Üniversite Öğrenci Disiplin Cezaları Nelerdir? 2547 Sayılı Kanun m.54 Rehberi 2026

Üniversite öğrenci disiplin cezalarının güncel hukuki kaynağı nedir?

Yükseköğretim öğrencilerinin disiplin işleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 54. maddesinde doğrudan düzenlenir. Madde 2 Şubat 2023 tarihli 7437 sayılı Kanun ile yeniden düzenlenmiş; daha sonra Anayasa Mahkemesinin 22 Şubat 2024 tarihli E.2023/78, K.2024/55 sayılı kararıyla bazı alt bentler iptal edilmiştir. Bu nedenle 2026 yılında öğrenci disiplin cezası incelenirken yalnız eski “Öğrenci Disiplin Yönetmeliği” metnine bakmak veya 2023’teki kanun metnini iptal kararlarını dikkate almadan uygulamak doğru değildir.

Madde 54 disiplin suçlarını ve karşılık gelen cezaları, tekerrürü, soruşturma açmaya yetkili amirleri, soruşturma süresini ve zamanaşımını, savunma hakkını, soruşturma usulünü, ceza verme yetkisini, kurulun çalışma yöntemini, karar sürelerini, bildirim ve başvuru yollarını aynı maddede ayrıntılı biçimde düzenler. Bu nedenle öğrenci hakkında verilen bir cezanın hukuka uygunluğu yalnız “fiil işlendi mi?” sorusuna değil, usulün de kanuna uygun yürütülüp yürütülmediğine bağlıdır.

Disiplin hukukunda kanunilik ilkesi önemlidir. Öğrencinin fiili, kanunda hangi yaptırıma bağlanmışsa kural olarak o disiplin tipi üzerinden değerlendirilir. İptal edilmiş bir alt bendin veya yürürlükten kalkmış eski yönetmelik hükmünün 2026 yılında ceza dayanağı yapılması hukuken sorunludur.

Kınama cezasını gerektiren fiiller nelerdir?

2547 m.54/1-a kınamayı, öğrencinin öğrencilikle ilgili kusurlu davranışından dolayı kınandığının yazılı olarak bildirilmesi şeklinde tanımlar. 2026 itibarıyla aktif alt bentler arasında yükseköğretim kurumu yetkililerince istenilen bilgileri yanıltmak amacıyla eksik veya yanlış bildirmek; ders, seminer, sınav, uygulama, laboratuvar, atölye, bilimsel toplantı ve konferans düzenini bozmak; kurumca veya kurum izniyle asılmış güncel duyuru ve programları koparmak, yırtmak, değiştirmek, karalamak veya kirletmek; sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek; üniversite senatosunun belirlediği alanlar dışında sigara, diğer tütün ürünleri ve elektronik sigara kullanmak bulunur.

Kanunun 54/1-a bendinin daha önce bulunan bir alt bendi Anayasa Mahkemesinin 22 Şubat 2024 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. İptal edilmiş alt bent üzerinden yeni ceza verilemez. Disiplin soruşturmasında fiilin aktif bir kanun hükmüne açıkça oturması gerekir.

Kınama “hafif” bir yaptırım olarak görülse de öğrenci hakkında resmi disiplin kararıdır. Karar öğrenciye bildirilir ve dosyaya işlenir. Bu nedenle soruşturma, savunma ve itiraz güvenceleri kınama bakımından da geçerlidir.

Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma hangi fiillerde uygulanır?

2547 m.54/1-b, öğrencinin bir haftadan bir aya kadar yükseköğretim kurumundan uzaklaştırılmasını ve bu süre içinde derslere ve sınavlara katılamamasını düzenler. Bu cezayı gerektiren aktif fiiller arasında öğrenme ve öğretme hürriyetini engelleyici veya kurumun işleyiş ve huzurunu bozucu eylemler; disiplin soruşturmasının usulüne uygun yürütülmesini engelleme; kendisine hak sağlayan kurum belgesini başkasına kullandırma veya başkasının belgesini kullanma; kurumda kişilerin şeref ve haysiyetini zedeleyen sözlü veya yazılı eylemler; kurum personelinin şeref ve haysiyetini zedeleyen eylemler; kurumda alkollü içki içmek ve kurum personeli veya öğrencilerini tehdit etmek bulunur.

Bu bentte de Anayasa Mahkemesinin E.2023/78, K.2024/55 sayılı kararıyla iptal edilmiş bir alt bent vardır. İptal edilen alt bent 2026 yılında yürürlükte değildir. Üniversite yönetiminin kararında hangi aktif alt bende dayanıldığının açıkça gösterilmesi gerekir.

Uzaklaştırma süresinin “bir haftadan bir aya kadar” olması, idarenin tamamen serbest olduğu anlamına gelmez. Disiplin makamı fiilin ağırlığını, öğrencinin önceki disiplin durumunu, pişmanlığını, geçmiş davranışlarını, çalışma ve başarı durumunu m.54/9-d çerçevesinde değerlendirir; şartları varsa bir derece alt ceza da verebilir.

Bir yarıyıl uzaklaştırma cezası hangi fiillerde verilir?

2547 m.54/1-c’ye göre bir yarıyıl uzaklaştırma, öğrencinin bir yarıyıl yükseköğretim kurumundan uzaklaştırılması ve bu sürede öğrencilik haklarından yararlanamamasıdır. Kanunda bu cezaya bağlanan fiiller açıkça sayılmıştır.

Yükseköğretim kurumunda işgal ve benzeri fiillerle hizmetleri engellemek, kurum personeli veya öğrencilere fiili saldırıda bulunmak, kurumda hırsızlık yapmak, bina veya demirbaşları tahrip etmek ya da bilişim sistemine zarar vermek, sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek, seminer-tez-yayınlarda intihal yapmak veya akademik çalışma niteliğindeki metni kişisel emek ve akademik birikim dışında kısmen ya da tamamen başkasına yazdırmak, uzaklaştırma kararına rağmen bu karara uymamak ve Kanunda atıf yapılan belirli hayvanlara karşı fiilleri kurumda işlemek bir yarıyıl uzaklaştırma kapsamındadır.

Kopyaya “teşebbüs” ile kopya “çekmek veya çektirmek” farklı yaptırımlara bağlanmıştır. Teşebbüs kınama, gerçekleşmiş kopya çekme veya çektirme bir yarıyıl uzaklaştırma kapsamındadır. Bu ayrım öğrencinin isnat edilen fiili ve deliller bakımından doğrudan önemlidir.

İki yarıyıl uzaklaştırma cezası hangi fiillerde uygulanır?

2547 m.54/1-ç, iki yarıyıl uzaklaştırmayı ve bu sürede öğrencilik haklarından yararlanamamayı düzenler. Bu yaptırım, daha ağır fiillere bağlanmıştır. Yükseköğretim görevlilerine cebir ve şiddet kullanarak görevin yapılmasını engellemek; öğrencilere cebir ve şiddet kullanarak yükseköğretim hizmetinden yararlanmalarını engellemek; kurum içinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, taşımak veya bulundurmak bu kapsamdadır.

Sınavlarda tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencinin sınav salonundan çıkarılmasına engel olmak, kendi yerine başkasını sınava sokmak veya başkasının yerine sınava girmek de iki yarıyıl uzaklaştırma yaptırımı altındadır. Bu fiiller, sıradan kopya çekme fiilinden daha ağır yaptırımla karşılanır.

Yükseköğretim kurumunda cinsel tacizde bulunmak, 6136 sayılı Kanuna aykırı belirli silah, mermi, bıçak ve patlayıcı maddeleri taşımak veya bulundurmak, kurumun bilişim sistemine girerek kendisine veya başkasına haksız çıkar sağlamak ya da kişilerin mağduriyetine neden olmak, soruşturmacıları tehdit etmek ve Kanunda atıf yapılan belirli hayvanlara karşı ağır fiiller de iki yarıyıl uzaklaştırma kapsamında sayılmıştır.

Yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası hangi fiillerde verilir?

2547 m.54/1-d yükseköğretim kurumundan çıkarmayı, öğrencinin bir daha çıkarıldığı yükseköğretim kurumuna alınmamak üzere öğrencilikten çıkarılması olarak tanımlar. Bu en ağır öğrenci disiplin yaptırımıdır.

Mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, böyle bir örgütü yönetmek veya örgüte üye olmak; uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri satmak, başkalarına vermek veya ticaretini yapmak; 6136 sayılı Kanuna aykırı belirli silah ve patlayıcı maddeleri kullanmak; kişilerin vücudu üzerinde cinsel davranışlarda bulunarak cinsel dokunulmazlığı ihlal etmek çıkarma cezasını gerektiren aktif fiiller arasındadır.

Bu bentte de Anayasa Mahkemesinin 22 Şubat 2024 tarihli kararıyla iptal edilmiş bir alt bent vardır. İptal edilen alt bent, 2026 yılında çıkarma cezası için dayanak oluşturamaz.

Çıkarma cezası tekerrür yoluyla verilemez. Kanun m.54/2-b açıkça, disiplin suçunun tekerrürü gerekçesiyle yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası verilemeyeceğini düzenler.

Disiplin suçunun tekrarında ceza otomatik artar mı?

2547 m.54/2’ye göre disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir eylem, cezanın bildiriminden sonra ve disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde tekrar edilirse bir derece ağır ceza uygulanır. Burada tekerrür için önceki cezanın bildirilmiş olması ve aynı eylemin kanunda öngörülen dönem içinde tekrar edilmesi gerekir.

Tekerrür nedeniyle yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası verilemez. Bu sınırlama kanunda açıkça yazılıdır. Dolayısıyla iki yarıyıl uzaklaştırma yaptırımının tekerrür gerekçesiyle otomatik olarak çıkarmaya çevrilmesi kanuna aykırıdır.

Tekerrürden farklı olarak m.54/9-d, ceza makamına belirli ölçütlerle bir derece alt ceza verme yetkisi tanır. Fiilin ağırlığı, öğrencinin daha önce ceza alıp almadığı, pişmanlığı, geçmiş davranışları, çalışma ve başarı durumu dikkate alınabilir. Alt ceza takdiri gerekçeli kullanılmalıdır.

2024 Anayasa Mahkemesi iptal kararı ne değiştirdi?

Anayasa Mahkemesi E.2023/78, K.2024/55 sayılı ve 22 Şubat 2024 tarihli kararında 7437 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenen m.54’ün bazı alt bentlerini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. İptal edilen hükümler arasında belirli ifade ve faaliyetlere ilişkin disiplin suçları ile m.54/6-f’deki bir soruşturma usulü hükmü bulunur.

İptal kararının sonucu, kanun metninde ilgili alt bentlerin “İptal” olarak görünmesidir. Üniversite yönetimi bu boşlukları kendi iç yönergesiyle yeniden suç yaratmak için kullanamaz. Disiplin yaptırımının kanuni dayanağı bulunmalıdır.

Öğrenci hakkında 2026 yılında karar verilirken karar tarihindeki yürürlükteki madde ve Anayasa Mahkemesi kararlarının etkisi dikkate alınmalıdır. Eski metni kopyalayan internet sayfaları veya yürürlükten kalkmış yönetmelik listeleri güncel hukuk yerine kullanılamaz.

Disiplin soruşturması nasıl yürütülür?

Madde 54/4’e göre disipline konu olay öğrenilince soruşturmaya derhâl başlanır ve soruşturma kural olarak en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Soruşturmacı gerekçeli ek süre isteyebilir. Disiplin amiri, zamanaşımı sürelerini dikkate alarak her defasında otuz günü geçmemek üzere toplam altmış güne kadar; toplu işlenen disiplin suçlarında ise doksan güne kadar ek süre verebilir.

Savunma hakkı m.54/5’te özel olarak düzenlenmiştir. Öğrenciye isnat edilen disiplin suçu, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir; ayrıca öğrenci bilgi sistemi, e-posta veya kısa mesajla bildirim yapılabilir. Öğrenci savunmasını sözlü veya yazılı sunabilir. Geçerli özür veya mücbir sebep varsa uygun ek süre verilir. Soruşturma öğrencinin kendisini gereği gibi savunmasına imkân sağlayacak biçimde yürütülmelidir.

Anayasa Mahkemesi E.2025/79, K.2025/257 sayılı kararıyla m.54/5’in savunma hakkına ilişkin itiraz konusu hükümlerini iptal etmemiştir. Dolayısıyla 2026 itibarıyla en az yedi günlük savunma bildirimi ve diğer m.54/5 güvenceleri yürürlüktedir.

Öğrenci disiplin cezasına nasıl itiraz edilir?

2547 m.54/10-ç uyarınca disiplin amiri veya kurullarınca verilen öğrenci disiplin cezalarına karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Dosya kapsamında disiplin suçunu oluşturan fiil nedeniyle doğrudan mağdur olan kişi de aynı usulle karara itiraz edebilir.

Üniversite yönetim kurulu itirazı on beş gün içinde kabul veya reddeder. İtiraz kabul edilirse yetkili disiplin amiri veya kurulu kabul gerekçesini dikkate alarak otuz gün içinde yeniden karar verir.

Madde 54/10-e önemli bir seçim hakkı tanır: öğrenci, üniversite içi itiraz yolunu kullanmadan da disiplin cezasına karşı idari yargıya başvurabilir. Bu nedenle üniversite yönetim kuruluna itiraz zorunlu bir ön başvuru yolu değildir.

İdari dava süresi, kararın usulüne uygun tebliği ve özel dava süresi kuralları üzerinden hesaplanır. Dava açılacaksa yalnız cezanın ağır olduğu değil; fiilin kanuni karşılığı, deliller, zamanaşımı, savunma için yedi günlük süre, yetkili makam ve gerekçe birlikte incelenmelidir.

Sık sorulan sorular

Üniversitede hangi disiplin cezaları vardır?

Kınama; bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma; bir yarıyıl uzaklaştırma; iki yarıyıl uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarma cezaları m.54’te düzenlenmiştir.

Kopyaya teşebbüsün cezası nedir?

2547 m.54/1-a uyarınca kınamadır.

Kopya çekmenin cezası nedir?

2547 m.54/1-c uyarınca sınavda kopya çekmek veya çektirmek bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir.

Başkasını sınava sokmanın cezası nedir?

2547 m.54/1-ç kapsamında iki yarıyıl uzaklaştırma cezasıdır.

İntihal yapan öğrenciye ne ceza verilir?

Seminer, tez ve yayınlarda intihal m.54/1-c kapsamında bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir.

Öğrenci savunma için kaç gün süre alır?

İsnat edilen disiplin suçu savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı bildirilmelidir.

Disiplin soruşturması kaç günde biter?

Kural otuz gündür. Kanundaki şartlarla gerekçeli ek süre verilebilir; toplam uzatma bireysel olaylarda altmış güne, toplu işlenen suçlarda doksan güne kadar çıkabilir.

Disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?

2547 m.54/10-ç uyarınca üniversite yönetim kuruluna itiraz süresi on beş gündür.

İtiraz etmeden dava açılabilir mi?

Evet. M.54/10-e öğrencinin iç itiraz hakkını kullanmadan da idari yargıya başvurabileceğini açıkça düzenler.

AYM’nin iptal ettiği fiil nedeniyle 2026’da ceza verilebilir mi?

İptal kararıyla yürürlükten çıkan alt bent aktif kanuni dayanak değildir. Üniversite kendi yönergesiyle iptal edilen fiili aynı kanuni suçmuş gibi uygulayamaz.

Resmî kaynaklar ve bağlantılı içerikler

Güncel 2547 sayılı Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden, Anayasa Mahkemesi kararları ise Anayasa Mahkemesi karar veri tabanından kontrol edilmelidir.

İtiraz için örnek belgeye ihtiyaç halinde Öğrenci Disiplin Cezasına İtiraz Dilekçesi sayfası ayrıca incelenebilir.

Hukukçu incelemesi ve E-E-A-T: İçerik 11 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 2547 sayılı Kanun m.54, AYM E.2023/78 K.2024/55 ve AYM E.2025/79 K.2025/257 dikkate alınarak hazırlanmıştır. İptal edilmiş hükümler aktif disiplin suçu gibi sunulmamıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →