Hâkim ve Savcı Gereksiz Bilirkişi Atarsa Disiplin Cezası Verilir mi? 2026 | 2802 – 7589

Bilirkişilik yargılamanın teknik bilgi gerektiren alanlarında zorunlu ve önemli bir kurumdur. Tıbbi kusur, yapı statiği, muhasebe, trafik tekniği, değerleme, bilgisayar incelemesi veya bilimsel ölçüm gibi konularda mahkemenin uzman bilgisine ihtiyacı olabilir. Buna karşılık uyuşmazlığın hangi kanun maddesine tabi olduğu, sözleşmenin hukuken nasıl yorumlanacağı, zamanaşımı bulunup bulunmadığı veya delilin hukuki sonucu gibi konular hâkimin görevidir.

Uzun yıllardır usul kanunlarında “hukuki konuda bilirkişiye başvurulamaz” ilkesi bulunsa da uygulamada bazı raporların doğrudan hukuki görüş ve karar taslağına dönüştüğü eleştirileri yapılmıştır. 31 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan 7589 sayılı Kanun, bu ilkeyi hâkim ve savcıların disiplin rejimi bakımından da güçlendirdi. Artık çözümü hukuk bilgisiyle mümkün bir konuda gereksiz bilirkişi kullanımının yalnız usul hatası değil, koşulları varsa disiplin boyutu da vardır.

Düzenleme, her bilirkişi atamasının riskli olduğu anlamına gelmez. Esas ayrım “özel veya teknik bilgi gerektiren konu” ile “hukuki değerlendirme” arasındadır. Mahkeme teknik olguyu bilirkişiden alabilir; hukuki sonucu kendisi kurmak zorundadır.

7589 Sayılı Kanun Ne Değiştirdi?

7589 sayılı Kanun, 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun disiplin hükümlerinde değişiklik yaparak bilirkişi kullanımına ilişkin açık mesleki sorumluluk ölçütü getirdi. Çözümü hukuk bilgisiyle mümkün olan bir konunun gereksiz şekilde bilirkişiye gönderilmesi, kanunda düzenlenen disiplin fiilleri arasında değerlendirilebilir.

Bu hüküm, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanununda zaten bulunan temel ilkeyi tamamlar. HMK sisteminde hâkim, ancak çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda bilirkişinin oy ve görüşüne başvurabilir. Bilirkişiye hukuki nitelendirme yaptırılamaz.

Yeni disiplin hükmü, usul kanunundaki bu sınırın sistematik biçimde ihlal edilmesini meslek etiği ve yargısal görev sorumluluğu açısından daha ciddi hale getirir.

Hangi Konuda Bilirkişi Atanabilir?

Bilirkişi özel veya teknik bilgi gereken konuda atanır. Örneğin bir binanın deprem yönetmeliğine uygun taşıyıcı sisteme sahip olup olmadığı inşaat mühendisi; bir ameliyatta tıp standardına uyulup uyulmadığı tıp uzmanı; şirket hesabındaki mali hareketler mali müşavir; dijital cihazdaki verinin teknik niteliği bilişim uzmanı tarafından incelenebilir.

Mahkeme bu uzmanlardan teknik bulguyu alır. Sonrasında teknik bulgunun sözleşmeye aykırılık, kusur, suç veya tazminat bakımından hangi hukuki sonucu doğurduğunu kendisi belirler.

Uzmanlık konusu olan her meselede de bilirkişi zorunlu değildir. Dosyadaki belge ve kabul edilmiş olgular karar vermek için yeterliyse gereksiz bilirkişi süreci yargılamayı uzatabilir.

Hukuki Konuda Bilirkişi Yasağı Nedir?

Kanun maddesinin nasıl yorumlanacağı, davanın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı, sözleşmenin geçerli olup olmadığı, tarafın tacir sayılıp sayılmadığı, hangi mahkemenin görevli olduğu veya fiilin suç oluşturup oluşturmadığı hukuki konulardır. Bunlar hâkim tarafından değerlendirilir.

Bilirkişiye “davacı haklı mıdır?”, “sözleşme feshi geçerli midir?”, “sanık suçlu mudur?” veya “dava zamanaşımına uğramış mıdır?” şeklinde soru sorulamaz. Bu tür sorular teknik değil yargısal karar konusudur.

Raporda teknik tespitlerin yanında hukuki değerlendirme yapılmışsa hâkim hukuki görüşle bağlı değildir ve bu kısmı karara dayanak yapmamalıdır.

Gereksiz Bilirkişi Ne Demektir?

Gereksiz bilirkişi yalnız hukuki konuda uzman atanması değildir. Dosyada teknik incelemeye ihtiyaç bulunmadığı halde sırf karar sorumluluğunu ertelemek veya yargılamayı şeklen tamamlamak için bilirkişi atanması da bu kavram içinde değerlendirilebilir.

Örneğin tarafların imzasını kabul ettiği açık bir sözleşmenin yorumlanması için “borçlar hukuku bilirkişisi” atanması gereksizdir. Buna karşılık imzanın gerçek olup olmadığı tartışılıyorsa grafoloji/adli belge incelemesi teknik bilirkişilik konusudur.

Gereksizlik somut dosyaya göre belirlenir. Aynı konu bir dosyada açıkken başka dosyada teknik inceleme gerektirebilir.

Disiplin Yaptırımı Hangi Durumda Doğar?

2802 sayılı Kanundaki disiplin sorumluluğu, yalnız tarafın bilirkişi kararını beğenmemesiyle doğmaz. Kanunda tanımlanan fiilin, yani hukuki konunun gereksiz biçimde bilirkişiye bırakılmasının somut olarak gerçekleşmesi gerekir.

Disiplin incelemesinde görevlendirme kararı, bilirkişiye sorulan sorular, uyuşmazlığın niteliği ve raporun içeriği incelenir. Hâkim teknik gerekliliği gerekçelendirebiliyorsa yalnız raporda hukuki ifadeler bulunması her durumda disiplin cezası sonucunu doğurmaz.

Yeni hükmün amacı hâkimi teknik bilirkişi kullanmaktan caydırmak değil, yargısal yetkinin bilirkişiye devrini önlemektir.

Bilirkişi Raporu Hukuki Görüş İçerirse Ne Olur?

Bilirkişi görev sınırını aşarak hukuki değerlendirme yapmışsa taraflar rapora itiraz edebilir. Hâkim raporun teknik kısmını ayırmalı, hukuki değerlendirmeyi kendisi yapmalıdır.

Raporda “davalı kusurludur ve tazminat ödemelidir” gibi sonuç cümlesi varsa kusurun teknik unsuru ile hukuki sorumluluk ayrıştırılmalıdır. Bilirkişinin teknik kusur oranı değerlendirmesi gereken alanlar bulunabilir; fakat nihai sorumluluk kararı mahkemeye aittir.

Mahkeme gerekirse ek rapor alabilir veya yeni bilirkişi görevlendirebilir; ancak yeni raporda görev sınırı açıkça yazılmalıdır.

Taraf Bilirkişi Talep Ederse Hâkim Atamak Zorunda mı?

Hayır. Delillerin değerlendirilmesi ve bilirkişiye ihtiyaç bulunup bulunmadığının belirlenmesi mahkemenin görevidir. Tarafın dilekçesinde bilirkişi talep etmesi, konu özel/teknik bilgi gerektirmiyorsa hâkimi bilirkişi atamaya zorlamaz.

Mahkeme bilirkişi talebini reddederken gerekçe göstermelidir. Karar istinaf veya temyiz denetiminde delil değerlendirmesi bakımından incelenebilir.

Tarafın uzman görüşü sunması da mahkeme bilirkişisiyle aynı şey değildir. HMK kapsamındaki uzman görüşü taraf delilidir; hukuki karar yetkisini yine hâkim kullanır.

Ceza Yargılamasında Uygulama

Ceza yargılamasında ölüm nedeni, yaralanmanın niteliği, silah incelemesi, dijital materyal, muhasebe veya trafik tekniği gibi alanlarda bilirkişi zorunlu olabilir. Buna karşılık fiilin TCK’daki hangi suçu oluşturduğu, kast veya taksir hukuki değerlendirmesi ve cezanın belirlenmesi mahkemenin görevidir.

Savcı soruşturma aşamasında da teknik konularda bilirkişi kullanabilir. Ancak iddianamenin hukuki nitelendirmesini bilirkişiye bırakamaz.

Bilirkişinin “şüpheli suç işlemiştir” şeklindeki hukuki sonucu savcının delil ve hukuk değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hukuk Davalarında Uygulama

İşçilik alacağı, kira, ticaret, eser sözleşmesi ve tazminat davalarında hesap uzmanı veya teknik uzman sık kullanılır. Hesabın matematiksel yapılması bilirkişilik konusu olabilir; ancak hangi alacak kaleminin hukuken doğduğu hâkim tarafından belirlenmelidir.

Örneğin işçinin fazla mesaiye hak kazanıp kazanmadığı delillerin hukuki değerlendirmesidir. Hak kazanıldığı kabul edildikten sonra dönemsel ücret üzerinden matematiksel hesap bilirkişiye yaptırılabilir.

Kira uyarlama davasında emsal ve piyasa değerlemesi uzmanlık gerektirirken TBK’nın hangi şartlarda uygulanacağı hukuki konudur.

İdari Yargıda Teknik İnceleme

İmar planı, yapı tekniği, çevresel etki, vergi hesabı veya kamu ihalesi gibi idari uyuşmazlıklarda teknik bilirkişi gerekebilir. İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğu ise mahkeme tarafından değerlendirilir.

Bilirkişi heyeti “idari işlem hukuka uygundur” şeklinde nihai yargısal görüş vermemeli; teknik verileri mahkemeye sunmalıdır.

Rapora İtiraz Nasıl Yapılır?

Hukuk yargılamasında bilirkişi raporuna tebliğden sonra HMK’daki süre içinde itiraz edilmelidir. İtirazda yalnız “raporu kabul etmiyoruz” demek yerine bilirkişinin görev sınırını aştığı bölümler tek tek gösterilmelidir.

Teknik hata varsa bilimsel veya mesleki gerekçe açıklanmalı; hukuki değerlendirme yapılmışsa bunun hâkime ait olduğu belirtilmelidir. Gerekirse ek rapor veya yeni heyet talep edilebilir.

Ceza ve idari yargıda ilgili usul hükümlerine göre rapor tartışılır.

Gereksiz Bilirkişi Masrafını Kim Öder?

Bilirkişi ücreti yargılama gideridir. Genel kural olarak davanın sonucuna göre taraflara yükletilir; bazı dava türlerinde özel kanun idare veya belirli taraf üzerinde bırakabilir.

Mahkeme gereksiz bilirkişi atamışsa tarafın avans yatırmış olması, bu giderin nihai olarak mutlaka onun üzerinde kalacağı anlamına gelmez. Yargılama gideri hükümde değerlendirilir.

Kamulaştırma gibi özel alanlarda bilirkişi ve keşif giderlerinin idare tarafından karşılanmasına ilişkin özel hükümler vardır.

Disiplin Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Hâkim ve savcıların disiplin denetimi Hâkimler ve Savcılar Kurulu mevzuatı çerçevesinde yürütülür. Şikâyet, somut dosya ve fiil bilgilerini içermelidir. Sadece verilen kararın hukuken yanlış olduğu iddiası disiplin şikâyeti için yeterli değildir; kanunda düzenlenen disiplin fiili açıklanmalıdır.

Gereksiz bilirkişi iddiasında bilirkişi atama ara kararı, sorulan sorular ve rapor örneği önemlidir. Hukuki konunun neden teknik uzmanlık gerektirmediği somutlaştırılmalıdır.

Disiplin yolu, istinaf veya temyiz yolunun alternatifi değildir. Yanlış yargı kararına karşı kanun yolu ayrı kullanılmalıdır.

Hâkimin Bağımsızlığı ile Disiplin Denetimi

Hâkimler Anayasa gereği görevlerinde bağımsızdır ve kararlarını Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre verir. Disiplin düzenlemesi bu bağımsızlığı ortadan kaldırmaz.

Disiplin denetimi, hâkimin hangi sonuca ulaştığına değil, kanunda açıkça tanımlanan mesleki yükümlülük ihlaline odaklanmalıdır. Bilirkişi kullanımı konusunda da somut teknik gereklilik ve yargısal takdir alanı gözetilmelidir.

Avukatlar İçin Uygulama Notu

Dosyada hukuki konuda bilirkişi atandığında ara karara itiraz edilmesi ve bilirkişinin görev sınırının açık yazılması talep edilmelidir. Rapor geldikten sonra hukuki değerlendirme bölümleri işaretlenerek mahkemenin bunlarla bağlı olmadığı belirtilmelidir.

Bu itirazlar yalnız disiplin tartışması için değil, yargılamanın daha hızlı ve doğru yürütülmesi için önemlidir. Gereksiz rapor süreçleri aylarca gecikmeye neden olabilir.

Resmî Mevzuat Dayanağı

Birincil dayanak 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun disiplin hükümlerinde yapılan değişikliktir. Bilirkişiliğin maddi sınırları bakımından ayrıca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

Hâkim hukuki konuda bilirkişi atayabilir mi?

Çözümü hukuk bilgisiyle mümkün konuda bilirkişiye başvurulmamalıdır; hukuki değerlendirme hâkime aittir.

Her gereksiz bilirkişi ataması disiplin cezası mı doğurur?

Somut fiilin 2802 sayılı Kanundaki disiplin hükmünü oluşturup oluşturmadığı disiplin incelemesinde değerlendirilir.

Bilirkişi kanun maddesi yorumlayabilir mi?

Nihai hukuki yorum ve uygulama hâkimin görevidir.

Taraf isterse hâkim bilirkişi atamak zorunda mı?

Hayır. Bilirkişiye ihtiyaç olup olmadığı mahkemece belirlenir.

Bilirkişi raporunda “davacı haklıdır” yazabilir mi?

Bu nihai hukuki değerlendirmedir; raporun görev sınırını aşan kısmı mahkemeyi bağlamaz.

Teknik kusur oranı bilirkişiye sorulabilir mi?

Teknik uzmanlık gerektiren kusur tespiti sorulabilir; hukuki sorumluluğa mahkeme karar verir.

Rapora itiraz edilebilir mi?

Evet. Usul kanunundaki süre ve yöntemle raporun teknik ve görev sınırı hataları gösterilebilir.

Disiplin şikâyeti istinaf yerine geçer mi?

Hayır. Karara karşı kanun yolu ayrıca kullanılmalıdır.

Savcı da gereksiz bilirkişi nedeniyle disiplin sorumluluğu taşıyabilir mi?

7589 değişikliği hâkim ve savcı disiplin rejimi içinde uygulanır; somut görev ve fiil ayrıca incelenir.

Yeni düzenleme ne zaman yayımlandı?

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla getirildi.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →