İşyerinde Sağlık Gözetimi Hangi Hallerde Zorunlu? 6331 m.15 | 2026

6331 m.15 Sağlık Gözetimini Nasıl Düzenliyor?

6331 sayılı Kanunun 15. maddesi, işverenin çalışanların sağlık durumunu işin riskleriyle birlikte izlemesini zorunlu kılar. Sağlık gözetiminin amacı genel sağlık taraması yapmak değil, çalışanın yaptığı iş ile sağlık durumu arasındaki ilişkiyi değerlendirmek, işe uygunluğu belirlemek ve meslek hastalığı risklerini erken aşamada tespit etmektir.

Madde 15/1-a uyarınca işveren çalışanların işyerinde maruz kalacağı sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar. Bu yükümlülük risk değerlendirmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Gürültü, kimyasal, toz, biyolojik etken, titreşim, gece çalışması, ergonomik yük veya özel sağlık riski bulunan işlerde sağlık gözetiminin içeriği farklılaşabilir.

Kanun dört temel muayene zamanını düzenler: işe giriş, iş değişikliği, belirli sağlık nedenlerinden sonra işe dönüşte talep üzerine muayene ve işin devamı boyunca düzenli periyodik muayene. İşyeri hekimi ayrıca risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gerekli tetkik ve erken kontrol muayenelerini planlar.

Sağlık gözetimi yalnız rapor düzenlemekten ibaret değildir. Muayene sonuçları işyerindeki maruziyetlerin değerlendirilmesine, uygun işe yerleştirmeye, koruyucu tedbirlerin seçimine ve gerekirse çalışma ortamı ölçümlerinin yenilenmesine katkı sağlar.

İşe Giriş Sağlık Muayenesi Ne Zaman Yapılır?

Çalışan işe başlamadan önce, yapacağı işin sağlık riskleri değerlendirilerek işe giriş muayenesi yapılır. Bakanlığın güncel açıklamasına göre işe giriş muayenesi yapılmadan çalışanı işe başlatmak sağlık gözetimi yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

Muayenenin içeriği her çalışan için aynı paket test değildir. İşyeri hekimi yapılacak işi, risk değerlendirmesini, maruziyet türünü, çalışanın kişisel özelliklerini ve ilgili özel mevzuatı dikkate alarak hangi muayene ve tetkiklerin gerekli olduğuna karar verir. Gürültülü işte işitme değerlendirmesi, tozlu işte solunum sistemi, gece çalışmasında ilgili sağlık koşulları ön plana çıkabilir.

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde m.15/2 ayrıca daha katı bir sonuç getirir: çalışan, yapacağı işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Bu nedenle “sonra rapor alırız” yaklaşımı kanuni sisteme aykırıdır.

İşe giriş muayenesi, işverene çalışanın ayrıntılı sağlık geçmişini açıklama aracı değildir. Rapor, işin gerektirdiği sağlık uygunluğu ve alınması gereken çalışma tedbirleri üzerinde yoğunlaşmalı; tıbbi verilerin gizliliği korunmalıdır.

İş Değişikliğinde Sağlık Muayenesi Zorunlu mu?

Evet. 6331 m.15/1-b, iş değişikliğinde sağlık muayenesi yapılmasını açıkça sayar. Aynı işveren yanında bölüm, görev veya pozisyon değişikliği yeni sağlık ve güvenlik riskleri doğuruyorsa çalışanın yeni işe uygunluğu değerlendirilir.

Örneğin ofis görevinden üretim hattına geçen, gürültüsüz bölümden yüksek gürültülü bölüme alınan veya kimyasal maruziyeti olmayan görevden kimyasal kullanılan bölüme geçen çalışanın önceki sağlık raporu yeni işin risklerini kapsamayabilir.

İş değişikliği yalnız unvan değişikliği değildir. Çalışanın fiili görevleri ve maruziyeti değişmişse sağlık gözetimi buna göre güncellenmelidir. Buna karşılık unvan değişmiş ancak yaptığı iş ve riskler aynı kalmışsa işyeri hekimi somut durumu değerlendirir.

İşveren görev değişikliği planlarken işyeri hekimini süreçten haberdar etmeli ve sağlık açısından uygunluk sonucu alınmadan yüksek riskli göreve geçiş yaptırmamalıdır.

İş Kazası veya Hastalık Sonrası İşe Dönüşte Muayene Ne Zaman Yapılır?

6331 m.15/1-b, iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte çalışanın talep etmesi hâlinde sağlık muayenesinin yapılmasını öngörür. Bu hüküm, çalışanın sağlık durumunun önceki görevi güvenli şekilde sürdürmeye uygun olup olmadığının değerlendirilmesini sağlar.

İşyeri hekimi, kazanın veya hastalığın işle bağlantısını, çalışanın mevcut fonksiyonel durumunu ve işyerindeki riskleri değerlendirir. Gerekli görülürse geçici kısıtlama, iş uyarlaması veya başka uygun işe yerleştirme önerilebilir.

Meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı bulunan çalışanın varlığında yalnız ilgili kişi değil, aynı ortamda benzer maruziyete sahip diğer çalışanların sağlık gözetiminin de yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Bu yaklaşım hastalığın tekil olay değil işyeri maruziyetinin göstergesi olabileceğini kabul eder.

İş kazası sonrası yalnız yaralanmanın iyileşmiş olması yeterli değildir. Çalışanın aynı işi tekrar yaparken yeni kaza riski oluşturup oluşturmadığı da dikkate alınır.

Periyodik Sağlık Muayenesi Kaç Yılda Bir Yapılır?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının güncel açıklamasında, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği m.9 uyarınca periyodik muayene süreleri şu şekildedir:

Bu süreler en uzun normal aralıklardır. İşyeri hekimi, çalışanın kişisel özellikleri, işin niteliği, risk değerlendirmesi sonuçları, ortam ölçümleri ve maruziyet düzeyi nedeniyle süreyi kısaltabilir. Dolayısıyla çok tehlikeli işyerinde yılda bir kuralı “yılda yalnız bir kez bakılır” anlamına gelmez.

Hangi tetkikin hangi sıklıkta yapılacağı da yalnız tehlike sınıfı tablosundan çıkmaz. Gürültü, kimyasal, biyolojik etken veya özel çalışma düzenleri için ilgili mevzuat ve tıbbi gereklilik ayrıca uygulanır.

İşyeri hekimi, periyodik muayene sonuçlarını önceki verilerle karşılaştırarak iş kaynaklı sağlık değişikliklerini erken saptamaya çalışır.

Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşte Sağlık Raporu Olmadan Çalışılabilir mi?

Hayır. 6331 m.15/2, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacakların yapacakları işe uygun olduklarını gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamayacağını açıkça düzenler.

Bu kural işveren açısından işe başlatma yasağıdır. Çalışanın “sağlıklıyım” demesi, önceki işyerinden eski bir genel rapor sunması veya raporu daha sonra getireceğini söylemesi kanuni uygunluk raporunun yerini tutmaz.

Raporun yaptığı işe özgü olması önemlidir. Yüksekte çalışma, sürücülük, ağır fiziksel iş, kimyasal maruziyet veya gece çalışması gibi farklı görevler farklı sağlık değerlendirmesi gerektirebilir.

İşverenin çalışanın sağlık raporundaki kısıtlamalara uyması gerekir. “Yüksekte çalışamaz” veya belirli maruziyetten kaçınması gerektiği belirtilen kişiyi aynı riskte çalıştırmak, sağlık gözetimi yapılmış olsa bile işveren yükümlülüğünü ihlal eder.

6331 Kapsamındaki Sağlık Raporunu Kim Verebilir?

Genel kural, Kanun kapsamındaki sağlık raporlarının işyeri hekimi tarafından düzenlenmesidir. 6331 m.15/3 ise 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için kamu sağlık hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de rapor alınabilmesine imkân verir.

1 Ocak 2025 itibarıyla bu küçük az tehlikeli işyerlerinde de işyeri hekimi görevlendirme yükümlülüğü yürürlüğe girmiştir. Bakanlığın güncel açıklaması, aile hekimi/kamu sağlık hizmet sunucusu imkanının devam ettiğini; ancak işyerinde görevlendirilen işyeri hekiminin rapor düzenlemesinin esas uygulama olduğunu belirtmektedir.

Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir. İşveren veya çalışan, uygunluk değerlendirmesine itiraz mekanizmasını kullanabilir.

Raporu düzenleyen hekimin işin riskleri hakkında yeterli bilgiye sahip olması önemlidir. İşyerinin risk değerlendirmesi ve görev tanımı sağlık değerlendirmesine sunulmalıdır.

Çalışanın Rızası Olmadan Sağlık Muayenesi Yapılabilir mi?

İşyeri Hekimi Yönetmeliği, işe giriş ve periyodik muayene ile tetkikler konusunda çalışanların bilgilendirilmesini ve rızalarının alınmasını öngörür. Bakanlığın güncel SSS açıklamasında da çalışanın rızası olmadan bu muayene ve tetkiklerin yapılamayacağı belirtilmektedir.

Bu durum, çalışanın sağlık raporu olmadan tehlikeli işte çalışma hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Çalışan gerekli muayeneye rıza göstermiyorsa işveren m.15/2 gereği uygunluk raporu olmadan tehlikeli veya çok tehlikeli işe başlatamaz.

İşveren rıza sürecinde yapılacak muayenenin amacını, hangi verilerin işleneceğini ve gizlilik düzenini açıklamalıdır. Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veri olduğundan erişim yetkileri sınırlandırılmalıdır.

Tıbbi tetkik, işin gerçek riskleriyle orantılı olmalıdır. Gereksiz ve işin riskleriyle ilgisiz testlerin rutin paket haline getirilmesi sağlık gözetiminin amacını aşabilir.

Sağlık Muayenesi ve Tetkik Ücretini Kim Öder?

6331 m.15 sağlık gözetiminden doğan maliyetin ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyetin işverence karşılanacağını açıkça düzenler. Çalışana ücret yansıtılamaz.

İşe giriş muayenesi, periyodik muayene ve işin risklerinin gerektirdiği tetkiklerin maliyeti çalışan maaşından kesilemez. “Rapor bedeli”, “muayene ücreti” veya benzeri adlarla zorunlu İSG giderinin çalışana yüklenmesi m.4/4 ve m.15’in koruyucu sistemine aykırıdır.

Muayene için geçen sürenin çalışma ilişkisi yönünden nasıl değerlendirileceği somut düzenlemelerle birlikte ele alınır; işveren, sağlık gözetimini çalışanın mali yük üstlendiği özel iş haline getiremez.

Çalışanın Sağlık Bilgileri İşverene Açıklanabilir mi?

6331 m.15, sağlık gözetimi nedeniyle elde edilen bilgilerin gizli tutulması gerektiğini düzenler. İşverenin bilmesi gereken temel bilgi, çalışanın yapacağı işe uygun olup olmadığı ve çalışma koşullarında hangi koruyucu kısıtlamaların uygulanması gerektiğidir.

Tıbbi tanı, laboratuvar sonucu ve ayrıntılı sağlık geçmişi gereksiz şekilde insan kaynakları dosyasına dağıtılmamalıdır. İşyeri hekimi tıbbi gizlilik yükümlülüğüne tabidir. Sağlık verileri ayrıca kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat kapsamında özel nitelikli kişisel veridir.

İş sağlığı ve güvenliği kurulunda veya yöneticiler arasında çalışanın teşhisinin gereksiz biçimde paylaşılması doğru değildir. Risk yönetimi için gerekli olan iş uyarlaması “belirli kimyasala maruz bırakılmamalı” gibi işlevsel bilgi üzerinden yürütülebilir.

Sağlık verisinin gizliliği, işverenin risk önleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Hekim, bireysel mahremiyeti koruyarak işyeri için gerekli genel sağlık risklerini ve tedbir önerilerini işverene bildirebilir.

İşveren İçin Sağlık Gözetimi Kontrol Listesi

1. İşyerinin güncel tehlike sınıfını doğrulayın.
2. Risk değerlendirmesinde sağlık maruziyetlerini belirleyin.
3. İşe başlamadan önce gerekli işe giriş muayenesini yaptırın.
4. Tehlikeli ve çok tehlikeli işte uygunluk raporu olmadan çalıştırmayın.
5. Görev değişikliklerini işyeri hekimine bildirin.
6. İş kazası, meslek hastalığı veya tekrarlanan sağlık devamsızlığı sonrası işe dönüş muayene taleplerini karşılayın.
7. Az tehlikeli 5, tehlikeli 3, çok tehlikeli 1 yıllık normal üst periyotları takip edin.
8. İşyeri hekiminin risk nedeniyle daha kısa periyot belirlemesine uyun.
9. Gerekli tetkikleri işin gerçek maruziyetine göre planlayın.
10. Muayene maliyetini çalışana yansıtmayın.
11. Sağlık verilerine erişimi yetkili kişilerle sınırlayın.
12. Raporlardaki işe uygunluk ve kısıtlama önerilerini fiilen uygulayın.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• ÇSGB İSG Sıkça Sorulan Sorular – Sağlık Gözetimi
• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı zorunluluğu
• Risk değerlendirmesi zorunluluğu