Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı mı? HMK 109/4 Kısmi Dava ve Talep Artırımı 2026
31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun sonrasında HMK m.107 kaldırıldı; yeni alacak davalarında HMK m.109/4 sistemi uygulanıyor.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve Net Cevap
Evet. 6100 sayılı HMK m.107’de düzenlenen belirsiz alacak davası, 7589 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle 31 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükten kaldırıldı. 31 Temmuz 2026’dan sonra yeni bir dava HMK m.107’ye dayanılarak “belirsiz alacak davası” adıyla açılamaz. Bunun yerine HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkra uyarınca kısmi davada, dava konusu talep aynı davada bir defaya mahsus, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın ve tahkikat sona erinceye kadar artırılabilir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı da ilk dava tarihinde kesilmiş sayılır. Ancak 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski HMK m.107 uygulanmaya devam eder.
7589 sayılı Kanun sonrasında yeni alacak davalarında HMK 107 yerine HMK 109/4’teki kısmi dava ve tek talep artırımı sistemi önem kazandı.
31 Temmuz 2026’da Belirsiz Alacak Davasında Ne Değişti?
7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanunun 19. maddesi, HMK m.107’yi yürürlükten kaldırdı. Böylece 2011’den beri hukuk yargılamasında kullanılan “belirsiz alacak davası” kurumu yeni açılacak davalar bakımından sona erdi.
Aynı Kanunun 20. maddesi, HMK m.109’a yeni bir dördüncü fıkra ekledi. Yeni sistemin merkezi artık kısmi davadır. Alacağın yalnızca bir kısmı dava edildiğinde davacı, HMK m.109/4’teki şartlara uyarak talep konusunu aynı dava içinde bir defa artırabilir. Kanun bu artırımın iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadığını açıkça düzenledi.
Değişikliğin en önemli ikinci sonucu zamanaşımına ilişkindir. Eski kısmi dava sisteminde ilk dilekçede talep edilmeyen bakiye bölüm bakımından zamanaşımı riski büyük önem taşıyordu. Yeni HMK m.109/4, kanuni şartlarla yapılan artırımda artırılan bölüm bakımından da zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılacağını açıkça düzenledi.
Bu nedenle 31 Temmuz 2026’dan sonra “belirsiz alacak mı, kısmi dava mı?” tartışmasının hukuki zemini değişti. Yeni dava açılırken HMK m.107’ye dayalı eski şablon kullanılmamalıdır.
31 Temmuz 2026’dan Önce Açılmış Belirsiz Alacak Davaları Ne Olacak?
7589 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin onuncu fıkrası bu konuda açık bir geçiş kuralı getirdi. Yürürlükten kaldırılan HMK m.107, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılmış davalar bakımından uygulanmaya devam eder.
Bu nedenle 30 Temmuz 2026 ve daha önce açılmış geçerli bir belirsiz alacak davası, sırf m.107 sonradan kaldırıldığı için kısmi davaya dönüşmez ve dava bu nedenle ortadan kalkmaz. O dosya, açıldığı tarihte yürürlükte bulunan HMK m.107 rejimi içinde devam eder.
Geçiş kuralında esas alınan ölçüt dava tarihidir. Davanın hangi tarihte açıldığı UYAP kayıtları, harç ve tevzi kaydı üzerinden belirlenir. Dava 31 Temmuz 2026’dan önce açılmışsa eski m.107 uygulanmaya devam eder; yeni dava 31 Temmuz 2026 veya sonrasında açılıyorsa m.107 artık yürürlükte değildir.
Bu ayrım özellikle 2026 yazında açılmış işçilik, trafik kazası, maluliyet, destekten yoksun kalma ve sigorta davalarında kritik önemdedir. Dava dilekçesinin başlığından önce açılış tarihi kontrol edilmelidir.
Yeni HMK 109/4 Kısmi Dava Sistemi Nedir?
HMK m.109’un temel yapısı kısmi davayı düzenler. Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda yalnızca bir kısmı dava yoluyla ileri sürülebilir. 7589 sayılı Kanunla eklenen m.109/4 ise kısmi davada sonradan talep artırımı için özel bir mekanizma kurdu.
Yeni fıkranın üç temel şartı vardır:
- Alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmiş olmalıdır.
- Talep artırımı aynı davada bir defaya mahsus yapılabilir.
- Artırım, tahkikatın sona ermesine kadar yapılmalıdır.
Bu şartlarla yapılan artırım, iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir. Yani karşı tarafın açık muvafakati aranmaz. Kanun artırım hakkını doğrudan davacıya tanır.
Kısmi dava açılırken dilekçede toplam alacağın tamamının değil bir bölümünün dava edildiği açık biçimde gösterilmelidir. “Şimdilik” ibaresi tek başına sihirli bir formül değildir; dava dilekçesinin bütünü, talep sonucu ve açıklanan toplam hukuki ilişki birlikte değerlendirilir. En güvenli yöntem, HMK m.109 kapsamında kısmi dava açıldığını açıkça belirtmektir.
HMK 109/4 Talep Artırımı Nasıl Yapılır?
Talep artırımı mahkemeye sunulan açık bir dilekçeyle yapılmalıdır. Dilekçede mevcut talep miktarı, artırılan bölüm ve ulaşılan toplam talep ayrı ayrı gösterilmelidir. Artırımın HMK m.109/4’e dayandığı ve kanundaki tek artırım hakkının kullanıldığı açıkça belirtilmelidir.
Artırılan miktar üzerinden tamamlanması gereken nispi harç varsa mahkemenin harç mevzuatı ve ara kararı çerçevesinde tamamlanır. Talep miktarının artırılması, yargılama gideri ve karşı vekâlet ücreti hesabını da etkileyebilir. Bu nedenle yalnız dilekçe verilmesiyle yetinilip harç aşaması gözden kaçırılmamalıdır.
Artırımın karşı tarafa tebliği, hukuki dinlenilme hakkı bakımından önemlidir. Davalı, artırılmış talep ve dayanağı hakkında beyanda bulunabilmelidir. Artırım yeni bir dava açılması değildir; mevcut davadaki talep miktarının kanunun tanıdığı özel hakla yükseltilmesidir.
Talep artırımının en geç tahkikat sona ermeden yapılması şarttır. Mahkeme tahkikatın tamamlandığını bildirip sözlü yargılama aşamasına geçtiğinde HMK m.109/4’teki özel artırım süresi sona ermiş olur.
Talep Artırımı Neden Yalnız Bir Defa Yapılabilir?
HMK m.109/4 “aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere” ifadesini kullanır. Bu nedenle aynı maddeye dayanarak ikinci kez talep artırımı yapılamaz. Özellikle bilirkişi raporuyla miktarın belirlendiği dosyalarda bu hüküm stratejik önem taşır.
İlk bilirkişi raporu geldikten sonra hemen artırım yapmak her dosyada doğru sonuç vermeyebilir. Rapora itiraz edilmesi, ek rapor alınması veya hesap döneminin düzeltilmesi toplam miktarı değiştirebilir. Davacı m.109/4 hakkını ilk rapordan sonra kullandıysa, daha sonra miktar yükselse bile aynı fıkraya dayanarak ikinci kez artırım yapamaz.
Bu nedenle artırım öncesinde raporun hesap yöntemi, dönemleri, ücret veya gelir verileri, kusur ve maluliyet oranları ile faiz hesabı tek tek denetlenmelidir. Bilirkişi raporuna itiraz süresi ve yöntemi için bilirkişi raporuna itiraz rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kanun m.109/4 kapsamında tek artırım hakkını açıkça sınırlar. Kanun, bu özel artırım kullanıldıktan sonra ayrıca HMK m.176 ve devamındaki ıslah yoluyla ikinci bir miktar artırımının kesin olarak kullanılabileceğini düzenlememiştir. 11 Eylül 2026 itibarıyla bu yeni hüküm hakkında yerleşmiş Yargıtay içtihadı henüz oluşmamıştır. Bu nedenle m.109/4 hakkı kullanılırken toplam talebin olabildiğince netleşmiş olması gerekir.
Yeni Sistemde Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır?
Yeni HMK m.109/4’ün en güçlü hükmü zamanaşımı cümlesidir: “Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.” Kanun bu sonucu açıkça düzenlemiştir.
Örneğin toplam alacağı yargılama sırasında netleşen bir davacı 10.000 TL üzerinden kısmi dava açmış, daha sonra m.109/4 kapsamında talebini 200.000 TL’ye yükseltmişse, kanuni şartlarla yapılan artırımın 190.000 TL’lik bölümü bakımından zamanaşımı artırım tarihinde değil, ilk davanın açıldığı tarihte kesilmiş sayılır.
Bu hüküm, kısmi davada bakiye alacağın zamanaşımı riskini önemli ölçüde değiştirir. Ancak koruma yalnız kanundaki şartlarla kullanılan m.109/4 artırımına ilişkindir. Tahkikat bittikten sonra yapılan veya aynı hükme göre ikinci kez yapılmak istenen artırım için m.109/4’ün açık korumasından söz edilemez.
Zamanaşımının kesilmesi, alacağın mevcut ve istenebilir olmasıyla ilgili maddi hukuk şartlarını ortadan kaldırmaz. Hak düşürücü süre ile zamanaşımı da aynı kavram değildir; HMK m.109/4 metni açıkça zamanaşımını düzenler.
Artırılan Kısım İçin Faiz de İlk Dava Tarihinden mi İşler?
HMK m.109/4 yalnızca zamanaşımının kesilmesine ilişkin özel bir hüküm içerir. Madde, artırılan kısım bakımından faiz başlangıcını “dava tarihi” olarak belirleyen ayrı bir düzenleme getirmemiştir. Faiz başlangıcı, ilgili alacağın maddi hukuk hükümlerine, temerrüt tarihine, daha önce yapılmış ihtara ve dava talebinin niteliğine göre ayrıca belirlenir.
Bu nedenle “zamanaşımı ilk dava tarihinde kesilir” kuralı ile “faiz de mutlaka ilk dava tarihinden başlar” sonucu birbirine eşitlenmemelidir. Özellikle haksız fiil, işçilik alacağı, ticari alacak ve sigorta tazminatlarında faiz başlangıcına ilişkin özel hükümler farklıdır.
31 Temmuz 2026’da TBK m.55’te de bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarının faiz hesabına ilişkin yeni bir düzenleme yapıldı. Bu düzenleme ayrı bir içerikte ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
HMK 109/4 Talep Artırımı ile Islah Aynı Şey mi?
Hayır. HMK m.176 ve devamındaki ıslah, tarafların usul işlemlerini kanundaki sınırlar içinde tamamen veya kısmen düzeltmesine ilişkin genel bir kurumdur. HMK m.109/4 ise yalnız kısmi davada talep miktarını bir defa artırmak için getirilen özel bir hükümdür.
m.109/4 açıkça, talep artırımı için iddianın genişletilmesi yasağının uygulanmayacağını söyler. Bu özel artırım hakkının kullanılabilmesi için klasik anlamda ıslah dilekçesi verilmesi şart değildir. Artırım doğrudan m.109/4’e dayanır.
İki kurumun süreleri ve sonuçları aynı değildir. HMK m.109/4 artırımının özel son sınırı tahkikatın sona ermesidir ve yalnız bir defa kullanılabilir. Islahın şartları ise HMK m.176–182 hükümlerine tabidir. Yeni sistemde dosya stratejisi kurulurken “m.109/4 artırım hakkı” ile “ıslah hakkı” birbirine karıştırılmamalıdır.
İşçilik Alacakları İçin Yeni Sistem Ne Anlama Geliyor?
Belirsiz alacak davasının en yoğun kullanıldığı alanlardan biri iş hukukuydu. Fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, ücret, prim ve bazı tazminat kalemlerinde kesin miktar çoğu zaman işveren kayıtları, tanık beyanları ve bilirkişi hesabı sonucunda netleşir.
31 Temmuz 2026’dan sonra açılan yeni işçilik alacağı davalarında HMK m.107’ye dayalı belirsiz alacak davası açılamaz. Alacağın tamamı biliniyorsa tam eda davası; yalnız bir kısmı dava edilmek isteniyorsa şartlarıyla HMK m.109 kısmi dava sistemi kullanılmalıdır.
Kısmi davada m.109/4 artırım hakkının ne zaman kullanılacağı kritik hâle gelmiştir. Özellikle ilk bilirkişi raporu itiraza açıksa ve ücret, dönem veya indirim hesabı tartışmalıysa tek artırım hakkı rapor kesin biçimde denetlenmeden kullanılmamalıdır.
İşçilik uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk aşaması da dava öncesinde tamamlanmalıdır. Arabuluculuk son tutanağındaki uyuşmazlık konusu ile dava talebi arasındaki bağlantı ayrıca korunur.
Trafik Kazası, Maluliyet ve Destekten Yoksun Kalma Davalarına Etkisi
Bedensel zarar, sürekli iş göremezlik, destekten yoksun kalma ve bazı sigorta tazminatlarında gerçek zarar miktarı dava başında tam belirlenemeyebilir. Tıbbi maluliyet oranı, kusur oranı, gelir ve aktüerya hesabı yargılama sırasında netleşebilir.
Yeni sistemde bu dosyalarda da 31 Temmuz 2026’dan sonra HMK m.107’ye dayalı yeni belirsiz alacak davası açılamaz. Kısmi dava tercih edilmişse m.109/4’teki tek artırım hakkı, rapor ve hesapların olgunlaştığı aşamada kullanılmalıdır.
Ayrıca 7589 sayılı Kanun TBK m.55’e yeni fıkralar ekledi. Bu hükümler yalnız değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra meydana gelen haksız fiil veya zarar doğuran olaylarda uygulanır. Bu nedenle trafik kazası ve bedensel zarar dosyasında olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Dava Dilekçesinde Nasıl Kurulmalı?
31 Temmuz 2026 sonrası kısmi dava dilekçesinde şu unsurlar açık olmalıdır: hukuki ilişki, alacağın doğduğu vakıalar, hangi alacak kalemlerinin talep edildiği, başlangıçta dava edilen miktar, davanın HMK m.109 kapsamında kısmi dava olduğu ve deliller.
“Fazlaya ilişkin haklarımız saklıdır” cümlesi tek başına dilekçenin tüm eksiklerini gidermez. Talep sonucu hüküm kurulabilecek açıklıkta yazılmalı; her alacak kalemi mümkünse ayrı gösterilmeli ve başlangıç harcı doğru hesaplanmalıdır.
Tarafların vakıaları açık yazma sorumluluğu HMK m.33’teki hukukun resen uygulanması ilkesiyle karıştırılmamalıdır. Hâkim doğru hukuku uygular; fakat tarafın ileri sürmediği yeni vakıayı onun yerine kurmaz. Ayrıntı için HMK 33 hukukun resen uygulanması rehberimize bakabilirsiniz.
Tahkikatın Sona Ermesi Neden Kritik?
HMK m.109/4, artırım için son anı “tahkikatın sona ermesine kadar” olarak belirlemiştir. Bu ifade, dosyanın karar aşamasına geçmesini beklememek gerektiğini gösterir. Mahkeme delilleri topladıktan sonra tahkikatın bittiğini bildirip sözlü yargılama aşamasına geçerse özel artırım hakkının süresi tamamlanır.
Dosyada bilirkişi raporu bekleniyorsa, rapora itiraz ve ek rapor süreçleri tahkikat içinde yürütülür. Ancak her somut dosyada mahkemenin tahkikatın bittiğine ilişkin usul işlemi ayrıca takip edilmelidir. UYAP evrakını geç görmek, kanuni son aşamayı değiştirmez.
Davayı aydınlatma ödevi de bu noktada tarafın yerine talep artırımı yapmaz. HMK 31 uyarınca hâkim belirsiz hususları açıklattırabilir; fakat davacının m.109/4 hakkını onun yerine kullanamaz. Ayrıntı için HMK 31 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Eski Şablonla HMK 107 Davası Açılırsa Ne Olur?
31 Temmuz 2026’dan sonra HMK m.107 yürürlükte değildir. Yeni dava dilekçesinde “HMK 107 belirsiz alacak davası” başlığının otomatik olarak kullanılması güncel hukuka aykırı bir dava türü tanımlamasıdır. Mahkeme, dilekçenin gerçek içeriğini ve talep sonucunu değerlendirir; ancak eski şablonun kullanılması gereksiz usul tartışması yaratır.
Bu nedenle güncel dilekçede dava türü doğru kurulmalıdır. Kısmi dava ise HMK m.109 açıkça belirtilmeli; tam eda davası ise talep edilen toplam miktar açık yazılmalıdır. 2026 değişikliğinden önce hazırlanmış dilekçe örnekleri güncellenmeden kullanılmamalıdır.
Uygulamada Yapılan Kritik Hatalar
- 31 Temmuz 2026’dan sonra yeni HMK 107 belirsiz alacak davası açmak.
- 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davasını yeni sistem nedeniyle geçersiz sanmak.
- Kısmi dava olduğu anlaşılmayan belirsiz bir talep sonucu yazmak.
- HMK 109/4’teki tek artırım hakkını ilk ve tartışmalı bilirkişi raporunda aceleyle kullanmak.
- Tahkikatın sona erdiğini fark etmeden artırım hakkını kaybetmek.
- Artırılan kısım için zamanaşımının dava tarihinde kesilmesi kuralını faiz başlangıcıyla karıştırmak.
- Talep artırımında tamamlanması gereken harcı gözden kaçırmak.
- HMK 109/4 artırımını klasik ıslahla aynı işlem saymak.
- Belirsiz alacak davasının kaldırılmasını bütün para alacaklarının mutlaka kısmi dava açılacağı şeklinde yorumlamak.
- Özel kanundaki dava şartı ve süreleri HMK 109/4’ün ortadan kaldırdığını düşünmek.
Sık Sorulan Sorular
1. Belirsiz alacak davası 2026’da kaldırıldı mı?
Evet. HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla 31 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlükten kaldırıldı.
2. 31 Temmuz 2026’dan önce açılan belirsiz alacak davası ne olur?
7589 sayılı Kanunun geçiş hükmü gereğince eski HMK m.107 bu davalarda uygulanmaya devam eder.
3. Artık hangi dava açılır?
Alacağın tamamı biliniyor ve isteniyorsa tam eda davası; yalnız bir kısmı dava ediliyorsa şartlarıyla HMK m.109 kısmi dava açılır.
4. Kısmi davada talep kaç kez artırılabilir?
HMK m.109/4 kapsamında özel talep artırımı aynı davada bir defaya mahsus yapılabilir.
5. Talep artırımının son zamanı nedir?
Tahkikatın sona ermesine kadardır.
6. Artırılan kısım için zamanaşımı ne zaman kesilir?
Kanuni şartlarla yapılan HMK m.109/4 artırımında artırılan kısım bakımından zamanaşımı ilk dava tarihinde kesilmiş sayılır.
7. Artırım için davalının onayı gerekir mi?
Hayır. HMK m.109/4 artırımın iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadığını açıkça düzenler.
8. HMK 109/4 artırımında ıslah zorunlu mu?
Hayır. m.109/4 özel ve doğrudan bir kanuni artırım hakkıdır; klasik HMK 176 ıslahına dayanmak zorunlu değildir.
9. Zamanaşımı dava tarihinde kesiliyorsa faiz de otomatik dava tarihinden mi işler?
Hayır. m.109/4 faiz başlangıcını düzenlemez. Faiz ilgili maddi hukuk hükmü, temerrüt ve talep koşullarına göre belirlenir.
10. İşçilik alacağı artık belirsiz alacak davası olarak açılamaz mı?
31 Temmuz 2026 ve sonrasında yeni HMK 107 belirsiz alacak davası açılamaz. İşçilik alacağı için somut duruma göre tam eda veya HMK 109 kısmi dava sistemi kullanılır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 tarihinde 7589 sayılı Kanun m.19, m.20 ve Geçici m.1/10; 6100 sayılı HMK’nın yürürlükteki m.109 hükmü ve bağlantılı m.176–182 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Yürürlük tarihi, geçiş kuralı, tek artırım hakkı, tahkikat sonu ve zamanaşımı sonucu ayrı ayrı kontrol edilmiştir.
Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Usule ilişkin diğer rehberler: HMK 61–64 davanın ihbarı, HMK 31 ve HMK 33.
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
