Türkiye’ye Lahey Delil Talebi Türkçe Olmak Zorunda mı? Sözleşme m.4 | 2026
Lahey Delil Sözleşmesi m.4’ün temel dil kuralı nedir?
Sözleşmenin 4. maddesi, uluslararası istinabe talebinin icra makamı tarafından anlaşılabilir ve uygulanabilir olmasını sağlamak için ayrıntılı dil rejimi kurar. Birinci fıkraya göre talep mektubu, talebi icra edecek makamın dilinde olmalı veya o dile tercüme edilmelidir. Bu kural, delil talebinin yanlış anlaşılmasını önlemek ve yabancı mahkemenin talep edilen işlemi kendi hukukuna uygun biçimde yapabilmesini sağlamak için getirilmiştir.
İkinci fıkra, devletin rezervi yoksa İngilizce veya Fransızca talebin ya da bu dillerden birine tercümenin kabulünü öngörür. Ancak m.33, devletlere m.4/2’nin uygulanmasını tamamen veya kısmen dışlama imkânı verir. Dolayısıyla “Lahey Delil Sözleşmesinde İngilizce her ülkede yeterlidir” cümlesi hukuken doğru değildir.
Üçüncü fıkra, birden fazla resmî dili bulunan devletlerin belirli bölgelerde hangi dilin kullanılacağını beyan edebilmesine izin verir. Dördüncü fıkra ise devletin m.4’ün ilk paragraflarındaki diller dışında başka dilleri de merkezî makamına kabul edeceğini bildirebilmesini sağlar. Beşinci fıkra tercümenin doğruluk tasdikini düzenler.
Resmî metin için HCCH 1970 Evidence Convention, Türkiye’nin dil rezervi için Türkiye’nin HCCH beyanları esas alınmalıdır.
Türkiye’nin m.4/2 rezervi ne anlama gelir?
Türkiye, Sözleşmenin m.33 hükmüne dayanarak m.4/2’nin kendi ülkesinde uygulanmaması yönünde rezerv koymuştur. Resmî beyan metninde, Bölüm I kapsamında Türkiye’de icra edilecek talep mektuplarının Türkçe olması veya m.4/1 ve m.4/5’e uygun Türkçe tercümeyle sunulması gerektiği açıkça belirtilir.
Bu rezervin sonucu nettir: Yabancı bir mahkemenin Türkiye’ye yalnız İngilizce veya Fransızca Letter of Request göndermesi, “Sözleşmede bu iki dil yazıyor” gerekçesiyle otomatik olarak yeterli değildir. Türkiye’nin geçerli rezervi özel olarak dikkate alınmalıdır.
Bu kural yalnız taraflardan birinin Türk vatandaşı olmasıyla ilgili değildir. Delil Türkiye’de alınacak ve Bölüm I talep mektubu Türkiye’de icra edilecekse, talep eden devletin kim olduğu veya tarafların hangi dilde konuştuğu değil, Türkiye’nin Sözleşme beyanı belirleyicidir.
HCCH’nin Türkiye e-Country Profile’ında da tercüme şartı ayrıca “Letters of Request … shall be in Turkish or be accompanied by a Turkish translation” biçiminde gösterilmektedir. Bu nedenle işlem hazırlığında güncel ülke profili kontrol edilmelidir.
Hangi belgeler Türkçeye çevrilmelidir?
En azından Letter of Request metni Türkçe veya Türkçe tercümeli olmalıdır. Talep mektubunda davanın niteliği, taraflar, istenen delil, tanık soruları, incelenecek belge veya eşya, özel yöntem ve diğer talimatlar yer aldığından, bu bilgilerin Türk icra makamı tarafından eksiksiz anlaşılması gerekir.
Talebe eklenen dava dilekçesi, sözleşme, bilirkişi raporu veya diğer eklerin tamamının hangi ölçüde çevrilmesi gerektiği, talebin anlaşılması ve icrası için gerçekten gerekli olup olmadığına göre planlanmalıdır. Sözleşme m.3, yabancı makama bütün dava dosyasının zorunlu olarak gönderilmesini istemez. Gereksiz binlerce sayfanın tercüme edilmesi maliyeti büyütür; buna karşılık talebin bağlamını anlamak için gerekli eklerin çevrilmemesi icrayı zorlaştırabilir.
Tanığa sorulacak sorular veya dinleneceği konu listesi talep mektubunun parçasıysa Türkçe tercümesi özellikle önemlidir. Aynı şekilde belge ibraz talebinde belgenin tanımı, dönem, kişi ve uyuşmazlık bağlantısı açık Türkçe ifadeyle gösterilmelidir.
Talep mektubunun içerik şartları için Lahey m.2-3 merkezî makam ve talep mektubu rehberimiz kullanılabilir.
Tercümeyi kim tasdik edebilir?
Madde 4/5, talep mektubuna eşlik eden tercümenin doğru olduğunun diplomatik veya konsüler görevli, yeminli tercüman ya da iki devletten birinde bu konuda yetkilendirilmiş başka bir kişi tarafından tasdik edilebileceğini düzenler. Sözleşme böylece tek bir ülkeye özgü noterlik modelini zorunlu kılmaz.
Türkiye’ye gönderilecek talepte pratik olarak yetkili/yeminli tercüman tarafından hazırlanmış ve kaynak makamın kabul ettiği biçimde tasdik edilmiş Türkçe tercüme kullanılmalıdır. Tercümanın yetkisinin hangi devlet hukukuna göre doğduğu dosyada açık olmalıdır.
“Tercüme var” denilmesi yeterli değildir; m.4/5 doğruluk tasdiki arar. Makine çevirisi veya yetkili olmayan kişinin serbest çevirisi, resmî adli yardım talebinin dil şartını karşılamayabilir. Özellikle tanık sorularında yanlış hukuki terim kullanılması, delilin içeriğini değiştirebilir.
İngilizce talep neden Türkiye’de tek başına yeterli değildir?
Sözleşmenin m.4/2’si ilk bakışta İngilizce veya Fransızca kabulünü düzenlediği için uygulamada bu hüküm yanlış genellenebilmektedir. Oysa aynı Sözleşmenin m.33’ü devletlere bu fıkraya rezerv koyma yetkisi tanır. Türkiye’nin rezervi yürürlüktedir.
Bu nedenle yabancı mahkeme, uluslararası avukat veya merkezî makam yalnız İngilizce Letter of Request düzenleyip Türkiye’ye gönderdiğinde eksiklik ortaya çıkabilir. Türkiye’nin merkezî makamı veya icra makamı Türkçe tercüme talep edebilir ve dosya bu eksiklik tamamlanıncaya kadar ilerlemeyebilir.
Uluslararası sözleşmelerde her zaman “ana metin + ülke beyanı” birlikte okunmalıdır. Sözleşme tek başına genel çerçeveyi verir; devletlerin izin verilen rezerv ve beyanları somut işlem için sonucu değiştirebilir.
Türkiye’den yabancı ülkeye delil talebi gönderirken hangi dil kullanılır?
Türkiye’nin kendi Türkçe şartı, Türkiye’den çıkan her talebin karşı ülkede Türkçe kabul edileceği anlamına gelmez. Varış devletinin m.4 beyanı, resmi dilleri ve varsa m.33 rezervi ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Bazı devletler İngilizce veya Fransızcayı kabul ederken bazıları yalnız kendi resmi dilini veya belirli bölgesel dili kabul edebilir.
Örneğin çok dilli bir devlette muhatabın veya icra makamının bulunduğu bölgeye göre Almanca, Fransızca, İtalyanca veya başka bir dil gerekebilir. Yanlış dile yapılan uzun tercümenin sonradan yeniden yapılması, uluslararası dosyada en pahalı hatalardan biridir.
Tercümeye başlamadan önce HCCH Evidence Section içindeki ülke profili ve ilgili devletin declarations/reservations sayfası kontrol edilmelidir. Eski bir dilekçe şablonundaki dil bilgisi güncel olmayabilir.
Yanlış dil veya eksik tercüme süre ve masrafı nasıl etkiler?
Merkezî makam talebin Sözleşmeye uygun olmadığını düşünürse m.5 uyarınca kaynak makamı derhal bilgilendirir ve itirazını belirtir. Dil şartının karşılanmaması bu tür bir uygunsuzluk yaratabilir. Bu durumda dosya doğrudan esastan reddedilmek yerine tercüme tamamlanması için geri dönebilir; ancak aylarca gecikme ortaya çıkabilir.
Tercüme maliyeti de dava bütçesinde önemli yer tutar. Özellikle ticari dosyada yüzlerce sayfalık sözleşme, e-posta ve teknik ek varsa, hangi belgenin gerçekten talep için gerekli olduğu önce belirlenmelidir. Gereksiz dosya hacmi hem tercüme ücretini hem yabancı makamın inceleme süresini artırır.
HCCH’nin Türkiye profilinde Letter of Request icra süresi yaklaşık 2-6 ay olarak gösterilmektedir. Dil eksikliği bu süreye ek gecikme yaratabilir. Bu nedenle yargılama takvimi belirlenirken tercüme hazırlığı baştan planlanmalıdır.
Model Letter of Request formunun dili nasıl belirlenir?
HCCH Evidence Section, talep mektupları için önerilen model form yayımlar. Form Sözleşmenin uygulanmasını kolaylaştırır ve m.3’teki zorunlu bilgilerin unutulmasını önler. Ancak formun İngilizce şablonunun kullanılması, Türkiye bakımından Türkçe dil şartını ortadan kaldırmaz.
Türkiye’de icra edilecek talepte formun içeriği Türkçe hazırlanmalı veya doğru Türkçe tercüme eklenmelidir. Kaynak mahkemenin kendi dilindeki imzalı talebi ile Türkçe tercümesi birlikte sunulabilir. Formun güncel sürümü HCCH’nin resmî sitesinden alınmalıdır.
Video bağlantısıyla delil alınması isteniyorsa HCCH’nin ayrıca önerdiği video-link form ve ülke profili bilgileri bulunabilir. Özel yöntem talebi m.9 bakımından ayrıca açıklanmalıdır.
Doğru tercüme neden delilin güvenilirliği açısından önemlidir?
Uluslararası delil talebinde tercüme yalnız bürokratik kabul şartı değildir. Tanık sorusunun, belge tanımının veya özel usul talimatının yanlış çevrilmesi elde edilen delilin kullanılabilirliğini doğrudan etkiler. Örneğin “delivery”, “acceptance”, “assignment”, “release” gibi ticari hukuk terimlerinin bağlamdan kopuk çevrilmesi tanığın farklı olayı anlatmasına neden olabilir.
Tercüman mümkünse dava konusu terminolojiye hâkim olmalı ve isim, tarih, madde numarası, hesap kodu gibi unsurlar aynen korunmalıdır. Özellikle şirket unvanları ve ürün adları çevrilmemeli; gerekli açıklama parantez içinde yapılmalıdır.
İcra sonrası tutanağın veya tanık ifadesinin Türk mahkemesinde kullanılabilmesi için dönüş belgelerinin de Türkçeye çevrilmesi gerekebilir. Bu aşama HMK m.223 ve yabancı dilde belge kurallarıyla birlikte değerlendirilir. Yabancı dilde belgenin Türk mahkemesine sunulması rehberimiz bu ikinci aşamayı açıklar.
2026 kontrol listesi
- Delilin hangi ülkede alınacağını ve o devletin m.4 beyanını belirleyin.
- Türkiye’de icra edilecek Bölüm I talebinin Türkçe veya Türkçe tercümeli olmasını sağlayın.
- Türkiye’nin m.4/2 rezervini dikkate alın; yalnız İngilizce/Fransızca talebe güvenmeyin.
- Tanık soruları, belge tanımları ve özel yöntem talimatlarını eksiksiz çevirin.
- Tercümeyi m.4/5’e göre yetkili kişi tarafından doğru olarak tasdik ettirin.
- Gereksiz ekleri tercüme etmeden önce gerçekten gerekli belge setini belirleyin.
- HCCH’nin güncel model Letter of Request formunu kullanın.
- Türkiye’den yabancı ülkeye talepte varış devletinin kendi dil şartını ayrıca kontrol edin.
- Merkezî makam eksiklik bildirirse tercümeyi gecikmeden tamamlayın.
- İcra sonrası yabancı dilde dönüş belgesinin Türk mahkemesinde kullanılmasına ilişkin HMK m.223 şartlarını ayrıca uygulayın.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’ye Lahey Delil talebi İngilizce gönderilebilir mi?
Türkiye m.4/2’ye rezerv koymuştur. Bölüm I talebi Türkçe olmalı veya Türkçe tercüme içermelidir.
Fransızca talep Türkiye’de doğrudan kabul edilir mi?
Türkiye’nin rezervi nedeniyle Türkçe veya Türkçe tercüme şartı esas alınır.
Tercümeyi noter mi yapmalı?
M.4/5 tercümenin diplomatik/konsüler görevli, yeminli tercüman veya iki devletten birinde yetkili başka kişi tarafından doğru olarak tasdik edilebileceğini düzenler; her durumda tek tip noter zorunluluğu koymaz.
Tanık soruları da Türkçeye çevrilmeli mi?
Evet. Türkiye’de icra edilecek talebin anlaşılması için sorular veya konu listesi Türkçe sunulmalıdır.
Dava dilekçesinin tamamı çevrilmek zorunda mı?
Talebin icrası için gerekli eklerin kapsamı somut dosyaya göre belirlenir; Letter of Request’ın kendisi Türkçe veya Türkçe tercümeli olmalıdır.
Makine çevirisi yeterli mi?
M.4/5 doğruluğu yetkili kişi tarafından tasdik edilmiş tercüme öngörür; tasdiksiz makine çevirisi resmî talep için yeterli değildir.
Yanlış dilde gönderirsem talep tamamen reddedilir mi?
Merkezî makam m.5 uyarınca uygunsuzluğu bildirip tamamlanmasını isteyebilir; ancak bu önemli gecikme yaratabilir.
Türkiye’den Almanya’ya giden talep Türkçe olabilir mi?
Varış devletinin kabul ettiği diller ve m.4 beyanı kontrol edilmelidir; Türkiye’nin kendi dil rezervi Almanya’nın kabul şartını belirlemez.
Tercüme giderini kim karşılar?
Talebi hazırlayan kaynak taraf/mahkeme kendi tercüme giderini karşılar; Sözleşmenin m.14 masraf rejimi icra devletindeki uzman/tercüman gibi farklı masrafları ayrıca düzenler.
İcra edilen yabancı ifade Türk mahkemesine nasıl sunulur?
Dönüş belgesi yabancı dildeyse HMK m.223 çerçevesinde Türkçe tercüme ile sunulması gerekir.
Türkiye’nin m.4 rezervi açık olduğundan, uluslararası delil talebinde “İngilizce zaten Lahey dilidir” yaklaşımı doğru değildir. Türkçe şartı daha tercüme siparişi verilmeden kontrol edilmeli; yanlış dil nedeniyle uluslararası dosyanın geri dönmesi önlenmelidir. Türkiye geneli ve uluslararası bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
