ABD Discovery Talebi Türkiye’de Uygulanır mı? Lahey Delil Sözleşmesi m.23 | 2026
Lahey Delil Sözleşmesi m.23 ne düzenler?
Madde 23, Sözleşmeye taraf devletlere imza, onay veya katılım sırasında common law ülkelerinde bilinen pre-trial discovery of documents amacıyla gönderilen Letter of Request’ları icra etmeyeceklerini beyan etme hakkı verir. Hüküm, özellikle ABD ve bazı common law sistemlerinde tarafların yargılama öncesi geniş belge üretimi taleplerinin kıta Avrupası ülkelerindeki daha dar ispat rejimleriyle çatışmasını yönetmek için düzenlenmiştir.
Sözleşme m.23’ün kullanılmasını devlete bırakır. Bu nedenle bir ülkede discovery talebi kabul edilirken başka bir ülkede tamamen veya belirli ölçüde reddedilebilir. Dosya hazırlanırken varış devletinin beyanı kontrol edilmeden ABD’deki discovery talebinin aynen tercüme edilip gönderilmesi ciddi zaman ve masraf kaybı yaratabilir.
Resmî m.23 metni HCCH 1970 Evidence Convention içinde; Türkiye’nin beyanı HCCH Evidence Section Türkiye profilinde yer alır.
Türkiye’nin m.23 beyanı ne söylüyor?
Türkiye, m.23 hakkını kullanarak pre-trial discovery of documents amacıyla düzenlenen Letter of Request’ları icra etmeyeceğini bildirmiştir. HCCH ülke profilinde Türkiye’nin m.23 bakımından “full exclusion” yaklaşımında olduğu gösterilmektedir.
Bu beyanın sonucu, ABD mahkemesinin “Türkiye’deki şirket son beş yıldaki davayla ilgili olabilecek tüm e-postaları, mesajları, taslakları, sunumları ve kayıtları üretsin” biçimindeki geniş discovery emrinin Lahey Letter of Request olarak Türkiye’de aynen icra edilmemesidir.
Türkiye’nin beyanı, Türk mahkemelerindeki belge ibraz rejimiyle de uyumludur. HMK m.219 ve devamında taraflar ellerindeki belgeleri ibraz etmekle yükümlü olabilir; fakat istenen belge veya kategori belirli olmalı ve uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır. Türk usulü, karşı tarafın neye sahip olduğunu keşfetmek için sınırsız dosya taraması sistemi kurmaz.
Pre-trial discovery of documents nedir?
Common law sistemlerinde discovery, tarafların yargılama öncesinde veya yargılamaya hazırlık aşamasında karşı taraftan geniş bilgi ve belge üretimi istemesine imkân veren usul mekanizmasıdır. Talep yalnız mahkemede kullanılacağı kesin bilinen belgeyle sınırlı olmayabilir; ilgili olabilecek materyalin keşfedilmesini de amaçlayabilir.
Özellikle ABD’de e-discovery kapsamında e-posta, kurumsal mesajlaşma, telefon verisi, metadata, sunucu yedekleri ve elektronik belgeler çok geniş tarih/anahtar kelime kapsamıyla istenebilir. Bu sistem yüksek maliyetli belge koruma ve inceleme yükümlülükleri doğurabilir.
Madde 23’ün hedeflediği şey tam olarak bu “belgenin varlığını keşfetme” boyutudur. Sözleşmenin Letter of Request sistemi ise klasik olarak belirli delilin yabancı devlet makamı aracılığıyla elde edilmesine yöneliktir.
Belirli belge talebi m.23 nedeniyle her zaman reddedilir mi?
Hayır. Türkiye’nin m.23 beyanı, Türkiye’den hiçbir belge istenemeyeceği anlamına gelmez. Dava konusu belirli sözleşme, belirli tarihli fatura, belirli banka ödeme kaydı, belirli taşıma belgesi veya tanımlı kurumsal kayıt m.3(g) uyarınca açıkça tanımlanmış ve uyuşmazlıkla bağlantısı açıklanmışsa Letter of Request’ın konusu olabilir.
Temel ayrım talebin amacıdır. “Şu belgenin kopyası alınsın” şeklindeki belirli ispat talebi ile “karşı tarafın elinde işimize yarayabilecek ne varsa araştıralım” şeklindeki discovery talebi aynı değildir.
Belgenin türü, düzenleyen, tarih aralığı, sözleşme numarası, işlem kodu veya belirli kişi/hesap bağlantısı ne kadar somut yazılırsa talebin klasik delil toplama niteliği o kadar açık olur. Yine de Türk mahkemesi HMK ve Sözleşme çerçevesinde talebin uygunluğunu değerlendirir.
ABD mahkemesinden Türkiye’ye discovery talebi gelirse ne yapılmalıdır?
Önce talebin gerçekten m.23 anlamında pre-trial discovery olup olmadığı incelenir. Başlığında “discovery” yazması tek başına belirleyici değildir; istenen belgelerin kapsamı, amacı ve belirginliği değerlendirilir.
Talep geniş kategori, belirsiz anahtar kelime veya “ilgili olabilecek tüm belgeler” şeklindeyse Türkiye’nin m.23 beyanı güçlü ret temelidir. Kaynak mahkeme talebi belirli belgelere daraltabilir ve yeni Letter of Request düzenleyebilir.
ABD davasındaki taraf, Türkiye’deki muhatabın gönüllü belge sunup sunamayacağını veya ABD usul hukukunda taraf üzerinde kişisel yetkiye dayalı başka üretim emri bulunup bulunmadığını kendi avukatıyla ayrıca değerlendirmelidir. Ancak bu yolların Türkiye’de zorla icrası Türk hukuku ve egemenlik sınırlarına tâbidir.
E-posta, WhatsApp ve dijital veriler nasıl istenir?
Dijital kayıt da belge/delil niteliğinde olabilir; ancak elektronik format talebi m.23 sorunundan kurtarmaz. “Tüm e-postalar ve mesajlar” gibi geniş talep discovery karakteri taşır. Bunun yerine belirli kişiler arasındaki, belirli tarih aralığındaki ve belirli işlem/konuya ilişkin kayıtlar gerekçeli biçimde tanımlanmalıdır.
Örneğin “1-10 Mart 2026 tarihleri arasında X şirketinin satış müdürü ile Y şirketi satın alma müdürü arasında 2026/45 sipariş numarası hakkında gönderilen e-postalar” daha belirli bir taleptir. Buna rağmen veri koruma, ticari sır, privilege ve Türk HMK belge ibraz kuralları ayrıca uygulanır.
Elektronik verinin bütünlüğü ve metadata gereksinimi de özel usul talebi olarak m.9 kapsamında açıklanabilir. Kaynak mahkeme belirli format istiyorsa bunun neden gerekli olduğu yazılmalıdır.
Türkiye’de belge ibrazına zorlama mümkün mü?
M.10, Letter of Request’ın icrasında Türkiye’nin iç hukukunda mevcut zorlayıcı tedbirlerin uygun hâllerde kullanılabilmesini sağlar. Ancak m.23 kapsamındaki reddedilmiş discovery talebini m.10 zorlama hükmüyle dolanmak mümkün değildir.
Belirli ve kabul edilmiş belge talebinde Türk mahkemesi HMK m.219-221 çerçevesinde taraf veya üçüncü kişiden belge ibrazını isteyebilir. İbrazdan kaçınmanın sonucu, belgeyi elinde bulunduran kişinin sıfatına ve Türk usul hukukuna göre belirlenir.
Privilege veya duty to refuse varsa m.11 ayrıca uygulanır. Avukatlık sırrı veya başka korunan bilgi, sırf yabancı mahkeme istedi diye korumasını kaybetmez.
m.23 nedeniyle reddedilen discovery için hangi alternatif yollar vardır?
İlk ve en güvenli çözüm talebi daraltmaktır. Kaynak mahkeme hangi somut belgenin gerekli olduğunu belirleyip yeni Letter of Request düzenleyebilir. Böylece talep discovery’den klasik delil toplama talebine dönüşür.
İkinci olarak belge Türkiye’deki karşı tarafın değil, kaynak devletin kişisel yetkisi altındaki bir şirketin kontrolündeyse kaynak devlet usul hukukundaki doğrudan üretim mekanizmaları değerlendirilebilir. Bunun yabancı ülkede zorlayıcı uygulanması ayrı hukukî sorun yaratabilir.
Üçüncü olarak tarafın gönüllü sunumu, sözleşmesel kayıt paylaşımı veya kamuya açık siciller kullanılabilir. Her yöntem veri koruma, ticari sır ve meslek sırrı kurallarına uygun olmalıdır.
Türkiye’ye gönderilecek belge talebi nasıl daraltılmalıdır?
Belgenin adı veya türü, tarihi, tarafları, ilgili işlem, hesap/sipariş/sözleşme numarası ve bulunduğu kişi/kurum mümkün olduğunca yazılmalıdır. Tarih aralığı gereksiz geniş tutulmamalıdır.
Talep mektubunda belgenin davadaki hangi vakıayı ispatlayacağı açıklanmalıdır. “İlgili olabilir” gerekçesi yerine, örneğin malın teslim tarihi, sözleşme değişikliği, ödeme, bildirim veya yetki gibi somut uyuşmazlıkla bağlantı kurulmalıdır.
Türkiye’ye gelen talep Türkçe veya Türkçe tercümeli olmalıdır. Bu şart Lahey m.4 rehberimizde açıklanmıştır. Talep mektubunun m.3 içeriği için m.2-3 rehberimiz kullanılabilir.
2026 kontrol listesi
- Varış devletinin m.23 beyanını HCCH’den kontrol edin.
- Türkiye bakımından full exclusion bulunduğunu dikkate alın.
- Talebin amacı belgeyi ispat için almak mı, belge keşfetmek mi ayırın.
- “Tüm belgeler/e-postalar” gibi açık uçlu kategorileri daraltın.
- Belgeyi tarih, taraf, işlem ve kayıt numarasıyla tanımlayın.
- Belgenin hangi somut vakıayı ispatlayacağını açıklayın.
- Dijital veri talebinde format ve metadata gereksinimini gerekçelendirin.
- Privilege, kişisel veri ve ticari sır sorunlarını ayrıca değerlendirin.
- Türkiye’de HMK m.219-221 belge ibraz rejimini uygulayın.
- Discovery reddedilirse daha belirli yeni Letter of Request seçeneğini kullanın.
Sık Sorulan Sorular
ABD mahkemesi Türkiye’deki şirketten tüm e-postaları isteyebilir mi?
Lahey Letter of Request yoluyla geniş pre-trial discovery talebi Türkiye’nin m.23 beyanı nedeniyle icra edilmez.
Türkiye m.23’e kısmi mi tam mı itiraz etti?
HCCH profilinde Türkiye pre-trial discovery of documents bakımından full exclusion olarak gösterilir.
Hiçbir belge Türkiye’den istenemez mi?
Hayır. Belirli, tanımlı ve dava bağlantısı açıklanmış belge klasik Letter of Request kapsamında istenebilir.
WhatsApp mesajları discovery sayılır mı?
Talebin kapsamına bağlıdır. Belirsiz biçimde tüm mesajların üretilmesi discovery niteliği taşıyabilir; belirli tarih/kişi/işlem bağlantılı kayıt farklı değerlendirilebilir.
E-discovery m.23 dışında mı kalır?
Hayır. Elektronik format, discovery niteliğini ortadan kaldırmaz.
Türk mahkemesi şirketi belge vermeye zorlayabilir mi?
Kabul edilebilir ve belirli talepte HMK m.219-221 ve Lahey m.10 çerçevesinde belge ibrazı emredilebilir; m.23 discovery yasağı korunur.
Avukatlık sırrı olan belge istenebilir mi?
Privilege m.11 kapsamında ayrıca korunabilir; talebin kabul edilebilirliği ve korumanın kapsamı ilgili hukuklara göre değerlendirilir.
Talep reddedilirse ABD davası sona erer mi?
Hayır. Kaynak mahkeme talebi daraltabilir, başka delilleri kullanabilir veya kendi hukukundaki diğer yasal mekanizmaları değerlendirebilir.
Türkiye’den belirli fatura istenebilir mi?
Fatura açıkça tanımlanmış ve davayla bağlantısı gösterilmişse Letter of Request konusu olabilir.
Discovery talebini nasıl Türkiye’ye uygun hâle getiririm?
İstenen materyali somut belge veya dar kategoriye indirerek, tarih/kişi/işlem sınırları koyarak ve her belgenin ispat amacını açıklayarak yeni talep hazırlanmalıdır.
Türkiye’nin m.23 beyanı, ABD tipi geniş belge keşfinin Lahey mekanizmasıyla Türkiye’ye taşınmasını engeller; ancak somut ve belirli delil talebini yasaklamaz. Ticari dosyada doğru strateji discovery metnini tercüme etmek değil, talebi Türk usul ve Lahey m.3 mantığına göre daraltmaktır. Türkiye geneli ve uluslararası bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
