru süreleri derhal kontrol edilmelidir.

İhale sürecindeki işlem veya eyleme karşı idareye şikâyet süresi 4734 m.55’e göre 21/b ve 21/c ihalelerinde beş gün, diğer ihalelerde on gündür. İdare kararına karşı veya cevap verilmemesi hâlinde KİK’e itirazen şikâyet için ayrıca on günlük süre vardır. Bu konular için ihaleye şikâyet süresi ve KİK itirazen şikâyet süresi rehberleri kullanılabilir.

Sözleşmenin imzalanmasından sonraki uyuşmazlıklar veya idari yaptırımlar farklı hukuki nitelik taşıyabilir. İşlem tarihi, dayanak madde, gelir kaydı kararı ve bildirim şekli üzerinden görevli merci belirlenmelidir.

Geçici Teminatta En Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata geçici teminat oranını “tam yüzde üç” sanmaktır; yüzde üç asgari orandır. İkinci hata, yüzde üçten fazla teminat verilemeyeceğini düşünmektir. Üçüncü hata, teminat mektubunun yalnız tutarına bakıp teklif geçerlilik süresinden en az otuz gün uzun olması gereken geçerlilik tarihini kontrol etmemektir.

Dördüncü hata, ihale üzerinde kalmayan herkesin teminatının aynı anda iade edileceğini düşünmektir; ikinci teklif sahibinin teminatı sözleşme riskine karşı tutulabilir. Beşinci hata sözleşme imzalanınca geçici teminatın iadesini takip etmemektir. Altıncı hata, gelir kaydı hâlinde yüzde üçü aşan fazla kısmın hukuki durumunu hiç incelememektir.

Yedinci hata, teminat gelir kaydını otomatik yasaklama ile eşitlemektir. Sekizinci hata, e-teminatın sistemde bulunduğu için şekil ve süre şartlarının önemsiz olduğunu sanmaktır. Dokuzuncu hata ise kısmi teklifte teminat hesabını toplam ihale bedeli veya yanlış kısım üzerinden yapmaktır.

Resmî Kaynaklar

4734 sayılı Kanun’un güncel metni için Mevzuat Bilgi Sistemi; e-teminat, standart formlar ve Kurul uygulaması için Kamu İhale Kurumu ile EKAP esas alınmalıdır.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

4734 m.33-35 ve 44 hükümleri Türkiye genelindeki kamu ihalelerinde uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu’nun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; kamu ihale teminat ve yaptırım uyuşmazlıkları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Mersin ofisinden takip edilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Geçici teminat oranı yüzde kaçtır?

Teklif bedelinin yüzde üçünden az olamaz.

2. Yüzde üçten fazla geçici teminat verilebilir mi?

Evet. Kanun yüzde üçü alt sınır olarak belirler.

3. Geçici teminat mektubunun süresi ne kadar olmalıdır?

Teklif geçerlilik süresinden en az 30 gün daha uzun olmalıdır.

4. İhale üzerinde kalan isteklinin teminatı ne zaman iade edilir?

Kesin teminat verilip sözleşme imzalandıktan hemen sonra.

5. İkinci teklif sahibinin geçici teminatı hemen iade edilir mi?

İlk istekliyle sözleşme imzalanmasına kadar tutulabilir.

6. Sözleşme imzalanmazsa geçici teminat ne olur?

4734 m.44 şartları varsa gelir kaydedilir.

7. Fazla verilen geçici teminatın tamamı gelir kaydedilir mi?

KİK uygulamasında teklif bedelinin yüzde üçünü aşan fazla kısmın iadesi yönünde kararlar bulunmaktadır.

8. E-teminat kullanılabilir mi?

Evet. Mevzuata ve EKAP elektronik teminat kurallarına uygun olmak şartıyla.

9. Danışmanlık ihalesinde geçici teminat zorunlu mu?

İhale dokümanında belirtilmek şartıyla danışmanlık hizmet ihalelerinde geçici teminat alınmaması mümkündür.

10. Geçici teminat nakit yatırılabilir mi?

Kanunun kabul ettiği teminat değerlerinden Türk parası kullanılabilir; ihale dokümanındaki ödeme ve hesap bilgileri izlenir.

11. Teklif süresi uzarsa teminat mektubu da uzatılır mı?

Evet. Geçici teminat mektubunun süresi teklif geçerlilik süresiyle uyumlu olarak uzatılır.

12. Geçici teminatın gelir kaydına itiraz edilebilir mi?

İşlemin aşamasına ve hukuki niteliğine göre şikâyet, KİK başvurusu ve idari yargı yolları değerlendirilir.

Geçici Teminatın Gelir Kaydı Öncesi Kontrol

Geçici teminatın gelir kaydı, yalnız idarenin istekliden memnun olmaması nedeniyle uygulanmaz. Kanunda gelir kaydına bağlanan fiilin gerçekleşip gerçekleşmediği, sözleşmeye davetin usulüne uygun tebliği, istekliye tanınan süre, kesin teminat ve diğer sözleşme belgelerinin durumu birlikte incelenir. İsteklinin teklif geçerlilik süresini uzatmayı reddetmesi ile sözleşmeye davet edildiği hâlde kanuni yükümlülüğünü yerine getirmemesi aynı hukuki sonuç değildir.

Teminat mektubu nakde çevrilmeden veya nakit teminat gelir kaydedilmeden önce ihale işlem dosyasındaki davet, tebligat, EKAP kaydı ve isteklinin cevabı karşılaştırılmalıdır. Gelir kaydı kararı da idari işlem niteliği taşır ve kanuni dayanağı açık olmalıdır.

Geçici Teminat ile Teklif Bedeli Arasındaki Bağ

4734 m.33 geçici teminat için teklif edilen bedelin en az yüzde üçü oranını öngörür. İstekli daha yüksek tutarda teminat verebilir; ancak kanuni asgari tutarın altında kalan teminat teklifin geçerlilik şartını karşılamaz. Teminat tutarı hesaplanırken teklif mektubundaki toplam bedel esas alınır ve para birimi ile mektuptaki tutar birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Teklif bedelinin sonradan açıklama veya aritmetik işlem adı altında değişmesi teminat yeterliliğini de etkileyebilir. Bu nedenle teklif tutarı, geçici teminat tutarı ve standart form aynı kontrol tablosunda incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →