Kimler Malul Sayılır? 5510 m.25 ve Yüzde 60 Kuralı 2026

5510 sayılı Kanuna göre malul sayılmak ne demektir?

Malullük, günlük dildeki “engellilik” kavramıyla aynı değildir. Sosyal güvenlik hukukunda malullük, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun aradığı tıbbi ve hukuki koşulların Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından tespit edilmesiyle doğan özel bir statüdür. Kanunun 25. maddesi malul sayılmanın temel ölçütünü düzenler; 26. madde ise malullük aylığı bağlanabilmesi için ayrıca sigortalılık süresi, prim günü, işten ayrılma ve başvuru şartlarını getirir.

Bu ayrım nedeniyle “%60 raporum var, otomatik emekli olurum” sonucu doğru değildir. Bir kişinin hastane veya sağlık kurulundan belirli oran içeren rapor alması, 5510 m.25 anlamında malul sayılması için tek başına yeterli değildir. Kanun, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının rapor ve dayanak tıbbi belgeleri üzerinden nihai tespitin SGK Sağlık Kurulunca yapılmasını öngörür.

Malullük tespitinin amacı, kişinin hastalığının adını belirlemekten ibaret değildir. Esas soru, sigortalının çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybının Kanunda belirtilen seviyeye ulaşıp ulaşmadığı ve bu kaybın sigortalılık başlangıcıyla ilişkisidir.

5510 m.25’te yüzde 60 kuralı nasıl uygulanır?

4/a ve 4/b kapsamındaki sigortalılar yönünden temel eşik en az yüzde 60’tır. SGK Sağlık Kurulu, sigortalının çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiğini tespit ederse malullük statüsü gündeme gelir. İş kazası veya meslek hastalığına bağlı dosyalarda meslekte kazanma gücü kaybı da Kanunun öngördüğü şekilde değerlendirilir.

Burada raporda yazan her yüzde aynı hukuki anlamı taşımaz. Engelli sağlık kurulu raporundaki oran, vergi mevzuatındaki engellilik değerlendirmesi, erişkinler için engellilik değerlendirmesi ve 5510 kapsamındaki malullük tespiti farklı amaçlara hizmet eder. SGK, malullük değerlendirmesini kendi mevzuatı ve çalışma gücü kaybı ölçütleri üzerinden yapar.

Bu nedenle oran tartışmasında yalnız sonuç bölümüne bakmak yeterli değildir. Hastalığın başlangıcı, tedavi seyri, fonksiyon kaybı, çalışma kapasitesine etkisi, tıbbi bulgular ve mevzuatta aranan kriterler birlikte incelenir. Eksik tetkik veya güncel olmayan rapor, dosyanın yeniden sevke konu olmasına veya malullük talebinin reddine yol açabilir.

Birden fazla hastalık varsa ne olur?

Birden fazla hastalığı bulunan sigortalının durumu tek bir teşhis üzerinden değerlendirilmez. Yetkili sağlık kuruluşu ve SGK Sağlık Kurulu, bütün tıbbi bulguları ilgili mevzuat çerçevesinde ele alır. Ancak farklı amaçlarla düzenlenmiş engellilik raporlarındaki oranların aritmetik olarak toplanması ve bunun doğrudan malullük oranı kabul edilmesi doğru değildir.

SGK Sağlık Kurulu kararı neden belirleyicidir?

5510 m.25 açık biçimde Kurum Sağlık Kurulunun tespitini esas alır. Hastane, sigortalının sağlık durumunu tıbbi rapor ve ekleriyle ortaya koyar; sosyal güvenlik hukuku bakımından malullük kararını ise SGK Sağlık Kurulu verir. Bu nedenle “tam teşekküllü hastane %60 verdi, SGK bunu aynen kabul etmek zorunda” şeklinde bir kural yoktur.

Kurum değerlendirmesinde dosyanın tıbbi yönden yeterli bulunmaması halinde ek belge, yeni tetkik veya kontrol muayenesi istenebilir. Sigortalının farklı tarihlerdeki sağlık durumunu gösteren belgeler de önem taşır; çünkü malullükte kaybın ne zaman ortaya çıktığı, özellikle ilk sigortalılık tarihinden önceki hastalıklar bakımından hukuki sonucu doğrudan etkiler.

Malullük başvurusu reddedilmişse yalnız rapor oranına bakarak dava stratejisi kurulmaz. SGK Sağlık Kurulu gerekçesi, işe giriş tarihi, ilk işe girişteki sağlık durumu, sevk raporları ve prim kayıtları birlikte incelenmelidir. Mevcut ret sürecine ilişkin ayrıntılı açıklama için Malulen Emeklilik Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır? yazımız incelenebilir.

İşe başlamadan önce hastalık veya engel varsa ne olur?

5510 m.25’in en kritik kurallarından biri, sigortalının ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önceki sağlık durumuna ilişkindir. Sigortalı ilk işe giriş tarihinde malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya engel taşıyorsa, bu önceden mevcut hastalık veya engel nedeniyle malullük aylığından yararlanamaz. Çünkü malullük sigortası, sigortalılık başladıktan sonra ortaya çıkan veya Kanundaki anlamıyla malullük seviyesine sonradan ulaşan çalışma gücü kaybına karşı koruma sağlar.

Bu kural “işe girmeden önce herhangi bir hastalığı olan kişi hiç malulen emekli olamaz” anlamına gelmez. Belirleyici nokta, ilk çalışma tarihinde mevcut hastalığın o tarihte Kanunun aradığı malullük düzeyine ulaşıp ulaşmadığıdır. Önceden hafif düzeyde bulunan bir hastalığın sigortalılık döneminde ağırlaşarak malullük seviyesine çıkması ile kişi ilk işe girişte zaten malul seviyedeyken aynı nedenle başvuru yapması farklı hukuki durumlardır.

İlk işe girişten önce malul sayılacak düzeyde çalışma gücü kaybı olduğu gerekçesiyle malullük aylığı bağlanamayan sigortalılar bakımından yaşlılık sigortasındaki özel emeklilik hükümleri ayrıca incelenir. Bu dosyalarda doğrudan “hiç emekli olunamaz” sonucu çıkarılmaz.

4/c kapsamındaki kamu görevlilerinde malullük nasıl değerlendirilir?

4/c kapsamındaki kamu görevlileri için 5510 m.25, çalışma gücü kaybının yanında görevlerini yapamayacak düzeyde meslekte kazanma gücü kaybını da dikkate alır. Kamu görevlilerinde adi malullük, vazife malullüğü ve ilgili geçiş hükümleri birbirinden ayrılmalıdır. Özellikle olayın görevin sebep ve etkisiyle meydana gelmesi halinde vazife malullüğü hükümleri ayrıca gündeme gelir.

Bu nedenle kamu görevlisinin sağlık nedeniyle görev yapamaz hale gelmesi dosyasında yalnız “%60” ifadesine odaklanmak doğru değildir. Personelin statüsü, ilk göreve başlama tarihi, 5510 kapsamına giriş rejimi, hastalığın veya olayın görevle bağlantısı ve ilgili kurum işlemleri birlikte değerlendirilir.

Malullük tespiti için hangi raporlar ve belgeler incelenir?

Başvurunun merkezinde Kurum sevkiyle düzenlenen sağlık kurulu raporu ve bu raporun dayandığı tıbbi belgeler bulunur. Epikrizler, ameliyat notları, görüntüleme sonuçları, patoloji raporları, laboratuvar sonuçları, uzman hekim değerlendirmeleri ve hastalığın işlev kaybını gösteren kayıtlar dosyayı tamamlar. Sigortalının daha önceki sağlık geçmişi de ilk işe girişten önce malullük bulunup bulunmadığının belirlenmesi bakımından önemlidir.

SGK’nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusundan alınmamış özel bir rapor, tek başına nihai malullük kararı oluşturmaz. Bununla birlikte mevcut tıbbi kayıtlar başvuruda hastalığın seyri ve fonksiyon kaybını göstermek için önem taşıyabilir. Kurum gerektiğinde sigortalıyı yetkili hastaneye sevk eder ve dosyayı kendi Sağlık Kurulunda değerlendirir.

Kontrol muayenesi neden istenir?

Sağlık durumunun değişebileceği dosyalarda Kurum kontrol muayenesi öngörebilir. Kontrol muayenesi sonucunda malullük halinin devam etmediği tespit edilirse aylığın kesilmesi gündeme gelir. Bu nedenle ilk malullük kararı her dosyada ömür boyu değişmez bir statü anlamına gelmez.

SGK malullük oranını kabul etmezse nasıl itiraz edilir?

Öncelikle Kurum kararının gerekçesi ve dayanak sağlık kurulu değerlendirmesi incelenir. Eksik tıbbi belge varsa tamamlanır; Kurumun idari itiraz mekanizması ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi dosyanın niteliğine göre gündeme gelebilir. Uyuşmazlık çözülemezse 5510 sayılı Kanundan doğan sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında görevli iş mahkemesinde dava açılması mümkündür.

Mahkeme aşamasında malullük yalnız tarafların sunduğu raporlarla belirlenmez. Yargılama sırasında uzman sağlık kurulları ve gerektiğinde Adli Tıp Kurumu incelemesi yapılabilir. Çelişkili raporların giderilmesi gerekir. Dava açılmadan önce Kuruma başvuru zorunluluğu bulunan uyuşmazlıklarda bu aşama tamamlanmalıdır.

Malul sayılmak malullük aylığı almak için tek başına yeterli mi?

Hayır. 5510 m.25 kapsamındaki tıbbi-hukuki malullük tespiti, aylığın ilk şartıdır; fakat tek şart değildir. 5510 m.26 uyarınca kural olarak en az on yıldan beri sigortalı olmak ve toplam 1.800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak gerekir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalıda on yıllık sigortalılık süresi aranmaz; 1.800 gün prim şartı devam eder.

Ayrıca sigortalının çalıştığı işten ayrılması veya faaliyetine son vermesi, 4/b kapsamındakilerin prim ve prime ilişkin borç koşullarını sağlaması ve Kuruma yazılı başvuruda bulunması gerekir. Dolayısıyla sağlık yönünden malul sayılan kişinin prim şartı eksikse aylık bağlanmaz. Malullük aylığının 10 yıl ve 1.800 gün şartları, ayrı rehberimizde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

Malullük ile engellilik nedeniyle emeklilik aynı mı?

Hayır. Malullük aylığı 5510 m.25 ve m.26’ya dayanır ve temel olarak sigortalılık başladıktan sonra ortaya çıkan ağır çalışma gücü kaybını esas alır. Engellilik nedeniyle yaşlılık aylığında ise kişinin ilk işe girişten önceki veya sonraki engellilik durumu, sigortalılık başlangıç tarihi ve Kanundaki özel yaşlılık hükümleri değerlendirilir. Bu iki emeklilik yolunun prim ve sigortalılık süresi şartları farklıdır.

Bu ayrım özellikle SGK’nın “ilk işe girişte malul düzeyde çalışma gücü kaybı vardı” gerekçesiyle malullük aylığını reddettiği dosyalarda önem taşır. Ret, kişinin sosyal güvenlik sistemi içinde hiçbir emeklilik hakkı olmadığı anlamına gelmez; yaşlılık sigortasındaki özel hükümler ayrıca incelenir.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

Malullük tespiti 5510 sayılı Kanun çerçevesinde Türkiye genelinde aynı hukuki esaslara tabidir. Mersin’deki sigortalılar da başvurularını SGK birimleri üzerinden yürütür; Kurum sevki, sağlık kurulu raporu ve Kurum Sağlık Kurulu değerlendirmesi uygulanır. Dosyanın Mersin’de olması yüzde 60 eşiğini veya 1.800 gün şartını değiştirmez.

Kanuni dayanak ve resmî kaynaklar

Temel dayanak 5510 sayılı Kanun m.25’tir. Malullük aylığının diğer koşulları m.26 ve başlangıç/kesilme kuralları m.27’de düzenlenmiştir. Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; Kurumun maluliyet tespit açıklamaları Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinden kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular