Kadastroda İrtifak ve Geçit Hakkı Nasıl Tespit Edilir? 3402 m.19 Rehberi 2026

Kadastro işlemi yalnız taşınmazın malikini ve sınırını belirlemez. Taşınmaz üzerinde mevcut olup tapu siciline yansıması gereken ayni hak ve takyitlerin de doğru tespit edilmesi gerekir. Komşu parsel lehine kurulmuş geçit, su alma veya mecra hakkı, üst hakkı, intifa ve benzeri irtifaklar taşınmazın hukuki kullanımını doğrudan etkiler. Bu hakların kadastro sırasında gözden kaçırılması, yeni tapu sicilinin eksik kurulmasına yol açabilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

3402 sayılı Kadastro Kanunu m.19 bu nedenle taşınmaz üzerindeki sınırlı ayni hakların ve sicile şerh edilmesi gereken diğer hakların kadastro tutanağında gösterilmesini öngörür. Aynı maddede muhdesat da düzenlenmekle birlikte, bu yazının konusu özellikle irtifak ve geçit haklarının tespitidir. Muhdesat ayrı hukuki kurumdur ve başka içerikte incelenmiştir.

3402 Sayılı Kadastro Kanunu m.19 Ne Düzenler?

Madde 19, taşınmaz üzerinde mevcut sınırlı ayni hakların, takyitlerin ve tapu siciline yansıtılması gereken hakların kadastro tespitinde dikkate alınmasını sağlar. Kadastro ekibi yalnız malik hanesini değil, taşınmazın hukuki yüklerini ve başka taşınmaz veya kişiler lehine doğmuş ayni hakları da araştırır.

Hakkın geçerli biçimde kurulmuş olması ve kadastro tarihinde mevcut bulunması gerekir. Sonradan kurulacak yeni bir geçit hakkı veya irtifak, kadastro tutanağıyla geçmişe dönük yaratılmaz. Kadastro mevcut hukuki durumu tespit eder.

İrtifak Hakkı Nedir?

İrtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz veya kişi yararına belirli kullanma, yararlanma ya da malikin bazı yetkilerini sınırlama sonucu doğuran sınırlı ayni haktır. Taşınmaz lehine irtifakta yararlanan taşınmaz ile yüklü taşınmaz arasında hukuki bağ vardır. Kişisel irtifakta ise hak belirli kişi lehine kurulabilir.

Geçit, kaynak, mecra, üst ve intifa hakları farklı hukuki içeriklere sahiptir. Kadastro ekibinin görevi bunları tek bir “şerh” başlığı altında belirsiz bırakmak değil, dayanak kayıt ve hak türüne göre doğru biçimde tutanağa aktarmaktır.

Mevcut Geçit Hakkı Kadastroda Nasıl Gösterilir?

Bir taşınmaz lehine tapuda kayıtlı geçit hakkı varsa kadastro sırasında bu hakkın yüklü ve yararlanan parsellerle bağlantısı korunmalıdır. Eski tapuda parsel numarası bulunmuyorsa kök kayıt, mevki, sınırlar ve varsa kroki üzerinden yeni ada-parsellerle irtibat kurulur.

Geçit hakkı belirli bir güzergâhtan kullanılacak şekilde kurulmuşsa mümkün olduğu ölçüde güzergâh teknik belgede gösterilir. Hakkın yalnız “geçit vardır” biçiminde yazılması, güzergâh ve kapsamın belirsiz kaldığı dosyalarda yeni çekişme doğurabilir.

Kaynak, Su ve Mecra Hakları Nasıl Değerlendirilir?

Başka taşınmazdan su alma, su hattı geçirme, kanal veya mecra kullanma hakkı da taşınmazın sicil durumunu etkileyebilir. Hakkın resmi tapu kaydında, mahkeme kararında veya geçerli başka kurucu belgede bulunması halinde kadastro tespitine yansıtılır.

Fiilen yıllardır kullanılan boru veya kanal her durumda kendiliğinden tapuya tescilli irtifak anlamına gelmez. Kadastro ekibi fiili kullanımı, hukuki dayanakla birlikte değerlendirir. Tapuda kayıtlı hak ile yalnız komşuluk iznine dayalı kullanım birbirinden ayrılmalıdır.

İrtifak Hakkının Tespitinde Hangi Belgeler Kullanılır?

• Kök tapu ve tedavül kayıtları;
• Tapu kütüğündeki irtifak, şerh ve beyan kayıtları;
• Resmi senet ve tapu işlem belgeleri;
• Kesinleşmiş mahkeme kararları;
• Eski pafta, kroki ve haritalar;
• İrtifak güzergâhını gösteren teknik planlar;
• Komşu parsellerin tapu kayıtları;
• Kamulaştırma veya idari irtifak belgeleri;
• Noterlik ve diğer resmi belgeler, hukuken geçerli oldukları ölçüde;
• Kadastro tutanağına esas diğer arşiv kayıtları.

Belgenin yalnız varlığı yeterli değildir. Hangi parsel lehine veya aleyhine sonuç doğurduğu, hakkın halen devam edip etmediği ve yeni kadastro parsellerine nasıl taşınacağı açık biçimde kurulmalıdır.

Geçit veya İrtifak Güzergâhı Nasıl Belirlenir?

Dayanak belgede güzergâh ölçülü krokiyle belirlenmişse bu kroki zemine uygulanır. Eski kroki koordinatsızsa sabit nirengi, parsel sınırı, yol veya yapı gibi unsurlardan yararlanılarak yeni paftaya dönüştürülür. Hakkın yalnız belirli şerit üzerinde kullanılması kararlaştırılmışsa bütün parsel üzerinde belirsiz yük oluşturulmamalıdır.

Teknik rapor, başlangıç ve bitiş noktalarını, genişliği, uzunluğu ve hangi parsellerden geçtiğini açıklamalıdır. Özellikle ifraz veya tevhit sonucu eski yüklü parsel birkaç yeni parsele bölünmüşse irtifakın hangi yeni parsellere taşındığı belirlenmelidir.

Eski Tapuda Geçit Hakkı Var Ama Günümüzde Kullanılmıyorsa Ne Olur?

Fiili kullanımın sona ermiş olması tek başına tapuda kayıtlı ayni hakkı ortadan kaldırmaz. Hakkın terkin edilmiş olup olmadığı, süreli kurulmuşsa sürenin bitip bitmediği, mahkeme kararı veya başka hukuki sona erme sebebi bulunup bulunmadığı araştırılır.

Kadastro görevlisi sırf yolun otla kapanmış veya yıllardır kullanılmıyor olmasına bakarak geçerli sicil hakkını yok sayamaz. Tersine, tapu kaydında hak hiç bulunmuyor ama fiilen yol kullanılıyorsa bunun hangi hukuki nedene dayandığı ayrıca incelenir.

Tapuda Olmayan Fiili Geçit Kadastroda Şerh Edilir mi?

Fiili kullanımın hukuken kurulmuş bir ayni hak haline gelip gelmediği somut olaya göre belirlenir. Kadastro, yeni bir zorunlu geçit hakkı kurmak için değil mevcut hakkı tespit etmek için yapılır. Zorunlu geçit hakkı talebi Türk Medeni Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre mahkemede ileri sürülebilir.

Bu nedenle komşunun yıllardır parselden geçiyor olması, tek başına kadastro ekibinin yeni irtifak yaratmasını sağlamaz. Geçerli hukuki dayanak gösterilmelidir.

İfraz ve Tevhit Sonrası İrtifak Hakkı Ne Olur?

Yüklü veya yararlanan parselin bölünmesi ya da birleşmesi halinde irtifak hakkının hangi yeni parseller bakımından devam ettiği tapu ve medeni hukuk kurallarına göre belirlenir. Kadastro veya yenileme çalışması bu hukuki sonucu teknik sicile doğru yansıtmalıdır.

Eski parsel numarasına bağlı irtifakın yeni parsellerin tamamına otomatik taşındığını varsaymak hatalı olabilir. Hakkın kullanılma biçimi, güzergâhı ve bölünmeden hangi yeni parsellerin yararlandığı incelenmelidir.

İrtifak Hakkı Yanlış Parsele İşlenirse Ne Yapılır?

Kadastro çalışması devam ederken dayanak tapu veya belge yanlış uygulanmışsa m.9 kapsamındaki belgeye dayalı itiraz ve komisyon süreci kullanılabilir. Teknik hata kontrol aşamasında m.8 kapsamında da tespit edilebilir.

Askı ilanında irtifak hakkı yanlış parsele yüklenmiş, eksik bırakılmış veya silinmiş görünüyorsa 30 günlük m.11 süresi içinde kadastro mahkemesinde dava açılması gerekir. Davada doğru yüklü ve yararlanan parseller ile hakkın kapsamı açıkça gösterilmelidir.

Askı İlanında İrtifak Hakkı İçin Dava Açılabilir mi?

Evet. Kadastro mahkemesinin m.25 kapsamındaki görevi tapuya tescil, şerh veya beyanlar hanesinde gösterilecek haklarla ilgili çekişmeleri de kapsar. Hakkı ihlal edilen malik veya hak sahibi, askı ilanındaki tespit aleyhine kadastro mahkemesinde dava açabilir.

Dava dilekçesine eski tapu, resmi senet, kroki ve varsa mahkeme kararı eklenmelidir. Hakkın hangi parsel lehine ve hangi parsel aleyhine tescil edileceği talep sonucunda açıkça yazılmalıdır.

Kadastro Kesinleştikten Sonra Eksik İrtifak Kaydı Nasıl Düzeltilir?

Kesinleşmiş kadastrodan sonra başvuru yolu hatanın niteliğine göre değişir. Tutanakta doğru olup tapu siciline aktarım sırasında eksik kalan açık sicil hatası ile kadastro tespitinin baştan yanlış olması aynı değildir. Birincide tapu sicili düzeltme mekanizmaları; ikincide hukuki sebebe göre dava ve m.12 süreleri incelenir.

İrtifak güzergâhının yalnız teknik yanlış çizilmesi halinde m.41 kapsamındaki teknik düzeltme şartları da ayrıca değerlendirilebilir. Ancak gerçek bir ayni hak çekişmesi idari teknik düzeltmeyle çözülemez.

Kadastroda Geçit Hakkı ile Zorunlu Geçit Davası Arasındaki Fark

Kadastroda geçit hakkının tespiti, mevcut hakkın sicile doğru aktarılmasıdır. Zorunlu geçit davası ise yola çıkışı bulunmayan veya yeterli olmayan taşınmaz malikinin Türk Medeni Kanunu gereğince yeni bir geçit hakkı kurulmasını istemesidir.

Bu iki kurumun dava sebebi farklıdır. Kadastro sırasında eski geçit hakkı unutulmuşsa mevcut hakkın tespiti tartışılır; hiç hak yoksa ve yeni geçide ihtiyaç varsa genel mahkemede zorunlu geçit talebi gündeme gelir.

Kamulaştırma Yoluyla Kurulan İrtifaklar

Enerji hattı, boru hattı veya başka kamu hizmeti için kamulaştırma yoluyla irtifak kurulmuş olabilir. Bu hakların dayanak kamulaştırma kararı, tescil kararı ve teknik güzergâh belgeleri kadastro sırasında incelenerek sicile yansıtılır.

Eski kamulaştırma planı yeni kadastro paftasıyla uyumsuzsa kurum kaydı ve teknik dosya karşılaştırılmalıdır. Hakkın kapsamı özel kişinin bütün parselini gereksiz biçimde yükleyecek şekilde genişletilmemelidir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

3402 m.19 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de tarım ve bahçe parsellerinde yol, sulama kanalı, su hattı ve enerji iletim irtifakları sık görülebilir. Eski köy tapularında güzergâhın yalnız yerel tarifle açıklanması halinde teknik uygulama özel önem taşır.

Mut, Silifke, Erdemli, Tarsus ve Anamur gibi geniş kırsal alanlarda ifraz sonucu eski geçit hakkının yeni parsellerle bağlantısı mutlaka incelenmelidir. Yurt dışında yaşayan malik güncel tapu kaydında yalnız malik hanesini değil irtifak/şerh bölümlerini de kontrol etmelidir.

Uygulama Kontrol Listesi

1. Eski tapu ve bütün takyit kayıtlarını alın.
2. İrtifakın kurucu resmi belgesini bulun.
3. Yüklü ve yararlanan taşınmazları belirleyin.
4. Eski-yeni parsel irtibatını kurun.
5. Güzergâh varsa krokiyi yeni paftaya uygulayın.
6. İfraz/tevhit sonrası hangi parsellere taşındığını kontrol edin.
7. Kadastro tutanağında hak türü ve kapsamını doğrulayın.
8. Askı cetveli ve tapu siciline aktarımı karşılaştırın.
9. 30 günlük askı süresini takip edin.
10. Kesinleşme sonrası teknik hata ile ayni hak uyuşmazlığını ayırın.

İç Bağlantılar

• Muhdesat şerhi – m.19
• Kadastro mahkemesinin görevi
• Kadastro askı ilanı
• Kadastro teknik hata düzeltme
• Zorunlu geçit hakkı davası

Sık Sorulan Sorular

Geçit hakkı kadastroda gösterilir mi?

Kadastro tarihinde geçerli ve sicile yansıması gereken geçit hakkı m.19 kapsamında tutanak ve tapu siciline aktarılır.

Fiilen kullanılan her yol geçit hakkı mıdır?

Hayır. Fiili kullanım ile hukuken kurulmuş irtifak farklıdır; geçerli hukuki dayanak aranır.

Eski tapudaki geçit hakkı yeni parsele nasıl taşınır?

Kök kayıt, kroki ve eski-yeni parsel teknik irtibatı üzerinden yüklü ve yararlanan yeni parseller belirlenir.

Geçit kullanılmıyorsa tapudan kendiliğinden silinir mi?

Hayır. Hukuki sona erme veya terkin sebebi olmadan sırf fiili kullanmama kayıtlı hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yanlış parsele geçit şerhi konulursa ne yapılır?

Kadastro aşamasına göre idari itiraz/komisyon veya askı ilanında kadastro mahkemesi davası kullanılabilir.

Askı ilanında dava süresi kaç gündür?

3402 m.11 uyarınca 30 gündür.

Kadastro geçit hakkı ile zorunlu geçit aynı şey mi?

Hayır. Kadastro mevcut hakkı tespit eder; zorunlu geçit davası yeni bir geçit hakkı kurulmasına yöneliktir.

Enerji hattı irtifakı kadastroda görünür mü?

Geçerli kamulaştırma veya irtifak belgesine dayanıyorsa sicile doğru biçimde yansıtılmalıdır.

Kesinleşmiş tapuda unutulan irtifak nasıl düzeltilir?

Hatanın sicile aktarım, teknik geometri veya kadastro tespitinden kaynaklanmasına göre sicil düzeltme, m.41 veya dava yolu belirlenir.

İrtifak hakkı bütün parsele mi yüklenir?

Hakkın dayanağı belirli güzergâh veya bölüm öngörüyorsa kapsam bu sınırlar içinde teknik olarak gösterilmelidir.

Resmî ve Güncel Kaynaklar

• TKGM – Kadastro Kanunları
• TKGM – Kadastro Mevzuatı

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →