Yabancı Devlet Lahey Delil Talebini Reddedebilir mi, Masraf Kimden Alınır? m.12-14 | 2026
Lahey Delil Sözleşmesi m.12 hangi ret sebeplerini kabul eder?
Sözleşme uluslararası adli yardımlaşmanın keyfî olarak engellenmesini önlemek için Letter of Request’ın reddini dar sebeplere bağlar. Madde 12’ye göre icra, ancak talep edilen işlemin icra devletinde yargının fonksiyonları içinde bulunmaması veya devletin talebin icrasını egemenlik ya da güvenliği açısından sakıncalı görmesi ölçüsünde reddedilebilir.
Bu ret sistemi, yabancı mahkemenin davasının esasını icra devletinin merkezî makamında yeniden yargılamaya açmaz. Merkezî makam veya icra mahkemesi, “davacı haklı mı?”, “sözleşme geçerli mi?” veya “biz olsak böyle dava kabul eder miydik?” sorularıyla talebi reddedemez.
Resmî m.12-14 metni HCCH 1970 Evidence Convention içinde yer alır. Ülke masrafları ve pratik uygulama için HCCH Evidence Section kontrol edilmelidir.
“Yargının görev alanına girmeme” ne demektir?
Madde 12(a), talep edilen işlemin icra devletinde yargı makamlarının görevleri içinde bulunmaması hâlinde reddi mümkün kılar. Bazı hukuk sistemlerinde belirli kayıt veya işlemler mahkeme değil idari makam, noter veya başka kurum tarafından yürütülebilir. Sözleşme yabancı talep nedeniyle mahkemeye iç hukukunda sahip olmadığı kurumsal yetki vermez.
Bu nedenle Letter of Request hazırlanırken istenen işlem, varış devletinin yargısal fonksiyonlarıyla uyumlu şekilde tanımlanmalıdır. Delil doğrudan idari kurumdan alınabilecekse, mahkeme istinabesi yerine ilgili devletin bilgi edinme veya başka adli yardım kanalı daha uygun olabilir.
Talebin bir kısmı yargısal görev içinde, başka kısmı dışında ise m.12 “only to the extent that” ifadesiyle kısmi ret imkânı tanır. Uygulanabilir bölümün bütünüyle reddedilmesi yerine ayrıştırılması Sözleşmenin işbirliği amacına uygundur.
Egemenlik veya güvenlik gerekçesi nasıl uygulanır?
Madde 12(b), icra devletinin egemenlik veya güvenliğine zarar verecek icrayı reddetmesine izin verir. Bu kavramlar istisnai yorumlanmalıdır. Yabancı bir ticari davanın yüksek meblağlı olması, devlet şirketinin taraf olması veya delilin hassas ticari bilgi içermesi tek başına devlet egemenliği/güvenliği ret sebebi değildir.
Gerçek risk, devletin temel kamu yetkilerine, ulusal güvenliğine veya korunması gereken egemen fonksiyonlarına doğrudan zarar ihtimaliyle bağlantılı olmalıdır. Ticari sır veya kişisel veri sorunu ise çoğu zaman usul içi koruma, redaksiyon, kapalı duruşma veya privilege hükümleriyle çözülebilir.
Ret gerekçesi ortaya çıkarsa m.13 uyarınca kaynak makam bu durumdan ve gerekçeden derhal haberdar edilmelidir. Böylece talep daraltılabilir veya farklı hukukî kanal araştırılabilir.
Münhasır yetki veya dava hakkının bulunmaması neden ret sebebi değildir?
Madde 12’nin ikinci fıkrası iki gerekçeyi açıkça dışlar. İcra devleti, kendi iç hukukuna göre davanın konusu üzerinde münhasır yargı yetkisi bulunduğunu ileri sürerek talebi reddedemez. Aynı şekilde kendi iç hukukunun böyle bir dava hakkını tanımaması da tek başına ret sebebi değildir.
Örneğin yabancı mahkeme Türkiye’deki belirli bir olayla ilgili delil istiyor ve Türk hukuku uyuşmazlığın bazı yönlerinde Türk mahkemelerinin münhasır yetkisini kabul ediyor olabilir. Delilin toplanması, yabancı mahkemenin yetkisinin Türkiye tarafından kesin kabul edildiği anlamına gelmez. Yetki ve yabancı kararın etkisi başka aşamalarda tartışılır.
Bu ayrım uluslararası adli yardımlaşmanın işlevi için zorunludur. Delil toplama makamı kaynak davanın yetki mahkemesine dönüşmez.
Madde 13 icra belgelerinin geri gönderilmesini nasıl düzenler?
Letter of Request icra edildiğinde, icrayı gösteren belgeler talebin geldiği aynı kanal üzerinden kaynak makama geri gönderilir. Tanık tutanağı, belge örnekleri, keşif veya bilirkişi raporu gibi sonuç belgeleri bu dönüş paketinde yer alabilir.
Talep tamamen veya kısmen icra edilmemişse kaynak makam derhal bilgilendirilmeli ve nedenleri açıklanmalıdır. Tanığın bulunamaması, geçerli privilege, belgenin mevcut olmaması, talebin yargısal görev dışında kalması veya egemenlik/güvenlik gibi nedenler açıkça gösterilmelidir.
Bu gerekçe kaynak davanın devamı için önemlidir. Mahkeme, delilin elde edilememesinin hangi tarafın kusurundan kaynaklandığını, başka delil bulunup bulunmadığını veya yeni daraltılmış talep gerekip gerekmediğini bu resmi dönüşe göre değerlendirir.
Madde 14’ün temel masraf kuralı nedir?
Madde 14’ün ilk fıkrası, Letter of Request’ın icrasının herhangi bir vergi veya masrafın geri ödenmesine yol açmamasını temel kural olarak benimser. Böylece devletler arası adli yardımlaşma genel bir hizmet harcı sistemine dönüşmez.
Ancak ikinci fıkra iki önemli istisna getirir. İcra devleti, uzman ve tercümanlara ödenen ücretleri kaynak devletten isteyebilir. Ayrıca kaynak devletin m.9/2 uyarınca talep ettiği özel yöntem veya usul nedeniyle doğan maliyetleri de geri isteyebilir.
Üçüncü fıkra, icra devletinin hukukunda tarafların delili kendilerinin sağlamak zorunda olduğu ve talep edilen makamın Letter of Request’ı bizzat icra edemediği özel sistemi düzenler. İcra makamı kaynak makamın onayını aldıktan sonra uygun kişiyi görevlendirebilir ve yaklaşık maliyeti önceden bildirir. Kaynak makam kabul ederse maliyet geri ödenir; onay yoksa kaynak devlet sorumlu tutulmaz.
Uzman ve tercüman giderleri neden başvurana yansıyabilir?
Uluslararası delil talebi teknik inceleme gerektiriyorsa yerel uzman atanabilir. Belge veya tanık dili icra makamının dilinden farklıysa tercüman gerekebilir. Madde 14, bu gerçek dış hizmet giderlerini genel ücretsiz hizmet kuralından ayırır.
Talep hazırlanırken uzman ihtiyacı öngörülüyorsa varış devletinin ücret tarifesi ve ödeme yöntemi önceden araştırılmalıdır. Çok teknik bir bilirkişi incelemesi, sadece tanık dinlemeye göre önemli ölçüde daha pahalı olabilir.
Tercüme bakımından Türkiye’ye gelen Bölüm I talebinin zaten Türkçe veya Türkçe tercümeli olması gerekir. Buna rağmen tanığın Türkçe bilmemesi nedeniyle duruşma tercümanı gerekebilir; bu hizmet farklı bir masraf kalemidir.
M.9 özel usul masrafı nasıl doğar?
Kaynak mahkeme video bağlantısı, belirli kayıt teknolojisi, özel yemin, tarafların uzaktan bağlanacağı teknik sistem veya normal usul dışında başka bir yöntem istediğinde ek masraf doğabilir. Madde 14 bu maliyetin kaynak devletten geri istenmesine izin verir.
Bu nedenle m.9 özel yöntem talebi, gerçekten dava için gerekli olmadıkça sırf alışkanlık nedeniyle yazılmamalıdır. Talebin gerekliliği ile ek maliyet karşılaştırılmalıdır.
Özel yöntemlerin hukukî sınırları için Lahey m.9 rehberimiz, talep mektubunun hazırlanması için m.2-3 rehberimiz kullanılabilir.
Türkiye’de ret ve masraf nasıl değerlendirilir?
Türkiye’de icra edilecek Letter of Request, Türk yargı makamının görevleri ve Türk kamu düzeni/egemenlik-güvenlik sınırları içinde m.12’ye göre değerlendirilir. Sırf yabancı mahkemenin yetkisine katılmamak veya davanın Türk hukukunda aynı isimde bulunmaması ret için yeterli değildir.
Türkiye’nin HCCH ülke profilindeki güncel masraf bilgisi kontrol edilmelidir. Uzman, tercüman veya özel usul gerekecekse kaynak makamla maliyet iletişimi erkenden kurulmalıdır.
Türkçe tercüme şartını m.4 rehberimizde açıkladık. Dil eksikliği m.12 anlamında egemenlik/güvenlik reddi değildir; Sözleşmeye uygunluk eksikliği olarak tamamlanması istenebilir.
2026 kontrol listesi
- Talep edilen işlemin varış devletinde yargısal fonksiyon içinde olduğunu kontrol edin.
- Egemenlik/güvenlik ret gerekçesini sıradan maddî hukuk farklılığından ayırın.
- Münhasır yetki iddiasının tek başına ret sebebi olmadığını dikkate alın.
- İcra edilemeyen kısmın gerekçeli olarak m.13 uyarınca bildirilmesini takip edin.
- Dönüş belgelerinin talebin geldiği kanaldan kaynak mahkemeye ulaşmasını sağlayın.
- Uzman veya tercüman gereksinimini talep öncesinde belirleyin.
- m.9 özel usulün ek masrafını önceden hesaplayın.
- Yerel uzman görevlendirmesi için kaynak makam onayı isteniyorsa maliyet tahminini alın.
- Ret veya kısmi icra sonrası yeni/daraltılmış talep gerekip gerekmediğini değerlendirin.
- İcra sonuç belgelerini esas dava dosyasına tercüme ve usul şartlarıyla sunun.
Sık Sorulan Sorular
Yabancı devlet Lahey delil talebini istediği nedenle reddedebilir mi?
Hayır. M.12 ret sebeplerini yargının görev alanı ve egemenlik/güvenlik temelleriyle sınırlar.
Türkiye münhasır yetkili olduğunu düşünürse talep reddedilir mi?
Sırf münhasır yetki iddiası m.12 uyarınca ret sebebi değildir.
Türk hukukunda aynı dava türü yoksa talep reddedilir mi?
Hayır. İç hukukta dava hakkının tanınmaması tek başına ret sebebi değildir.
Talep kısmen icra edilebilir mi?
Evet. M.12 ret imkânını “o ölçüde” sınırlar; uygulanabilir kısım icra edilebilir.
Talep icra edilmezse neden bildirilir mi?
Evet. M.13, tam veya kısmi icra edilememe nedeninin kaynak makama bildirilmesini öngörür.
Lahey delil talebi ücretsiz midir?
İcra kural olarak vergi/masraf geri ödemesi doğurmaz; uzman, tercüman ve m.9 özel usul giderleri istisnadır.
Bilirkişi ücretini kim öder?
M.14 uyarınca icra devleti uzman ücretinin kaynak devletten geri ödenmesini isteyebilir.
Tercüman ücreti de istenebilir mi?
Evet. Tercüman ücretleri m.14 kapsamındaki istisna masraflardandır.
Video konferans ek masraf yaratır mı?
Özel yöntem olarak istenen teknik altyapı m.14 kapsamında ek maliyet doğurabilir.
İcra edilemeyen delil için yeni talep gönderilebilir mi?
Ret veya başarısızlık nedeni giderilebiliyorsa, kaynak mahkeme daha dar veya düzeltilmiş Letter of Request düzenleyebilir.
M.12-14, uluslararası delil toplamanın iki kritik sınırını kurar: devlet talebi keyfî reddedemez, fakat kendi yargısal fonksiyonunu ve egemenlik/güvenliğini korur; standart işbirliği ücretsizdir, fakat gerçek uzman/tercüman ve özel usul maliyetleri kaynak dosyaya yüklenebilir. Türkiye geneli ve uluslararası bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
