Sözlü Yargılama Aşaması Nedir? HMK 186 Son Söz, Erteleme ve Hüküm Rehberi 2026
Kısa ve Net Cevap
HMK m.186’ya göre sözlü yargılama, tahkikatın tamamlanmasından sonra hükümden hemen önceki aşamadır. Mahkeme tahkikatın bittiğini tefhim ettikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçer. Taraflardan biri talep ederse duruşma iki haftadan az olmamak üzere ertelenir. Hazır bulunsun veya bulunmasın taraflara sözlü yargılama için ayrıca davetiye gönderilmez. Sözlü yargılamada mahkeme taraflara son sözlerini sorar ve hükmünü verir; HMK m.150’nin dosyanın işlemden kaldırılmasına ilişkin hükmü saklıdır.
Sözlü Yargılama Aşaması Nedir?
Hukuk yargılaması dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama ve hüküm aşamalarından oluşur. Sözlü yargılama, delillerin toplandığı esas tahkikat aşaması değildir; mahkemenin tahkikatı tamamladığını ilan etmesinden sonra taraflara uyuşmazlık hakkındaki son açıklamalarını sunma imkânı verdiği ve ardından hükme geçtiği aşamadır.
Bu aşamanın amacı, dosyadaki vakıa ve deliller tamamlandıktan sonra tarafların mevcut yargılama malzemesi üzerinden son hukuki değerlendirmelerini mahkemeye sunabilmeleridir. Sözlü yargılama, ikinci bir dilekçeler aşaması veya sınırsız yeni delil dönemi değildir.
7251 sayılı Kanunla 2020 yılında HMK 186 değiştirilmiş ve süreç hızlandırılmıştır. Eski metinde sözlü yargılama için ayrı gün tayin edilip taraflara davetiye çıkarılması öngörülürken güncel metin, tahkikatın bittiğinin tefhiminden sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilmesini esas alır.
Bu değişiklik nedeniyle eski internet kaynaklarında yer alan “tahkikat biter, mahkeme ayrıca sözlü yargılama günü verir ve yeni davetiye gönderir” anlatımı güncel HMK 186 bakımından doğru değildir.
Sözlü Yargılama Ne Zaman Başlar?
HMK m.184 uyarınca hâkim, tarafların iddia ve savunmalarıyla toplanan delilleri inceledikten ve tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını gördükten sonra taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama yapma imkânı verir ve tahkikatın bittiğini tefhim eder. Bu tefhim, sözlü yargılamaya geçişin sınır noktasıdır.
Güncel HMK 186’ya göre tahkikatın bittiği tefhim edildikten sonra mahkeme aynı duruşmada sözlü yargılama aşamasına geçer. Tarafların ayrıca yeni bir çağrı beklememesi gerekir. Özellikle duruşmada bulunmayan taraf, HMK 147 uyarınca kendisine daha önce gönderilen tahkikat davetiyesindeki ihtarlar nedeniyle sözlü yargılama ve hüküm sonuçlarıyla karşılaşabilir.
Tahkikat tamamlanmadan sözlü yargılamaya geçilemez. Dosyada karar verilmesi için zorunlu bilirkişi incelemesi, tanık dinlenmesi veya toplanmasına karar verilmiş başka delil eksikse mahkeme önce bu tahkikat işlemlerini tamamlamalıdır. Taraf, tahkikatın eksik kapatıldığını düşünüyorsa hangi somut işlemin eksik olduğunu duruşmada açıkça belirtmelidir.
Taraf Sözlü Yargılama İçin Süre İsteyebilir mi?
Evet. HMK 186/1, taraflardan birinin talebi üzerine duruşmanın iki haftadan az olmamak üzere erteleneceğini düzenler. Bu, mahkemenin keyfî takdirine bırakılmış bir nezaket süresi değildir; taraf talep ederse kanundaki alt sınır gözetilerek erteleme yapılır.
Kanun üst süreyi sabit olarak belirlememiştir. Mahkeme yargılamanın gereğine göre iki haftadan uzun bir gün belirleyebilir. Ancak makul sürede yargılanma ve usul ekonomisi ilkeleri gereği ertelemenin gereksiz biçimde uzatılmaması gerekir.
Erteleme talebi, tahkikatın bittiğinin tefhim edildiği duruşmada yapılmalıdır. Taraf sessiz kalıp sözlü yargılamaya devam edildikten sonra hüküm kurulmasına yaklaşılmışken “iki haftalık süre hakkımı kullanmak istiyorum” diyerek süreci geriye çeviremez.
Ertelemenin amacı tarafın mevcut dosya üzerinden son sözünü hazırlamasıdır. Bu süre, tahkikat sırasında süresinde sunulmayan bütün vakıa ve delilleri sınırsızca dosyaya getirme fırsatı değildir.
Ertelenen Sözlü Yargılama İçin Yeni Davetiye Gönderilir mi?
Hayır. Güncel HMK m.186 açıkça, hazır bulunsun veya bulunmasın sözlü yargılama için taraflara ayrıca davetiye gönderilmeyeceğini düzenler. Bu kural uygulamada çok önemlidir. Taraf veya vekili, tahkikat duruşmasında verilen yeni günü duruşma tutanağından takip etmelidir.
HMK m.147’de tahkikat ve sözlü yargılama için gönderilen davetiyede de bu sonucun ihtar edilmesi öngörülür. Taraflara, tahkikatın sona erdiği duruşmada sözlü yargılamaya geçileceği, sözlü yargılama için duruşma ertelenirse ayrıca davetiye gönderilmeyeceği ve HMK 150 saklı olmak üzere yokluklarında hüküm verileceği bildirilir.
Bu nedenle UYAP’ta yeni duruşma gününü görmediğini veya ayrıca tebligat beklediğini söylemek her durumda mazeret oluşturmaz. Duruşma tutanağı ve UYAP dosya hareketleri düzenli kontrol edilmelidir.
Sözlü Yargılamada “Son Söz” Nedir?
HMK 186/2’ye göre mahkeme sözlü yargılamada taraflara son sözlerini sorar ve hükmünü verir. Son söz, tarafların dosyadaki vakıa, delil, bilirkişi raporu, tanık beyanları ve hukuki meseleler hakkında nihai değerlendirmelerini sunmalarıdır.
Davacı, talep sonucunun neden kabul edilmesi gerektiğini; davalı ise davanın neden reddedilmesi veya hangi ölçüde kabul edilebileceğini mevcut dosya üzerinden özetleyebilir. Usulî itirazlar, ispat yükü değerlendirmesi, bilirkişi raporundaki çelişkiler veya kanunun uygulanması hakkındaki görüşler son sözde vurgulanabilir.
Son söz aşaması uzun bir dilekçenin duruşmada baştan sona okunmasını gerektirmez. Uyuşmazlığın belirleyici noktalarının kısa, somut ve dosya delilleriyle bağlantılı şekilde ifade edilmesi daha işlevseldir. Mahkeme taraflara eşit şekilde açıklama imkânı vermelidir.
Sözlü Yargılama Aşamasında Yeni Delil Sunulabilir mi?
Kural olarak deliller tahkikat aşamasında toplanır ve tarafların delil bildirme süreleri HMK’nın ilgili hükümlerine tabidir. Sözlü yargılama yeni delil sunmak için yeni bir genel süre yaratmaz. Sonradan delil gösterme ancak HMK m.145 şartları varsa mümkündür.
HMK 145’e göre tarafın bir delili sonradan ileri sürmesi yargılamayı geciktirme amacı taşımıyorsa veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmıyorsa mahkeme delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir. Bu istisna tahkikatın bitmiş olmasının yarattığı sınırla birlikte değerlendirilir.
sonradan delil gösterme koşulları ayrı rehberde açıklanmıştır. Sözlü yargılamada “bu belgeyi yeni buldum” denilmesi tek başına belgenin dosyaya alınmasını zorunlu kılmaz.
Yeni vakıa ileri sürülmesi de iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağına tabidir. Sözlü yargılama, dava veya cevap dilekçesindeki vakıa temelini değiştiren yeni bir dava kurma aşaması değildir.
Taraf Sözlü Yargılama Duruşmasına Gelmezse Ne Olur?
HMK 147 ve 186 birlikte değerlendirildiğinde, usulüne uygun ihtarlı davetiye sonrasında tarafın geçerli mazeret olmaksızın duruşmaya gelmemesi hâlinde yargılama yokluğunda devam edebilir ve HMK 150 saklı kalmak kaydıyla hüküm verilebilir. Ertelenen sözlü yargılama için ayrıca yeni davetiye gönderilmez.
Her iki tarafın da duruşmaya gelmemesi veya bir tarafın gelerek davayı takip etmeyeceğini bildirmesi hâlinde HMK m.150’deki dosyanın işlemden kaldırılması koşulları ayrıca gündeme gelebilir. Madde 186/2 bu hükmün saklı olduğunu açıkça belirtir.
Geçerli mazeret varsa mahkemeye mümkün olan en kısa sürede belgeyle sunulmalıdır. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceğine mahkeme karar verir. Salt “duruşma günü unutuldu” şeklindeki açıklama kural olarak güçlü mazeret değildir.
Mahkeme Sözlü Yargılamadan Sonra Hemen Hüküm Vermek Zorunda mı?
HMK 186/2’nin sistematiği, taraflara son sözleri sorulduktan sonra hüküm verilmesini öngörür. Mahkeme hüküm sonucunu duruşmada tefhim edebilir; gerekçeli karar daha sonra kanuni süre içinde yazılır. Dosyanın niteliğine göre hüküm sonucunun oluşturulması için kısa değerlendirme yapılması mümkündür.
Hükmün gerekçesi, tarafların iddia ve savunmalarının özeti, çekişmeli vakıalar, toplanan delillerin değerlendirilmesi, sabit görülen vakıalar, hukuki sebepler ve hüküm sonucunu içermelidir. Sözlü yargılamada yapılan son açıklamalar da dosya kapsamında dikkate alınır.
Karar tefhim veya tebliğ edildikten sonra istinaf/temyiz süreleri kararın türüne ve kanun yoluna göre başlar. 2026 itibarıyla kanun yolu parasal sınırları yıllık olarak değişebildiği için karar tarihi esas alınarak güncel sınırlar kontrol edilmelidir.
Sözlü Yargılama ile Ön İnceleme Aynı Şey mi?
Hayır. Ön inceleme, dilekçeler tamamlandıktan sonra dava şartları ve ilk itirazların incelendiği, uyuşmazlık konularının tespit edildiği ve tarafların sulh/arabuluculuk imkânlarının değerlendirildiği erken aşamadır. Sözlü yargılama ise tahkikat bittikten sonra hükümden hemen önce gelir.
ön inceleme duruşması ile sözlü yargılamanın amaçları ve taraflara tanınan usul hakları farklıdır. Ön incelemede deliller henüz toplanmaya hazırlanırken, sözlü yargılamada tahkikat tamamlanmıştır.
Sözlü Yargılamada Islah Yapılabilir mi?
HMK m.177’ye göre ıslah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Dolayısıyla mahkeme tahkikatın bittiğini tefhim edip sözlü yargılamaya geçtikten sonra kural olarak ilk derece yargılamasında ıslah süresi sona ermiştir. Bozma veya kaldırma sonrası tahkikat işlemi yapılması hâlindeki özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle talep sonucunu ıslahla artırmak isteyen tarafın sözlü yargılama gününü beklememesi gerekir. ıslahın süresi ve sonuçları ayrı içerikte açıklanmıştır.
Sözlü Yargılama Duruşmasına Nasıl Hazırlanılır?
Duruşmadan önce son tahkikat tutanağı, bilirkişi raporları ve itirazlar, tanık beyanları, keşif tutanakları, tarafların dilekçeleri ve taleplerin son hâli gözden geçirilmelidir. Mahkemeden hangi talep sonucu istendiği netleştirilmelidir.
Son söz kısa bir yapı içinde hazırlanabilir: önce uyuşmazlığın sonucu açısından belirleyici iki-üç vakıa, sonra bunları ispatlayan deliller, ardından uygulanacak kanun ve açık sonuç talebi. Dosyada kabul edilen veya tartışmasız kalan hususlara gereksiz tekrar yapılmamalıdır.
Tahkikatın eksik olduğu düşünülüyorsa eksik işlem açık şekilde belirtilmeli ve neden hüküm kurulmasına engel olduğu anlatılmalıdır. “Eksikler var” biçimindeki genel ifade yerine hangi tanığın dinlenmediği, hangi müzekkerenin dönmediği veya hangi rapor çelişkisinin giderilmediği somutlaştırılmalıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 186 Türkiye genelinde aynı şekilde uygulanır. Mersin’deki hukuk mahkemelerinde de tahkikatın bitiminden sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçilir; taraflardan biri isterse en az iki hafta erteleme yapılır ve ayrıca davetiye gönderilmez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin merkezlidir. Türkiye genelindeki hukuk dosyalarında tahkikatın tamamlanması, son söz ve kanun yolu hazırlıkları dosya tutanakları üzerinden takip edilir.
Resmî Kaynak
Güncel metin için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.184-186, m.147 ve m.150 birlikte incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Sözlü yargılama nedir?
Tahkikat bittikten sonra tarafların son sözlerinin alındığı ve hükme geçildiği aşamadır.
Sözlü yargılama için ayrıca duruşma günü mü verilir?
Güncel HMK 186’ya göre aynı duruşmada geçilir; taraf talep ederse duruşma ertelenir.
Erteleme istenirse kaç gün verilir?
İki haftadan az olmayacak şekilde ertelenir.
Yeni duruşma için davetiye gelir mi?
Hayır. Sözlü yargılama için ayrıca davetiye gönderilmez.
Sözlü yargılamada yeni delil sunulabilir mi?
Yeni genel delil süresi yoktur; ancak HMK 145 gibi istisnai hükümler şartları varsa değerlendirilir.
Sözlü yargılamada ıslah yapılır mı?
Kural olarak hayır; ıslah tahkikat sona erene kadar yapılabilir.
Duruşmaya gelmezsem hüküm verilebilir mi?
Usulüne uygun ihtar sonrası ve HMK 150 saklı olmak üzere yokluğunuzda hüküm verilebilir.
Son sözde ne söylenir?
Dosyadaki mevcut vakıa ve delillerin sonucu ile açık talep kısa ve somut biçimde açıklanır.
Tahkikat eksikse ne yapılır?
Eksik kalan somut tahkikat işlemi ve hükme etkisi duruşmada açıkça belirtilmelidir.
Sözlü yargılama ile ön inceleme aynı mı?
Hayır. Ön inceleme erken aşama, sözlü yargılama tahkikat sonrası son aşamadır.
Hüküm sözlü yargılamada mı verilir?
HMK 186 tarafların son sözleri alındıktan sonra hüküm verilmesini düzenler.
Taraflardan yalnız biri erteleme isteyebilir mi?
Evet. Taraflardan birinin talebi üzerine duruşma en az iki hafta ertelenir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik HMK m.186’nın 7251 sayılı Kanunla değişik ve 11 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte olan metni esas alınarak hazırlanmıştır. Eski m.186 metnindeki ayrı davetiye sistemi güncel değildir.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil 3472 – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
