Hâkim Yanlış Kanun Maddesini Kendiliğinden Düzeltebilir mi? HMK 33 Hukukun Resen Uygulanması 2026
11 Eylül 2026 itibarıyla 6100 sayılı HMK m.33 ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınmıştır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve Net Cevap
Evet. HMK m.33 tek cümleyle “Hâkim, Türk hukukunu resen uygular.” hükmünü getirir. Tarafın dava dilekçesinde yanlış kanun maddesi göstermesi veya hukuki sebebi yanlış adlandırması, ileri sürülen maddi vakıalar doğru ve yeterli ise hâkimi yanlış nitelendirmeyle bağlı tutmaz. Hâkim, tarafların getirdiği vakıalara uygulanacak doğru hukuk kuralını kendiliğinden bulur ve uygular. Ancak HMK 33 hâkime tarafın hiç ileri sürmediği yeni vakıaları davaya ekleme veya talep sonucunu değiştirme yetkisi vermez.
HMK 33’te hukuki nitelendirme hâkime, uyuşmazlığın maddi vakıalarını ileri sürmek ise taraflara aittir.
HMK 33 Ne Düzenler?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 33. maddesi “Hukukun uygulanması” başlığını taşır ve hüküm son derece nettir: Hâkim, Türk hukukunu resen uygular. Bu kural, medeni usul hukukunda “iura novit curia” olarak ifade edilen “hâkim hukuku bilir” ilkesinin kanuni karşılığıdır.
Tarafların temel görevi, uyuşmazlığın maddi vakıalarını mahkemeye getirmek ve dayandıkları delilleri sunmaktır. Hangi kanun hükmünün uygulanacağını, vakıaların hukuken hangi kuruma girdiğini ve hukuki sonucun ne olacağını belirlemek ise hâkimin görevidir. Bu nedenle tarafın dava dilekçesinde gösterdiği hukuki sebep hâkimi bağlamaz.
HMK 33 yalnızca maddi hukuk kurallarını değil, yargılamaya uygulanacak usul hükümlerini de kapsar. Hâkim yürürlükteki Türk hukukunu araştırır, doğru hükmü bulur ve dosyada usulüne uygun şekilde ileri sürülen vakıalara uygular.
Vakıayı Taraf, Hukuku Hâkim Belirler
HMK 33’ün doğru anlaşılması için “maddi vakıa” ile “hukuki sebep” birbirinden ayrılmalıdır. Maddi vakıa, hayatta gerçekleştiği ileri sürülen olaydır. Örneğin bir paranın belirli tarihte gönderilmesi, aracın çarpması, sözleşmenin imzalanması, taşınmazın teslim edilmemesi veya iş sözleşmesinin belirli tarihte feshedilmesi maddi vakıadır.
Hukuki sebep ise bu vakıaya bağlanan hukuki nitelendirmedir. Aynı olay, şartlarına göre sözleşmeye aykırılık, sebepsiz zenginleşme, haksız fiil, vekâletsiz iş görme veya başka bir hukuki kurum kapsamında değerlendirilebilir. Taraf, vakıaları mahkemeye doğru ve somut biçimde getirmişse, bunların hukuki adlandırmasını yanlış yapması tek başına davanın yanlış hukuki sebep nedeniyle reddini gerektirmez.
Yargıtay da uzun süredir “maddi olgu ve olayları bildirmek taraflara, hukuki nitelendirmeyi yapmak hâkime aittir” ilkesini uygulamaktadır. 2026 tarihli kararlarında da bu çizgi devam etmektedir.
Bu kural, dilekçelerin hukuki sebep içermemesi gerektiği anlamına gelmez. HMK m.119 dava dilekçesinin unsurlarını düzenler ve hukuki sebepler de dilekçede gösterilir. Ancak tarafın yaptığı hukuki nitelendirme mahkemeyi bağlayan bir sınır değildir.
Dava Dilekçesinde Yanlış Kanun Maddesi Yazılırsa Ne Olur?
Dava dilekçesinde yanlış kanun maddesinin yazılması, tek başına davayı kaybettiren bir hata değildir. Önemli olan, talep sonucunun ve bu talebi doğuran maddi vakıaların açık biçimde ortaya konulmuş olmasıdır. Hâkim, doğru hukuk kuralını HMK 33 gereğince kendiliğinden uygular.
Örneğin taraf, ileri sürdüğü vakıaları “haksız fiil” olarak adlandırmış ancak olay hukuken sözleşmeye aykırılık niteliğinde ise, hâkim şartları oluşmuşsa doğru nitelendirmeyi yapar. Aynı şekilde tapu iptal ve tescil uyuşmazlığında tarafın hukuki sebebi yanlış maddeden göstermesi, vakıaların başka bir hukuki sebebi oluşturması hâlinde mahkemeyi yanlış maddeye bağlı bırakmaz.
Bununla birlikte HMK 33’ün uygulanması için gerekli maddi vakıaların dosyada bulunması şarttır. Taraf “yanlış kanun maddesi yazdım, hâkim eksik vakıaları da tamamlar” diyemez. Hâkim yalnızca usulüne uygun şekilde ileri sürülmüş vakıalara doğru hukuki normu uygular.
Hâkim HMK 33’e Dayanarak Yeni Vakıa Ekleyebilir mi?
Hayır. HMK 33’ün konusu hukuktur; yeni maddi vakıa değildir. HMK m.25’teki taraflarca getirilme ilkesi gereğince kanuni istisnalar dışında hâkim, tarafların söylemediği vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz ve kendiliğinden delil toplayamaz.
Bu nedenle bir davacı yalnızca “borç verdim, geri ödenmedi” vakıasına dayanmışsa hâkim tarafın hiç anlatmadığı farklı bir dolandırıcılık olayını kendiliğinden dosyaya ekleyemez. Davalı zamanaşımı def’ini süresinde ileri sürmemişse ve ilgili maddi hukuk kuralı zamanaşımının resen dikkate alınmasına izin vermiyorsa hâkim HMK 33 gerekçesiyle yeni bir def’i yaratamaz.
Hukukun resen uygulanması, taraflarca getirilme ilkesini ortadan kaldırmaz. Hâkimin görevi dosyadaki vakıaları doğru hukuk kuralına bağlamaktır; dosya dışından yeni uyuşmazlık malzemesi üretmek değildir.
HMK 33 ile HMK 31 Arasındaki Fark Nedir?
HMK 31 hâkimin davayı aydınlatma ödevini, HMK 33 ise hukuku resen uygulama ödevini düzenler. İki madde birbiriyle bağlantılıdır ancak aynı değildir.
HMK 31’de hâkim, dosyaya getirilmiş bir vakıa belirsiz veya çelişkiliyse açıklama yaptırabilir, soru sorabilir ve delil gösterilmesini isteyebilir. HMK 33’te ise vakıalar belli olduğunda uygulanacak hukuki normu hâkim kendisi belirler.
Örneğin tarafın hangi tarihte ödeme yaptığını söylemesi fakat iki farklı tarih vermesi HMK 31 konusudur. Tarafın ödeme vakıasını doğru anlatıp bunu “ödünç” diye nitelemesine rağmen hukuken sebepsiz zenginleşme hükümlerinin uygulanması gerekiyorsa HMK 33 gündeme gelir. HMK 31’in ayrıntıları için HMK 31 hâkimin davayı aydınlatma ödevi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hâkim Hukuku Resen Uygular Ama Taleple Bağlıdır
HMK m.26’ya göre hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; talepten fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. HMK 33 bu kuralı kaldırmaz. Hâkim, talep edilen hukuki sonucu doğuran vakıalara doğru kanunu uygular; fakat talep edilmeyen başka bir sonuç yaratamaz.
Örneğin davacı yalnızca alacak talep etmişse hâkim, HMK 33’e dayanarak kendiliğinden sözleşmenin iptaline karar veremez. Davacı taşınmazın tapu iptali ve adına tescilini istemişse, hâkim maddi vakıalara uygun hukuki sebebi belirleyebilir; ancak talep sınırını aşarak başka bir taşınmaz veya başka bir hak hakkında karar veremez.
Bu nedenle hukuk davalarında üç ayrı sınır birlikte gözetilir: vakıaları taraflar getirir, hukuki nitelendirmeyi hâkim yapar, hüküm ise talep sonucuyla sınırlı kalır.
Hâkim Tarafların Hukuki Görüşüyle Bağlı mıdır?
Hayır. Tarafların ve avukatların kanun maddesi, Yargıtay içtihadı veya doktrin görüşü sunması mahkemeye yardımcı olur; ancak hâkim bu hukuki değerlendirmelerle bağlı değildir. Hâkim farklı bir kanun maddesinin uygulanması gerektiğine karar verebilir.
Bununla birlikte hukuki dinlenilme hakkı göz ardı edilemez. Mahkemenin tarafların hiç tartışmadığı ve davanın sonucunu belirleyecek farklı bir hukuki sebebi uygulayacak olması hâlinde tarafların açıklama yapabilmesine imkân tanınması, çelişmeli yargılama ve hukuki dinlenilme hakkı bakımından önemlidir.
Taraflar, mahkemenin hukuki nitelendirmesine katılmıyorsa bunu istinaf ve şartları varsa temyiz dilekçelerinde hukuki hata olarak ileri sürebilir.
Bilirkişi Hukuki Nitelendirme Yapabilir mi?
Kural olarak hayır. HMK m.266 uyarınca bilirkişiye ancak çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda başvurulur. HMK m.279/4 ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu da bilirkişinin hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamayacağını düzenler.
Hangi kanun maddesinin uygulanacağı, sözleşmenin hukuken nasıl nitelendirileceği, bir işlemin geçerli olup olmadığı veya bir talebin hukuki şartlarının oluşup oluşmadığı hâkimin görevidir. Bilirkişi; hesap, mühendislik, muhasebe, tıp, teknik değerleme gibi uzmanlık alanlarında veri sağlar. Hukuki sonucu mahkeme belirler.
Adalet Bakanlığı Bilirkişilik Temel Eğitimi kaynaklarında da hukuki nitelendirmenin hâkimin görev alanında olduğu açıkça vurgulanmaktadır. Bu ayrım, bilirkişi raporuna itiraz edilirken önemlidir.
Yabancı Hukuk da HMK 33’e Göre mi Uygulanır?
HMK 33 doğrudan “Türk hukuku”nu düzenler. Yabancılık unsuru taşıyan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanacak hukukun belirlenmesi ve yabancı hukukun içeriğinin tespiti 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un özel hükümlerine tabidir.
MÖHUK m.2’ye göre hâkim Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku resen uygular. Hâkim yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir. Bütün araştırmalara rağmen yabancı hukukun olaya ilişkin hükümleri tespit edilemezse Türk hukuku uygulanır.
Dolayısıyla uluslararası iş, miras, aile veya sözleşme uyuşmazlıklarında “HMK 33 var, her durumda Türk hukuku uygulanır” sonucu doğru değildir. Önce MÖHUK kapsamında uygulanacak hukuk belirlenir.
2026 Yargıtay Kararlarında HMK 33
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2026 tarihli kararlarında da hukuki sebep ile maddi vakıa ayrımı açıkça korunmaktadır. Daire, hâkimin davacının bildirdiği maddi olaylar ve son istekle bağlı olduğunu; ancak bu olaylarda hangi hukuki sebebe göre karar verileceğini tayin ve takdir etmenin hâkime ait bulunduğunu belirtmektedir. Hukuki sebep yanlış gösterilmiş veya hiç gösterilmemiş olsa dahi, doğru hukuki sebebin hâkim tarafından belirlenmesi gerekir.
Buna rağmen hâkim, tarafın dosyaya getirmediği yeni vakıayı başka bir hukuki nitelendirme adı altında karara dayanak yapamaz. 2026 uygulamasının önemli noktası budur: hukuk resen uygulanır, fakat vakıa ve talep sınırı korunur.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2025 tarihli güncel kararında da HMK 33’teki ödevin ilk dereceyle sınırlı olmadığı; kanun yolu incelemesinde de hukukun resen uygulanması ilkesinin bulunduğu açıklanmıştır. Bununla birlikte istinafta sebeple bağlılık ve kamu düzeni denetimi gibi HMK’nın kanun yolu kuralları ayrıca uygulanır.
Hukuki Sebebin Yanlış Yazılması ile Talebin Yanlış Kurulması Aynı mı?
Hayır. Yanlış hukuki sebep HMK 33 ile düzeltilebilir; yanlış veya eksik talep sonucu ise HMK 26’daki taleple bağlılık sınırına takılabilir. Bu nedenle “hâkim hukuku bilir” ilkesi, talep sonucunun özensiz bırakılabileceği anlamına gelmez.
Bir dava dilekçesinde “100.000 TL alacak” istenmişse hâkim doğru hukuki sebebi belirleyebilir. Ancak taraf yalnızca 100.000 TL istemişken, kanuni şartlar dışında 150.000 TL’ye hükmedemez. Aynı şekilde aynen ifa talep edilmemişse hâkim başka bir talebi kendiliğinden oluşturamaz.
Bu ayrım sık aranan “yanlış kanun maddesi yazarsam dava reddedilir mi?” sorusunun cevabını da netleştirir: yanlış madde tek başına ret sebebi değildir; fakat maddi vakıa ve talep sonucu eksikliği başka sonuç doğurur.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 33 Türkiye genelindeki hukuk mahkemelerinde aynı biçimde uygulanır. Mersin’de görülen kira, alacak, tazminat, tapu, iş ve aile hukuku davalarında da tarafların hukuki nitelendirmesi mahkemeyi bağlamaz; mahkeme dosyaya usulüne uygun getirilmiş vakıalara doğru Türk hukukunu uygular.
Mersin bakımından ayrı bir “yerel HMK 33” kuralı yoktur. Dosyada başarıyı belirleyen nokta, vakıaların eksiksiz kurulması, delillerin doğru ilişkilendirilmesi ve talep sonucunun açık olmasıdır. Hukuki sebebin doğru kurulması ise hem mahkemenin işi kolaylaştırır hem de olası kanun yolu denetiminde uyuşmazlığın çerçevesini netleştirir.
Uygulamada Yapılan Hatalar
- Yanlış kanun maddesi yazıldığı için davanın mutlaka reddedileceğini düşünmek.
- HMK 33’ün eksik vakıaları hâkim tarafından tamamlatacağını sanmak.
- Hâkimin talepten fazlasına HMK 33 gerekçesiyle hükmedebileceğini kabul etmek.
- Bilirkişiden hukuki nitelendirme ve kanun maddesi seçmesini istemek.
- HMK 31 davayı aydınlatma ödevi ile HMK 33 hukuku resen uygulama görevini birbirine karıştırmak.
- Yabancılık unsurlu her uyuşmazlıkta doğrudan Türk hukukunun uygulanacağını düşünmek.
- Hukuki sebep serbestisi ile süresinde ileri sürülmeyen yeni maddi vakıayı aynı şey sanmak.
- Hâkimin hukuku resen uygulamasının kanun yolu sürelerini veya usul kurallarını ortadan kaldırdığını düşünmek.
Sık Sorulan Sorular
1. HMK 33 ne diyor?
HMK 33, “Hâkim, Türk hukukunu resen uygular.” hükmünü içerir. Uygulanacak hukuk kuralını bulmak ve vakıalara uygulamak hâkimin görevidir.
2. Dava dilekçesinde yanlış kanun maddesi yazılırsa dava reddedilir mi?
Yanlış kanun maddesi tek başına ret sebebi değildir. Maddi vakıalar ve talep sonucu yeterliyse hâkim doğru hukuki sebebi HMK 33 uyarınca kendiliğinden belirler.
3. Hâkim tarafın ileri sürmediği vakıayı dikkate alabilir mi?
Kanuni istisnalar dışında hayır. HMK 25 taraflarca getirilme ilkesini düzenler; HMK 33 yeni vakıa yaratma yetkisi vermez.
4. Hâkim talep edilenden fazlasına karar verebilir mi?
Hayır. HMK 26 uyarınca hâkim taleple bağlıdır. HMK 33 bu sınırı kaldırmaz.
5. Hukuki sebebi dilekçede yazmak zorunlu mu?
HMK 119 kapsamında hukuki sebepler dava dilekçesinin unsurları arasındadır. Ancak yanlış nitelendirme hâkimi bağlamaz; doğru hukuku hâkim uygular.
6. Bilirkişi hangi kanun maddesinin uygulanacağına karar verebilir mi?
Hayır. Hukuki nitelendirme ve hukuk kuralını uygulama hâkimin görevidir. Bilirkişi teknik veya özel bilgi gerektiren konuda görüş verir.
7. HMK 31 ile HMK 33 aynı şey mi?
Hayır. HMK 31 belirsiz ve çelişkili hususların aydınlatılmasını, HMK 33 ise hukukun hâkim tarafından resen uygulanmasını düzenler.
8. Yabancı hukuk hâkim tarafından resen uygulanır mı?
Yabancılık unsurlu özel hukuk ilişkilerinde MÖHUK m.2 uygulanır. Hâkim kanunlar ihtilafı kurallarını ve yetkili yabancı hukuku resen uygular; yabancı hukuk tespit edilemezse kanundaki şartlarla Türk hukuku uygulanır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu rehber 11 Eylül 2026 tarihinde 6100 sayılı HMK m.25, 26, 31, 33, 119, 266 ve 279; 5718 sayılı MÖHUK m.2; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 2026 tarihli Yargıtay 1. Hukuk Dairesi uygulaması birlikte incelenerek hazırlanmıştır. Maddi vakıa, hukuki sebep, talep sonucu ve bilirkişi sınırı birbirinden ayrılmıştır.
Yazar: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
