Yurt Dışındaki Taşınır Mal Türkiye’ye Getirilirse Mülkiyet ve Rehin Hangi Hukuka Tabi? MÖHUK 21 | 2026

Kısa ve Net Cevap

5718 sayılı MÖHUK m.21 uyarınca taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ile diğer aynî haklar, işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Bir mal uluslararası taşıma hâlindeyse, taşınmakta olan mal üzerindeki aynî haklara varma yeri hukuku uygulanır. Mal bir ülkeden başka ülkeye taşındığında henüz kazanılmamış aynî haklar, malın son bulunduğu ülke hukukuna göre değerlendirilir.

Bu nedenle Almanya’dan Türkiye’ye getirilen makine, sanat eseri, ticari emtia veya başka taşınır üzerinde mülkiyet devri, rehin, hapis hakkı veya üçüncü kişinin aynî hak iddiası bakımından yalnız satış sözleşmesine bakılmaz. Sözleşmeye uygulanacak hukuk ile eşya üzerindeki aynî hak statüsü ayrıdır. Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından ise mülkiyet ve diğer aynî haklar Türk hukukuna tabidir; taşınmaz üzerindeki aynî haklara ilişkin hukukî işlemlerin şekli de MÖHUK m.21/4 gereği taşınmazın bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

MÖHUK 21’in Temel Kuralı Nedir?

MÖHUK m.21/1, taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ile diğer aynî hakları işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna bağlar. Milletlerarası özel hukukta bu bağlantı, malın bulunduğu yer hukukunun aynî statü üzerindeki belirleyiciliğini ifade eder.

Bu kuralın sonucu nettir: bir taşınırın mülkiyetinin geçip geçmediği, aynî hak kurulup kurulmadığı, rehnin üçüncü kişilere karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği veya aynî hakkın kapsamı belirlenirken malın işlem anındaki bulunduğu ülke hukuku esas alınır. Tarafların satış sözleşmesinde başka bir hukuk seçmiş olması aynî hak statüsünü kendiliğinden değiştirmez.

Taşınmazlarda da temel bağlantı aynıdır. Türkiye’de bulunan arsa, daire, işyeri veya başka taşınmaz üzerindeki mülkiyet ve sınırlı aynî haklar Türk hukukuna tabidir. Yabancı malik veya yabancı sözleşme tarafı bulunması bu sonucu değiştirmez.

Aynî Hak ile Sözleşmeden Doğan Hak Aynı Şey Değildir

Uluslararası ticarette en sık yapılan hatalardan biri, satış sözleşmesine uygulanan hukukun mülkiyet devrine de otomatik olarak uygulanacağını varsaymaktır. Oysa sözleşme borcu ile mal üzerindeki aynî hak ayrı hukuki katmanlardır.

Satıcı ile alıcı arasındaki satış sözleşmesine MÖHUK m.24 veya ilgili özel hüküm uyarınca Türk, Alman, Fransız veya başka bir hukuk uygulanabilir. Satıcının malı teslim etme borcu, bedel, temerrüt, fesih ve tazminat bu sözleşme hukukuna göre belirlenir. Buna karşılık malın mülkiyetinin üçüncü kişilere karşı hangi anda geçtiği ve rehin gibi aynî hakların kurulması MÖHUK m.21’e göre belirlenir.

Bu ayrım özellikle iflas, haciz ve birden fazla alıcının aynı mal üzerinde hak iddia ettiği durumlarda kritik hâle gelir. Sözleşmesel alacak sahibi olmak, her zaman mal üzerinde aynî hak sahibi olmak anlamına gelmez.

Taşınır Mallarda Hangi Hukuk Uygulanır?

Taşınır mal, işlem anında Almanya’da bulunuyorsa mülkiyet ve diğer aynî haklara Alman hukuku; Fransa’da bulunuyorsa Fransız hukuku; Türkiye’de bulunuyorsa Türk hukuku uygulanır. İşlem anı, aynî hakkın kurulması veya devri bakımından önem taşıyan hukuki işlemin gerçekleştirildiği andır.

Örneğin Türkiye’deki alıcı, Almanya’daki satıcıdan ikinci el üretim makinesi satın alıyor ve makine henüz Almanya’daki depoda bulunuyorsa, makine üzerindeki aynî hak sorunu işlem anındaki konuma göre değerlendirilir. Satış bedelinin Türkiye’den ödenmiş olması tek başına Türk aynî hukukunu uygulanır hâle getirmez.

Mal Türkiye’ye getirildikten sonra yeni bir rehin kurulması, mülkiyet devri yapılması veya üçüncü kişinin aynî hak kazanması gündeme gelirse yeni işlemin yapıldığı anda mal Türkiye’de bulunduğundan Türk hukuku uygulanır.

Taşınmakta Olan Mallarda Varma Yeri Hukuku

MÖHUK m.21/2, uluslararası taşıma hâlindeki mallar için özel kural getirir. Taşınmakta olan mallar üzerindeki aynî haklara varma yeri hukuku uygulanır. Bunun nedeni, kamyon, gemi, tren veya başka taşıma aracıyla birden fazla ülkeden geçen malın her geçiş ülkesine tesadüfi biçimde bağlanmasını önlemektir.

Örneğin Hollanda’dan Türkiye’ye tırla gönderilen ticari emtia Bulgaristan’dan geçerken aynî hak uyuşmazlığı doğmuşsa sırf mal o anda Bulgaristan sınırlarında diye Bulgar hukukunun uygulanması gerekmez. Mal uluslararası taşıma hâlindeyse varma yeri olan Türkiye hukuku m.21/2 kapsamında esas alınır.

Varma yeri, taşıma ilişkisinin gerçek ve belirlenmiş hedefidir. Malların geçici aktarma terminalinde bulunması, transit gümrük sahasında beklemesi veya taşıma aracının kısa süreli durması varma yerini değiştirmez.

Mal Bir Ülkeden Başka Ülkeye Taşınırsa Henüz Kazanılmamış Hak Ne Olur?

MÖHUK m.21/3, yer değişikliği hâlinde henüz kazanılmamış aynî hakların malın son bulunduğu ülke hukukuna tabi olduğunu düzenler. Hüküm, özellikle kazandırıcı zamanaşımı veya tamamlanmamış aynî hak kazanımı bakımından önem taşır.

Bir kişinin Almanya’da taşınır mal üzerinde henüz tamamlanmamış bir aynî hak kazanım süreci varsa ve mal Türkiye’ye getirildiyse, kazanım tamamlanmadan gerçekleşen yer değişikliği sonucunda Türk hukuku devreye girer. Buna karşılık aynî hak önceki ülke hukukuna göre yer değişikliğinden önce kesin olarak kazanılmışsa, kazanılmış hakkın varlığı ayrı değerlendirilir.

Dosyada malın hangi tarihte nerede bulunduğunu gösteren taşıma, depo, gümrük ve teslim kayıtları bu nedenle doğrudan önem taşır.

Yurt Dışında Kurulan Taşınır Rehni Türkiye’de Geçerli mi?

Yurt dışında taşınır üzerinde kurulan rehnin Türkiye’de ileri sürülüp sürülemeyeceği, rehnin kurulduğu anda malın bulunduğu yer hukuku, hakkın o hukukta kazanılmış olup olmadığı ve mal Türkiye’ye geldikten sonra Türk hukukundaki üçüncü kişi etkileri birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Tarafların kredi sözleşmesine İngiliz hukuku uygulaması, Türkiye’de bulunan bir taşınır üzerinde İngiliz hukukuna göre aynî rehin kurmak için tek başına yeterli değildir. Mal Türkiye’deyse aynî hak statüsüne Türk hukuku uygulanır.

Ticari işletmede kullanılan taşınırların rehninde Türk hukukunun uygulanması hâlinde teslimli rehin, Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu kapsamındaki sicilli rehin ve özel kanunlardaki rehin türleri somut malın niteliğine göre ayrıca incelenir.

Makine ve Ticari Emtia Üzerindeki Mülkiyet Uyuşmazlığı

Üretim makinesi, stok, hammadde, elektronik cihaz ve diğer ticari emtia uluslararası ticarette sık sık ülke değiştirir. Satıcı mülkiyeti muhafaza kaydı koymuş, banka rehin almış veya birden fazla alıcı aynı mala hak iddia etmiş olabilir.

Bu durumda önce malın işlem anındaki yeri belirlenir. Ardından ileri sürülen hakkın sözleşmesel mi aynî mi olduğu ayrılır. Mülkiyeti muhafaza kaydının üçüncü kişilere etkisi, rehnin kurulması veya malın hangi alıcıya ait olduğu aynî statüye göre değerlendirilir.

Türk gümrük sahasına girmiş fakat teslim edilmemiş emtia bakımından da malın hukuki ve fiilî konumu, taşımanın devam edip etmediği ve varma yerinin neresi olduğu belgelerle tespit edilmelidir.

Sanat Eseri, Mücevher ve Değerli Taşınırlar

Sanat eseri, antika, mücevher, koleksiyon ürünü ve benzeri yüksek değerli taşınırlar bakımından mülkiyet uyuşmazlığı çoğu kez birden fazla ülkeyle bağlantılıdır. Malın çalınmış olması, iyi niyetli üçüncü kişiye satılması veya müzayede yoluyla el değiştirmesi ayrıca özel sorunlar doğurur.

MÖHUK m.21 temel olarak malın işlem anındaki bulunduğu yer hukukunu gösterir. Ancak kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin ulusal ve uluslararası emredici düzenlemeler ayrıca dikkate alınır. Kültür varlığı statüsü taşıyan eşya sıradan ticari mal gibi değerlendirilmez.

Satın alma belgesi, provenans kaydı, müzayede kataloğu, ihracat izni, gümrük belgesi ve önceki mülkiyet zinciri yüksek değerli taşınır uyuşmazlığında temel delillerdir.

Araçlarda MÖHUK 21 mi MÖHUK 22 mi Uygulanır?

Her taşıt otomatik olarak MÖHUK m.21’e tabi değildir. MÖHUK m.22, hava, deniz ve raylı taşıma araçları üzerindeki aynî hakları özel olarak menşe ülke hukukuna bağlar. Hava ve deniz taşıma araçlarında menşe ülke kural olarak aynî hakların tescil edildiği sicil yeri; deniz aracında sicil yoksa bağlama limanı, raylı araçlarda ruhsat yeridir.

Bu nedenle gemi, uçak ve raylı taşıma aracı için m.21 yerine m.22’nin özel hükmü uygulanır. Karayolu motorlu araçlarında ise aracın tescil rejimi, bulunduğu yer ve Türk hukukundaki özel sicil hükümleri birlikte incelenir; taşıtın niteliğine göre bağlama kuralı belirlenir.

Uluslararası araç alımında yalnız satış sözleşmesine değil, aracın sicil kaydı, mülkiyet belgesi, rehin/haciz kayıtları ve ithalat işlemlerine de bakılmalıdır.

Türkiye’deki Taşınmazlar İçin Hangi Hukuk Uygulanır?

Türkiye’de bulunan taşınmaz üzerindeki mülkiyet, ipotek, intifa, üst hakkı ve diğer aynî haklar MÖHUK m.21/1 gereği Türk hukukuna tabidir. Malik yabancı, alıcı yurt dışında yaşayan Türk veya sözleşme yabancı ülkede kurulmuş olsa da taşınmaz aynî statüsü değişmez.

Tapu sicili, tescil, ipotek kurulması, aynî hakkın kapsamı ve üçüncü kişilere etkisi Türk Medenî Kanunu, Tapu Kanunu ve ilgili özel mevzuata göre belirlenir.

Tarafların “bu taşınmaz satışına Alman hukuku uygulanacaktır” şeklindeki hükmü, Türkiye’deki taşınmazın aynî devrini Alman hukukuna tabi hâle getirmez. Borçlandırıcı sözleşme ile tapudaki aynî devir ayrı değerlendirilir.

Taşınmaz Aynî Hak İşlemlerinde Şekil Kuralı

MÖHUK m.21/4 taşınmazlar üzerindeki aynî haklara ilişkin hukukî işlemlere şekil yönünden de taşınmazın bulunduğu ülke hukukunun uygulanacağını düzenler. Bu hüküm, genel şekil kuralı olan MÖHUK m.7 karşısında özel niteliktedir.

Türkiye’deki taşınmazın mülkiyet devri veya ipotek kurulması için Türk hukukunun tapu ve resmî şekil kurallarına uyulması gerekir. Yabancı ülkede noter önünde yapılan özel bir sözleşme, Türkiye’de tapuda yapılması gereken aynî işlemin yerine kendiliğinden geçmez.

Yurt dışında düzenlenen vekâletname ise uygun yetki, apostil/tasdik ve tercüme şartlarıyla Türkiye’deki tapu işlemini temsilci aracılığıyla yapmaya imkân verebilir; ancak aynî devir yine Türk tapu sisteminde gerçekleştirilir.

Satış Sözleşmesi ile Mülkiyet Devri Nasıl Ayrılır?

Uluslararası satış sözleşmesi satıcıya malı teslim etme ve mülkiyeti geçirme borcu yükleyebilir. Sözleşmeye uygulanacak hukuk bu borcun doğup doğmadığını, bedeli, temerrüt ve fesih sonuçlarını belirler. Ancak aynî hakkın gerçekten kazanılıp kazanılmadığı MÖHUK m.21 ile belirlenen hukuka göre incelenir.

Bu nedenle “sözleşmeyi imzaladım, artık mal benim” sonucu her ülkede ve her mal türünde otomatik değildir. Bazı hukuklarda teslim, tescil veya başka kurucu unsur aranabilir.

Yüksek değerli taşınır alımında sözleşme hazırlanırken mülkiyetin ne zaman geçeceği, risk geçişi, teslim yeri, üçüncü kişi hakları ve varsa rehinlerin kaldırılması ayrı maddelerde düzenlenmelidir.

Haciz ve Üçüncü Kişi Mülkiyet İddiasında MÖHUK 21

Türkiye’de haczedilen taşınırın yabancı bir şirkete ait olduğu ileri sürülüyorsa mülkiyetin gerçekten kime ait olduğu aynî hak statüsü üzerinden incelenebilir. İcra usulü Türk hukukuna tabi olmakla birlikte mülkiyet hakkının hangi hukuk uyarınca kazanıldığı MÖHUK m.21 bağlantısıyla belirlenir.

Fatura veya yabancı sözleşme tek başına mülkiyeti kesin ispatlamayabilir. Malın işlem anındaki yeri, teslim kayıtları, gümrük belgeleri, ödeme, seri numarası, depo kaydı ve aynî kazanımın yetkili hukuktaki şartları birlikte değerlendirilir.

İstihkak iddiasında ileri sürülen yabancı aynî hakkın Türk kamu düzeni, üçüncü kişi güveni ve icra hukukundaki özel hükümlerle ilişkisi somut dosyada ayrıca incelenir.

Yurt Dışı Aynî Hak Uyuşmazlığında Hangi Belgeler Gerekir?

• Satış, rehin veya devir sözleşmesinin tam metni.
• Malın seri numarası, ürün kodu veya ayırt edici kayıtları.
• Fatura ve ödeme belgeleri.
• CMR, konşimento, hava yük senedi veya diğer taşıma belgeleri.
• Depo giriş-çıkış kayıtları.
• Gümrük beyannamesi ve ithalat/ihracat belgeleri.
• Rehin veya sicil belgesi varsa güncel kayıt.
• Malın işlem anında hangi ülkede bulunduğunu gösteren belgeler.
• Yabancı hukukun ilgili aynî hak hükümleri.
• Yabancı resmî belgeler için gerekli apostil/tasdik ve Türkçe tercüme.

Özellikle taşıma hâlindeki mallarda varma yeri, taşımanın başlama ve bitiş tarihi ile malın geçici mi nihai mi bulunduğu kayıtlarla açıklaştırılmalıdır.

MÖHUK 21 Dosya Kontrol Listesi

• Uyuşmazlık sözleşmesel hak mı, aynî hak mı?
• Mal taşınır mı, taşınmaz mı?
• İşlem anında mal hangi ülkedeydi?
• Mal taşıma hâlindeyse nihai varma yeri neresi?
• Mal ülke değiştirdiyse ileri sürülen hak daha önce kazanılmış mıydı?
• Rehin veya mülkiyet hakkı yetkili hukukta hangi şartlarla kuruluyor?
• Gemi, uçak veya raylı taşıma aracıysa MÖHUK m.22 uygulanıyor mu?
• Türkiye’deki taşınmaz için tapu ve resmî şekil şartları yerine getirildi mi?
• Üçüncü kişi veya haciz alacaklısına karşı aynî hak ileri sürülebiliyor mu?
• Taşıma ve gümrük kayıtları malın konumunu ispatlıyor mu?
• Yabancı sicil veya rehin belgeleri güncel mi?
• Yabancı hukuk içeriği MÖHUK m.2 uyarınca güvenilir kaynakla tespit edildi mi?

Resmî ve İlgili Kaynaklar

• 5718 sayılı MÖHUK – m.21 ve m.22
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu
• Yurt Dışı Eşya Taşıma Sözleşmesinde Hangi Hukuk? MÖHUK 29
• Yurt Dışı Sözleşmede İfa ve Malların Korunması – MÖHUK 33

Sık Sorulan Sorular

Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T

Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.

Bu rehber 5718 sayılı MÖHUK m.21-22 ile taşınır ve taşınmaz aynî haklarının sınır ötesi uyuşmazlıklardaki bağlama kuralları esas alınarak hazırlanmıştır.

Yurt Dışı Malvarlığı Uyuşmazlığı İçin İletişim

Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →