Pazaryeri Sözleşmeyi Satıcı Aleyhine Geçmişe Etkili Değiştirebilir mi?
Hukuki dayanak: 6563 Ek m.1 ve Yönetmelik m.11/2-ç
Elektronik ticaret pazar yerindeki satıcı, satış fiyatını, stok planını ve kârlılığını aracılık sözleşmesindeki mevcut şartlara göre belirler. Komisyon oranı, hizmet bedeli, kargo maliyeti, cezai şart, kampanya yükü, iade düzeni ve ödeme zamanı satıcının her siparişteki net gelirini etkiler. Platform bu şartları sonradan değiştirip değişikliği geçmiş siparişlere uygularsa satıcının işlem anında hesapladığı ekonomik denge bozulur.
Bu nedenle E-Ticaret Yönetmeliği m.11/2-ç satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı aracılık sözleşmesi değişikliğini açıkça haksız ticari uygulama olarak düzenler. Yasak yalnız fiilen geriye dönük kesinti yapılmasını değil, platforma böyle bir yetki veren sözleşme hükmünün kurulmasını da kapsar.
Örneğin sözleşmede “platform ücretleri dilediği zaman geçmiş siparişler için de değiştirebilir” şeklindeki hüküm bulunması, m.11/2-ç yönünden sorunludur. Emredici haksız ticari uygulama yasağı genel işlem şartıyla bertaraf edilemez.
Bu kural m.16’daki sözleşme değişikliği süreleriyle birlikte uygulanır. m.16 geleceğe yönelik değişikliğin ne zaman yürürlüğe gireceğini; m.11/2-ç ise aleyhe hükmün geçmişe yürütülemeyeceğini belirler.
Geçmişe etkili sözleşme değişikliği nedir?
Geçmişe etkili değişiklik, yeni sözleşme şartının yürürlük tarihinden önce kurulmuş sipariş, doğmuş hakediş veya tamamlanmış işlem üzerinde satıcı aleyhine sonuç doğurmasıdır. Değişikliğin metninde “geriye yürür” yazması şart değildir; fiilî ekonomik sonuç geçmiş işleme uygulanıyorsa geriye etkili sonuç vardır.
Örneğin 1 Ekim’de yürürlüğe giren yeni komisyon oranının 20 Eylül’de oluşmuş siparişten kesilmesi geçmişe yönelik uygulamadır. Ödeme 5 Ekim’de yapılmış olsa da komisyon borcunun dayandığı satış işlemi eski sözleşme dönemindedir. Yalnız ödeme tarihinin yeni döneme denk gelmesi eski siparişe yeni oran uygulanmasına gerekçe oluşturmaz.
Aynı şekilde 1 Kasım’da getirilen yeni “operasyon cezası” 25 Ekim’de gerçekleşen teslimata uygulanamaz. Cezai şartın hem işlem tarihinde yürürlükte olması hem de m.11/2-ğ’deki açıklama usulüne uygun uygulanması gerekir.
Geçmişe etki yalnız para kesintisinde ortaya çıkmaz. Sonradan getirilen daha uzun iade süresinin eski siparişe uygulanması, geçmiş tarihli performans verisine yeni yaptırım bağlanması veya eski kampanyaya yeni maliyet yüklenmesi de aynı ilke üzerinden incelenir.
Sözleşme değişikliği ile haksız tek taraflı değişiklik nasıl ayrılır?
Yönetmelik m.11/2-ç, satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişikliği ve buna imkân sağlayan sözleşme hükmünü haksız ticari uygulama olarak düzenler. m.16 ise platformun sözleşme değişikliklerini hangi kanallardan bildireceğini, yürürlük sürelerini ve satıcının fesih hakkını belirler. Bu iki hüküm birlikte değerlendirilmelidir; yalnız m.16’ya bakılarak her türlü aleyhe değişikliğin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmaz.
Değişiklik bildirimi dâhili iletişim sistemi üzerinden ve ayrıca onaylanmış elektronik iletişim adresi üzerinden yapılır. Genel yürürlük süresi, platform daha uzun süre belirlememişse on beş gündür. Komisyon veya diğer hizmet bedelinin artırılması, yeni cezai şart getirilmesi, teknik geliştirme gerektiren hâller ve maddede sayılan diğer sonuçlarda otuz günlük süre uygulanır.
Bildirim süresine uyulması, maddi hukuka aykırılığı kendiliğinden gidermez. Değişikliğin konusu, etkisi, sözleşmenin diğer hükümleri ve m.11’deki yasaklar ayrıca incelenir. Geçmişe etkili bir kesinti, otuz gün önceden duyurulmuş olması nedeniyle meşru hâle gelmez. Aynı şekilde yalnız gelecekte uygulanacak olması da zorunlu bildirim ve yürürlük şartlarını ortadan kaldırmaz.
Satıcı lehine değişikliklerde, satıcıya bildirilmesi şartıyla m.16/2’deki on beş günlük süre uygulanmaz. Düzenleyici ve denetleyici otoritelerin kararları veya düzenlemeleri nedeniyle zorunlu değişikliklerde m.16/4’teki süre istisnası incelenir. Bu istisna, platformun kendi ticari tercihini zorunlu mevzuat değişikliği gibi sunmasına veya herhangi bir dayanak göstermeden eski işlemlere yeni yük yüklemesine izin veren genel bir yetki değildir.
Yeni komisyon ve hizmet bedeli eski siparişe uygulanabilir mi?
Hayır. Komisyon oranı veya hizmet bedeli artışı m.16 kapsamında bildirimden itibaren 30 günlük sürenin sonunda geleceğe yönelik uygulanır. Yeni oran, yürürlük tarihinden önceki siparişin ekonomik şartını sonradan ağırlaştıramaz.
Hakediş raporunda kontrol yapılırken sipariş tarihi, teslim tarihi, sözleşme değişiklik bildirim tarihi, yeni oranın yürürlük tarihi ve ödeme tarihi ayrı sütunlara yazılır. Platformun hangi tarihi esas aldığı somutlaştırılır.
Örneğin eski komisyon %12, yeni komisyon %15 ise ve yeni oran 1 Ekim’de yürürlüğe giriyorsa 28 Eylül’de oluşmuş siparişe %12 uygulanır. Platform 3 Ekim’de ödeme yaptığı için %15 kesmişse aradaki %3 fark geçmişe yönelik uygulama iddiasının hesabına girer.
Yeni ücret “teknoloji bedeli” veya “işlem ücreti” gibi farklı adla getirilse de gerçek ekonomik sonuç dikkate alınır. Sözleşmede bulunmayan hizmet bedeli bakımından m.11/2-d ve m.15/1-c hükümleri ayrıca uygulanır.
Yeni cezai şart geçmiş davranışa uygulanabilir mi?
Satıcı aleyhine sonradan getirilen cezai şart, yürürlüğünden önceki davranışa geçmişe etkili olarak uygulanamaz. Yeni cezai şart getiren sözleşme değişikliğinde Yönetmelik m.16/2’nin otuz günlük yürürlük rejimi, daha uzun süre belirlenip belirlenmediği ve varsa m.16/4’teki zorunlu düzenleme istisnası ayrıca incelenir. Yalnız kesintinin yapıldığı tarihe değil, cezaya dayanak davranışın gerçekleştiği tarihe de bakılır.
Temsili örnek: Yeni ceza hükmünün usulüne uygun biçimde belirlenen yürürlük tarihi 31 Ekim ise, 15 Ekim’de tamamlanmış bir teslimat sırf kesinti kasım ayında yapılıyor diye bu yeni cezaya tabi tutulmaz. Örnek bir dosya sonucu veya bütün platformlar için ortak yürürlük tarihi değildir; somut dosyada bildirim ve sözleşme tarihleri belirleyicidir.
Cezai şartta açıklama kuralı ve istisna: Yönetmelik m.11/2-ğ, sözleşmedeki cezai şartı gerektiren durumun belge ve kayıtlarla tespit edilebildiği hâller dışında, dâhili iletişim sistemi üzerinden satıcıdan açıklama talep edilmeden cezai şart uygulanmasını haksız ticari uygulama sayar. Bu nedenle her cezai şartta istisnasız ön açıklama aranacağı söylenemez. Önce platformun dayandığı belge ve kayıtlar ile sözleşme şartı arasındaki ilişki incelenir.
Bu bentte sabit bir “üç iş günü açıklama ve üç iş günü değerlendirme” süresi yazılı değildir. Hesabın kısıtlanması veya sonlandırılması için m.17’de düzenlenen açıklama süresi, cezai şart hükmüne kendiliğinden taşınmamalıdır. Sözleşmede öngörülen süreç ve başvuruya uygulanacak diğer hükümler ayrıca kontrol edilir. Hesap işlemleri için pazaryeri satıcı hesabı kapatma şartları rehberi ayrı konuyu açıklar.
Özetle, önce ceza hükmünün ilgili davranış tarihinde yürürlükte olup olmadığı; ardından cezai şartın sözleşme dayanağı, belge-kayıt istisnası ve açıklama süreci değerlendirilir. Belge ve kayıt istisnası, yeni ceza hükmünü geçmişe yürütme yetkisi vermez.
Eski siparişler hangi sözleşme sürümüne tabidir?
Kural olarak ekonomik yükümlülük, ilgili işlemin doğduğu tarihte yürürlükte olan sözleşme rejimine göre belirlenir. Sipariş oluşturma, teslim, iade veya ücret borcunun hangi olayla doğduğu ilgili sözleşme ve mevzuat hükmüne göre tespit edilir.
Bu nedenle satıcı yalnız güncel sözleşme PDF’sini saklamamalıdır. Platform her değişiklik yaptığında eski sürüm, değişiklik bildirimi ve yeni sürüm ayrı arşivlenmelidir. Uyuşmazlıkta “bugünkü sözleşme ne diyor?” değil, “işlem tarihinde hangi sözleşme yürürlükteydi?” sorusu cevaplanır.
Platformun eski sözleşmeyi panelden kaldırması geçmiş hukuki ilişkiyi yeni sözleşmeye tabi kılmaz. m.18’deki dâhili iletişim sistemi ve sözleşme erişim yükümlülükleri de satıcının bu kayıtları belirli süre görüntüleyip kopyalamasını korur.
Satıcı sözleşme sona erdikten sonra dâhili iletişim sistemi kayıtlarına bir yıl erişim hakkını kullanmalı ve eski sürümleri dışa aktarmalıdır. Delil kaybı, geriye dönük değişiklik hesabını zorlaştırır.
Geçmişe etki yasağı, 15/30 günlük süreler ve fesih hakkı
m.11/2-ç değişikliğin içeriği ve geçmişe etkisi bakımından yasak getirir; m.16 değişiklik bildirimi, yürürlük ve fesih sürecini düzenler. Bu yüzden dosyada bildirim tarihi, değişikliğin yürürlük tarihi ve tartışmalı işlemin tarihi birlikte bulunmalıdır. Ödemenin sonradan yapılması, önceki işlemin sözleşme rejimini tek başına değiştirmez.
| Durum | Uygulanacak kontrol |
|---|---|
| Genel sözleşme değişikliği | Daha uzun süre belirlenmemişse bildirimden itibaren 15 gün; diğer hukuki şartlar ayrıca incelenir. |
| Komisyon/hizmet bedeli artışı, yeni cezai şart ve m.16/2’deki diğer hâller | 30 günlük süre ve varsa platformun belirlediği daha uzun süre kontrol edilir. |
| Satıcı lehine değişiklik | Satıcıya bildirilmesi şartıyla 15 günlük bekleme uygulanmaz. |
| Yetkili otorite kararı veya düzenlemesi nedeniyle zorunlu değişiklik | m.16/4’teki süre istisnasının somut dayanağı araştırılır. |
| 30 günlük rejimde satıcının feshi | Süre bitmeden dâhili iletişim sisteminden bildirimle tazminatsız fesih hakkı kullanılır; fesih bildirimin yapıldığı tarihte sonuç doğurur. |
Buradaki 15 ve 30 gün, iş günü olarak düzenlenmemiştir. Hesap kısıtlamasına ilişkin m.17’deki en az üç iş günlük açıklama süresiyle karıştırılmamalıdır. Somut başlangıç ve bitiş tarihleri, bildirim kaydı ve uygulanan süre hesabı üzerinden belirlenir.
m.16/3 kapsamında tazminatsız fesih, önceki siparişlerden doğan bütün alacak ve borçların silinmesi anlamına gelmez. Satıcının fesih bildirimi ile mevcut siparişlerin ve hesabın tasfiyesi ayrı konulardır. Otuz günün beklenmiş olması da satıcı aleyhine yeni şartın yürürlük öncesi işlemlere uygulanmasına izin vermez.
Eski ve yeni sözleşme sürümleri nasıl saklanmalıdır?
- Değişiklikten önce yürürlükte olan sözleşme PDF’si.
- Dâhili iletişim sistemi değişiklik bildirimi.
- Onaylanmış elektronik iletişim adresine gönderilen bildirim.
- Yeni sözleşme sürümü ve yürürlük tarihi.
- Eski ve yeni ücret/ceza tabloları.
- Sipariş ve hakediş raporları.
- Banka ödeme kayıtları.
- Platform destek yazışmaları.
- Geriye etkili uygulamayı gösteren kesinti satırları.
- Varsa satıcının tazminatsız fesih bildirimi.
Dosyalarda platformun verdiği dosya adı korunmalı ve indirildiği tarih not edilmelidir. Sözleşme çevrim içi HTML olarak gösteriliyorsa PDF çıktısı ve tarihli ekran görüntüsü alınır. Yalnız bağlantı saklamak yeterli değildir; sayfa sonradan değişebilir.
Sözleşme karşılaştırması madde madde yapılır. Değişen komisyon, hizmet bedeli, cezai şart, iade, sıralama, hesap kısıtlama ve ödeme hükümleri ayrı tabloda gösterilir. Böylece platformun “yalnız teknik güncelleme yaptık” açıklaması gerçek metinle karşılaştırılır.
Geriye dönük kesinti tutarı nasıl hesaplanır?
Her tartışmalı sipariş için eski sözleşmeye göre olması gereken tutar ile fiilen uygulanan yeni şartın sonucu karşılaştırılır. Komisyon artışında eski oranla kesinti, yeni oranla kesinti ve fark; hizmet bedelinde eski ücret ile yeni ücret arasındaki fark; cezai şartta ise haksız uygulanan ceza tutarı ayrı hesaplanır.
Örneğin 100 siparişte toplam 200.000 TL matrah üzerinde komisyon %12’den %15’e çıkarılmış ve yeni oran eski siparişlere uygulanmışsa aradaki %3 fark 6.000 TL’dir. Her siparişin hangi döneme ait olduğu tek tek doğrulanır; toplu hesap ham raporla desteklenir.
İade veya iptal bulunan siparişlerde nihai matrah ayrıca kontrol edilir. Satıcı brüt satış toplamı üzerinden kör hesap yapmamalıdır. Platformun gerçekten tahsil ettiği ekonomik fark banka ve hakediş raporuyla eşleştirilir.
Geçmişe etkili sözleşme değişikliğinde ne yapılır?
Satıcı dâhili iletişim sistemi üzerinden m.11/2-ç ve ilgiliyse m.16’ya açık atıfla başvuru yapar. Eski sözleşme, yeni sözleşme, bildirim/yürürlük tarihi ve etkilenen sipariş listesi eklenir. Her sipariş için fazla kesinti veya ek yük tablo hâlinde gösterilir.
Platformdan yeni hükmün hangi hukuki gerekçeyle geçmiş işleme uygulandığı sorulur ve düzeltme talep edilir. “Sistem otomatik uyguladı” açıklaması emredici haksız ticari uygulama yasağını ortadan kaldırmaz.
6563 kapsamındaki idari yükümlülüklerin denetimi Ticaret Bakanlığının görev alanındadır. Haksız ticari uygulama iddiası idari denetime konu edilir. Fazla kesilen bedelin iadesi, alacak, tazminat veya sözleşme talebi özel hukuk yollarında ayrıca ileri sürülür.
Taraflar tacir ve talep ticari para alacağı veya tazminat niteliğindeyse TTK m.5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuk uygulanır. Ticari defterler, sözleşme sürümleri, platform raporları ve banka kayıtları birlikte değerlendirilir.
Resmî metin için Resmî Gazete ve Ticaret Bakanlığı Elektronik Ticaret Mevzuatı kullanılmalıdır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
m.11/2-ç Türkiye genelinde uygulanır. Satıcı Mersin’de, platform başka bir ilde olsa da satıcı aleyhine geçmişe yönelik sözleşme değişikliği yasağı aynıdır. Mersin bağlantısı görev, yetki, delil ve temsil düzenini etkiler.
Mersin’de yoğun pazaryeri satışı yapan işletmeler özellikle komisyon ve hizmet bedeli değişikliklerinde aylık sözleşme arşivi tutmalıdır. Yüksek sipariş hacminde küçük oran farkı dahi toplamda yüksek alacağa dönüşür.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin merkezli olarak elektronik ticaret ve ticari sözleşme uyuşmazlıklarında eski/yeni sözleşme sürümlerini, sipariş tarihlerini ve hakediş kesintilerini birlikte inceler. Türkiye genelindeki dosyalar görev ve yetki kuralları çerçevesinde takip edilir.
İlgili içerikler
- Pazaryeri Komisyon Artışını Kaç Gün Önce Bildirmek Zorunda?
- Pazaryeri Cezai Şart Kesmeden Önce Açıklama İstemek Zorunda mı?
- Pazaryeri Sözleşmede Yazmayan Ücret Kesebilir mi?
- Pazaryeri Aracılık Sözleşmesinde Zorunlu Maddeler
Sık Sorulan Sorular
Pazaryeri yeni komisyonu eski siparişe uygulayabilir mi?
Satıcı aleyhine geçmişe yönelik sözleşme değişikliği m.11/2-ç kapsamında haksız ticari uygulamadır. Komisyonu doğuran olay, işlem tarihindeki sözleşme ve yeni hükmün yürürlük tarihi birlikte belirlenir.
Ödemenin yeni tarihte yapılması yeni komisyonu haklı kılar mı?
Tek başına ödeme tarihi eski işlemi yeni sözleşmeye tabi kılmaz. Ücretin doğumuna bağlanan işlem ve o işlemde geçerli sözleşme koşulları incelenir.
Yeni cezai şart geçmiş davranışa uygulanır mı?
Satıcı aleyhine sonradan getirilen cezai şart, yürürlüğünden önceki davranışa geçmişe etkili uygulanamaz. Kesinti tarihi ile cezaya dayanak davranışın tarihi birbirinden ayrılır.
Her cezai şarttan önce mutlaka açıklama istenir mi?
m.11/2-ğ, sözleşmedeki cezai şartı gerektiren durumun belge ve kayıtlarla tespit edilebildiği hâlleri istisna tutar. Bu istisna dışında dâhili sistemden açıklama talep edilmeden ceza uygulanması haksız ticari uygulamadır. Bentte sabit üç iş günü açıklama ve üç iş günü değerlendirme süreleri yer almaz.
Sözleşmeye geçmişe etkili değişiklik yetkisi yazılabilir mi?
m.11/2-ç, satıcı aleyhine geçmişe yönelik veya tek taraflı değişikliğe imkân sağlayan hükmün sözleşmede yer almasını da haksız ticari uygulama sayar.
Otuz gün önceden bildirmek her değişikliği hukuka uygun yapar mı?
Hayır. Bildirim ve yürürlük sürelerine uyulması, değişikliğin içeriğinin ve m.11’deki yasaklara uygunluğunun ayrıca incelenmesi gereğini ortadan kaldırmaz.
Komisyon artışında süre otuz iş günü müdür?
m.16’da otuz gün ifadesi kullanılır, otuz iş günü denilmez. Platformun belirlediği daha uzun süre ve zorunlu düzenlemeye ilişkin istisna ayrıca kontrol edilir.
Satıcı değişiklik nedeniyle tazminatsız fesih yapabilir mi?
m.16/3, otuz günlük rejimdeki değişikliklerde süre bitmeden dâhili sistem üzerinden bildirimle tazminatsız fesih hakkı tanır. Fesih, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren sonuç doğurur.
Sözleşme bittikten sonra sistem kayıtlarına erişim sürer mi?
m.18/3, dâhili iletişim sistemindeki bilgilerin sözleşme boyunca ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde görüntülenmesi, kaydedilmesi ve değiştirilmeden kopyalanması için teknik imkân sağlanmasını düzenler.
Fazla kesinti nasıl hesaplanır?
Her işlem için geçerli sözleşmeye göre doğması gereken kesinti ile fiili kesinti karşılaştırılır. İade, iptal, vergi ve matrah farkları ayrı değerlendirilir; farklar hakediş ve banka kayıtlarıyla eşleştirilir.
Ticaret Bakanlığına başvuru fazla kesintiyi otomatik iade ettirir mi?
Hayır. İdari denetim ile satıcının özel hukuk alacağı ayrı değerlendirilir. Başvuru tek başına para alacağının tahsilini garanti etmez.
Mersin’deki satıcı için farklı bir geçmişe etki kuralı var mı?
Hayır. Yönetmelik Türkiye genelinde uygulanır. Görevli ve yetkili merci, taraflar ve talebin niteliği üzerinden ayrıca belirlenir.
Mevzuat ve kapsam notu — 13 Eylül 2026: Geçmişe etkili değişiklik yasağı, bildirim ve yürürlük süreleri, tazminatsız fesih, cezai şartta belge-kayıt istisnası ve dâhili sistem kayıtlarına erişim bakımından Yönetmelik m.11, m.16 ve m.18 karşılaştırılmıştır. Bu metin, belirli bir uyuşmazlıkta kesin sonuç veya tahsil garantisi içermez.
Dayanaklar: Ticaret Bakanlığı mevzuat çerçevesi ve Yönetmeliğin konsolide metni.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
