İşyerinde Risk Değerlendirmesi Yapmak Zorunlu mu? 6331 m.10 | 2026

6331 m.10 Risk Değerlendirmesini Neden Zorunlu Tutuyor?

6331 sayılı Kanunun temel yaklaşımı kazadan sonra tazminat ödemek değil, kaza ve meslek hastalığı ortaya çıkmadan önce riskleri önlemektir. Bu nedenle m.4 işverene genel olarak risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak yükümlülüğü getirirken, m.10 değerlendirmenin hangi temel unsurları içereceğini düzenler.

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin sistematik biçimde belirlenmesi, bu tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilmesi, öncelik sırasına konulması ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecidir. Yalnız “risk var/yok” listesi değildir. Hangi riskin hangi çalışanı etkilediği, mevcut tedbirin yeterli olup olmadığı ve ek tedbirin kim tarafından hangi sürede uygulanacağı somutlaştırılmalıdır.

Kanun m.10/1, işverenin risk değerlendirmesi yaparken belirli hususları dikkate alacağını emreder. Bunlar; belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu, kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi, işyerinin tertip ve düzeni ve genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplardır.

Risk değerlendirmesi, işverenin diğer İSG yükümlülüklerinin de temelidir. Eğitim konuları, acil durum planı, sağlık gözetimi, kişisel koruyucu donanım seçimi, periyodik kontrol planı ve çalışma yöntemleri işyerinin belirlenen risklerine göre kurulmalıdır.

Hangi İşyerleri Risk Değerlendirmesi Yapmak Zorunda?

6331 kapsamındaki işverenler risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak zorundadır. İşyerinin az tehlikeli, tehlikeli veya çok tehlikeli olması yükümlülüğün varlığını değiştirmez. Tehlike sınıfı daha çok yenileme süreleri ve uygulanacak tedbirlerin yoğunluğu bakımından önem taşır.

“Benim yalnız bir çalışanım var” veya “ofis işiyiz” şeklindeki gerekçe risk değerlendirmesini ortadan kaldırmaz. Küçük bir ofiste elektrik, yangın, ekranlı araç, ergonomi, kayma-düşme, deprem, psikososyal risk ve acil durum gibi konular değerlendirilebilir. Büyük bir üretim tesisinde ise makine, kimyasal, gürültü, toz, patlayıcı ortam, kaldırma ekipmanı ve proses güvenliği gibi çok daha geniş risk grupları bulunur.

Kanunun m.2’de saydığı kapsam dışı faaliyetler ayrıca değerlendirilir. Ancak yalnız işyerinin küçük olması veya az tehlikeli sınıfta bulunması kapsam dışılık yaratmaz. 1 Ocak 2025 itibarıyla kamu işyerleri ve 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri bakımından ertelenmiş profesyonel görevlendirme hükümlerinin de yürürlüğe girmiş olması, risk değerlendirmesi yükümlülüğünün daha önce de mevcut olduğu gerçeğini değiştirmez.

Alt işveren bulunan işyerlerinde her işveren kendi faaliyetinin risk değerlendirmesini yapar; asıl işveren ile alt işverenler işyerindeki ortak riskler bakımından koordinasyon sağlamalıdır. Aynı çalışma alanında birden fazla işveren bulunması da koordinasyon yükümlülüğünü doğurur.

Risk Değerlendirmesini Kim Yapar?

Risk değerlendirmesinin sorumlusu işverendir; ancak süreç ekip çalışmasıyla yürütülür. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği işveren veya işveren vekilinin yanı sıra iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen çalışanların süreçte yer almasını öngörür.

İşveren dışarıdan hizmet alabilir, ancak değerlendirmeyi tamamen dışarıdaki bir danışmana bırakıp işyerindeki gerçek bilgi ve çalışan katılımını ortadan kaldıramaz. Risk değerlendirmesinin doğru olabilmesi için üretim sürecini, geçmiş kazaları, bakım sorunlarını, kullanılan kimyasalları ve günlük iş pratiğini bilen kişilerin katkısı gerekir.

OSGB veya iş güvenliği uzmanı raporu hazırlayabilir; ancak işverenin 6331 m.4/2 uyarınca sorumluluğu devam eder. İşveren dokümanı okumadan imzalamakla yükümlülüğü tamamlamış olmaz. Tespit edilen tedbirler için kaynak, sorumlu kişi ve zaman planı oluşturmalıdır.

Çalışanların görüşü özellikle önemlidir. Kağıt üzerinde görünmeyen ramak kala olaylar, ekipmanın günlük arızaları, ergonomik zorluklar veya işin hızından kaynaklanan güvenlik sorunları çoğu zaman sahadaki çalışanlar tarafından fark edilir.

Risk Değerlendirmesinde Hangi Unsurlar Dikkate Alınır?

6331 m.10 dört ana unsuru açıkça sayar. Birincisi belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumudur. Aynı tehlike herkesi aynı düzeyde etkilemeyebilir. Gece çalışanı, yeni işe başlayan, deneyimsiz çalışan veya kronik hassasiyeti bulunan çalışan için risk farklılaşabilir.

İkinci unsur iş ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimidir. Makine koruyucuları, acil durdurma tertibatı, elektrik güvenliği, bakım gereksinimi, kimyasalın güvenlik bilgi formu, patlayıcılık veya toksisite gibi konular değerlendirilir.

Üçüncü unsur işyerinin tertip ve düzenidir. Yaya yolları, forklift güzergâhları, acil çıkışlar, istif yüksekliği, merdivenler, aydınlatma, havalandırma, çalışma alanının darlığı ve yangın yükü gibi fiziksel koşullar riskin seviyesini doğrudan etkiler.

Dördüncü unsur özel politika gerektiren gruplardır. Gebe veya emziren çalışanlar, genç ve yaşlı çalışanlar, engelliler ve farklı hassasiyete sahip gruplar için ek riskler belirlenmelidir.

Bunların dışında geçmiş iş kazaları, meslek hastalıkları, ramak kala olaylar, çalışan şikâyetleri, ortam ölçümleri, periyodik kontrol raporları, bakım kayıtları ve acil durum tatbikat sonuçları da değerlendirmeye veri sağlar.

Özel Politika Gerektiren Çalışanlar Nasıl Değerlendirilir?

6331 m.10, genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanların durumunun özellikle dikkate alınmasını ister. Bu düzenleme, herkese aynı tedbiri uygulamanın her zaman eşit koruma sağlamadığını kabul eder.

Gebe çalışanın kimyasal, biyolojik, fiziksel veya ağır kaldırma riskleri; genç çalışanın deneyim eksikliği ve yasaklı işler; yaşlı çalışanın fiziksel kapasitesi; engelli çalışanın acil tahliye, erişim veya ekipman kullanım ihtiyaçları ayrı ayrı değerlendirilebilir.

Özel politika gerektiren çalışanın sağlık bilgileri gereksiz biçimde risk değerlendirmesi dokümanına yazılmamalıdır. Değerlendirme, kişisel sağlık verisinin gizliliğini koruyarak gerekli iş uyarlamasını ve koruyucu tedbiri belirlemelidir.

İşyeri hekiminin sağlık gözetimi sonuçları bu süreçte önemlidir. Ancak hekimin bireysel tanı ve sağlık detaylarını paylaşması yerine, işe uygunluk ve alınması gereken iş organizasyonu tedbirleri üzerinden bilgi aktarılması esastır.

Risk Değerlendirmesi İçin Ölçüm Yaptırmak Zorunlu mu?

6331 m.10/4 uyarınca işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar. Bu nedenle bazı risklerde yalnız gözlem yeterli değildir.

Gürültü, titreşim, toz, kimyasal maruziyet, termal konfor, aydınlatma, elektromanyetik alan veya biyolojik etken gibi risklerde mevzuatın ve teknik ihtiyacın gerektirdiği ölçümler yapılabilir. Elektrik tesisatı, kaldırma ekipmanı, basınçlı kap veya makine güvenliği için periyodik kontrol ve teknik inceleme sonuçları da değerlendirmeye veri sağlar.

Ölçüm yaptırmak risk değerlendirmesinin tamamı değildir. Ölçüm sonucu sınır değerin altında olsa bile çalışma yöntemi, maruziyet süresi, hassas çalışan grupları ve kazaya yol açabilecek diğer koşullar ayrıca incelenir. Tersine, hiç ölçüm gerekmeyen basit bir risk için gereksiz laboratuvar analizi yapmak da değerlendirmeyi nitelikli hale getirmez.

Esas olan, riskin doğru belirlenmesi için gerekli objektif veriyi toplamaktır.

Risk Değerlendirmesi Sonucunda Ne Yapılmalı?

Risk değerlendirmesi, tespit edilen riskleri sıralayıp dosyalamakla bitmez. 6331 m.10/2, risk değerlendirmesi sonucunda alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması gereken koruyucu donanım veya ekipmanın belirlenmesini ister.

Tedbir seçiminde 6331 m.5’teki risklerden korunma ilkeleri uygulanır. Önce riskten kaçınma, sonra kaçınılamayan riski analiz etme ve kaynağında mücadele; tehlikeliyi daha az tehlikeliyle değiştirme; toplu korunmaya kişisel korunmadan önce öncelik verme ilkeleri esas alınır.

Her risk için bir düzeltici faaliyet planı hazırlanması uygulamada önemlidir. Tedbirin adı, sorumlu kişi, termin, gerekli kaynak ve tamamlanma kontrolü belirtilmelidir. “KKD kullanılsın” şeklindeki belirsiz ifadeler yerine hangi ekipmanın hangi standarda göre kimlere verileceği ve hangi teknik tedbirlerle birlikte uygulanacağı açıklanmalıdır.

Alınan tedbirlerin ardından risk yeniden değerlendirilir. Kontrol tedbiri yeni bir risk oluşturuyorsa bu da sisteme eklenir. Örneğin makine koruyucusu üretimi güvenli hale getirirken bakım sırasında erişim ihtiyacı doğuruyorsa bakım için enerji izolasyon prosedürü gerekir.

Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?

Normal azami yenileme süreleri tehlike sınıfına göre farklıdır: çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki yılda, tehlikeli işyerlerinde en geç dört yılda, az tehlikeli işyerlerinde en geç altı yılda bir yenilenir.

Ancak bu süreler beklenmek zorunda değildir. İşyerinin taşınması veya bina değişikliği, teknoloji ve ekipmanın değişmesi, üretim yönteminde değişiklik, iş kazası veya meslek hastalığı, yeni ve dış kaynaklı tehlike, çalışma ortamı ölçümü ya da sağlık gözetimi sonucunda gerekli görülmesi gibi durumlarda değerlendirme kısmen veya tamamen yenilenir.

Bu nedenle risk değerlendirmesi üzerinde yalnız “son geçerlilik tarihi” takip etmek doğru değildir. İşveren, işyerindeki değişiklikleri sürekli izlemeli ve değişiklik risk doğuruyorsa dokümanı güncellemelidir.

Risk değerlendirmesinin kaç yılda bir yenileneceğine ilişkin ayrıntılı süreler ayrı rehberimizde ele alınmıştır; böylece bu yazının arama niyeti “zorunluluk ve kapsam” üzerinde tutulmuştur.

Risk Değerlendirmesi Yapılmazsa Ne Olur?

6331 m.26, risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işveren için idari para cezası öngörür. Ceza tutarları yeniden değerleme ve işyerinin çalışan sayısı ile tehlike sınıfına göre farklılaşabildiği için 2026 yılı güncel tablosu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmi sayfasından kontrol edilmelidir.

İhlalin sürmesi halinde kanunda devam eden her ay için ayrıca ceza mekanizması bulunmaktadır. Bu nedenle bir kez ceza kesilmesi, risk değerlendirmesini yapma borcunu sona erdirmez.

Daha ağır sonuç m.25’te düzenlenmiştir. Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işler veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamış olması halinde iş durdurulabilir. İşin durdurulması çalışanların yaşam ve sağlık hakkını koruyan idari tedbirdir.

İş kazası meydana gelirse risk değerlendirmesinin bulunmaması veya gerçeği yansıtmaması işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunun değerlendirilmesinde önemli bir eksikliktir. Sigorta ve SGK rücu süreçleri de ayrıca gündeme gelebilir.

İnternetten Hazır Risk Analizi İndirmek Yeterli mi?

Hayır. Başka bir işyerine ait veya genel şablon halinde hazırlanmış risk değerlendirmesini işyeri adı değiştirilerek kullanmak kanunun amacını karşılamaz. Risk değerlendirmesi işyerinin gerçek ekipmanı, çalışanları, kimyasalları, bina düzeni, çalışma yöntemleri ve geçmiş olayları dikkate almalıdır.

Şablon kontrol listeleri yardımcı araç olarak kullanılabilir; ancak saha incelemesinin yerini tutamaz. Aynı sektördeki iki işletmenin riskleri bile makine modeli, bina, vardiya, çalışan deneyimi ve kullanılan maddeler nedeniyle farklı olabilir.

Kopya dokümanın en önemli riski, gerçekte bulunmayan tehlikeleri yazarken işyerindeki kritik tehlikeyi hiç ele almamasıdır. Bu durumda belge var görünür ancak koruyucu sistem çalışmaz.

İşveren, risk değerlendirmesini imzalayan ekibin gerçekten sürece katıldığından ve belirlenen tedbirlerin sahada uygulandığından emin olmalıdır.

Risk Değerlendirmesi İçin 2026 Uygulama Kontrol Listesi

1. İşyerinin güncel NACE kodu ve tehlike sınıfını doğrulayın.
2. Risk değerlendirmesi ekibini mevzuata uygun oluşturun.
3. Bütün bölümleri ve iş adımlarını sahada inceleyin.
4. Makine, ekipman ve kimyasalların güncel listesini çıkarın.
5. Çalışan ve çalışan temsilcilerinden ramak kala ve saha bilgisi alın.
6. Özel politika gerektiren çalışan gruplarını dikkate alın.
7. Gerekli ortam ölçümü ve teknik kontrolleri yaptırın.
8. Riskleri önceliklendirin ve m.5 koruma hiyerarşisine göre tedbir seçin.
9. Her tedbir için sorumlu kişi ve tamamlanma tarihi belirleyin.
10. Uygulanan tedbirin etkinliğini kontrol edin.
11. İşyerindeki değişikliklerde değerlendirmeyi yenileyin.
12. Dokümanı imzalı ve izlenebilir şekilde saklayın.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Rehberler

• ÇSGB risk değerlendirmesi kontrol listeleri ve yayınları
• 6331 sayılı Kanun 2026 idari para cezaları
• Risklerden korunma ilkeleri
• İşyeri tehlike sınıfı ve NACE kodu