CISG Madde 11: Uluslararası Mal Satış Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı? E-posta, WhatsApp ve İspat | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.11’e göre uluslararası mal satım sözleşmesinin yazılı şekilde kurulması veya yazılı belgeyle ispatlanması kural olarak zorunlu değildir; sözleşme başka bir şekil şartına da tabi tutulmaz ve tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Ancak bu serbesti mutlak değildir: CISG m.12 ve m.96 kapsamında rezervasyon bildirmiş bir devletle bağlantı varsa m.11’in şekil serbestisi sınırlanabilir. Bu nedenle e-posta, elektronik sipariş, mesajlaşma kaydı veya sözlü mutabakatın CISG bakımından mümkün olması, her dosyada şekil ve ispat sorunlarının kendiliğinden çözüldüğü anlamına gelmez.
CISG Madde 11 Ne Düzenler?
CISG m.11, milletlerarası mal satımında şekil serbestisini açık biçimde kabul eder. Sözleşmenin yazılı şekilde kurulması, yazılı belgeyle ispatlanması veya başka bir biçim şartına tabi olması kural olarak aranmaz. Hüküm ayrıca sözleşmenin tanık dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini belirtir.
Bu düzenleme, farklı ülkelerdeki şirketlerin hızlı ticari iletişimle sözleşme kurabilmesini kolaylaştırır. Uluslararası ticarette teklif, sipariş, sipariş teyidi, e-posta, elektronik platform ve telefon görüşmeleri aynı işlem zincirinin parçası olabilir. CISG bu ticari gerçeği dikkate alarak imzalı tek belge zorunluluğu getirmez.
Ancak m.11 tek başına okunmamalıdır. M.12 ve m.96, belirli devletlerin şekil rezervasyonları bakımından m.11’in serbestisini sınırlayan özel sistem kurar. Ayrıca delilin mahkemede nasıl sunulacağı ve hangi usulle değerlendirileceği forumun usul hukukuna tabidir.
Uluslararası Satış Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı?
CISG m.11’in doğrudan cevabı hayırdır. CISG’nin uygulandığı ve m.12/m.96 rezervasyon sorunu bulunmadığı durumda taraflar sözleşmeyi tek imzalı belge olmadan da kurabilir. Bu, yazılı sözleşme hazırlamanın gereksiz olduğu anlamına gelmez; yalnız geçerlilik veya kuruluş için CISG’nin genel olarak zorunlu yazılı şekil aramadığını gösterir.
Ticari açıdan yazılı sözleşme yine güçlü biçimde tercih edilmelidir. Malın tanımı, miktar, fiyat, teslim, Incoterms, ödeme, kalite, ayıp bildirimi, garanti, CISG’nin uygulanması veya dışlanması, yetki/tahkim ve mücbir sebep gibi konular yazılı düzenlenmediğinde uyuşmazlık alanı genişler.
CISG’nin şekil serbestisi, tarafların kendi sözleşmelerinde yazılı değişiklik şartı koymasına engel değildir. CISG m.29/2, yazılı biçimde değişiklik veya sona erdirme şartı içeren sözleşmeler için ayrıca özel kural getirir. Bu nedenle m.11 ilk sözleşme kuruluşunda şekil serbestisini kabul ederken, tarafların kendi sözleşmesel şekil düzenlemeleri de önem taşır.
CISG m.11’e Göre Sözleşme Nasıl İspatlanır?
M.11, sözleşmenin tanık dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini açıkça söyler. Teklif, sipariş formu, e-posta, mesajlaşma kaydı, sevk belgesi, fatura, banka transferi, teslim tutanağı, tarafların sonraki davranışı ve tanık anlatımı sözleşmenin varlığı ve içeriği bakımından önem taşıyabilir.
“Her türlü delil” ifadesi CISG’nin maddi hukuk yaklaşımıdır. Mahkemenin hangi delili hangi usulle kabul edeceği, elektronik kaydın doğrulanması, tercüme, belge ibrazı ve delil yasakları gibi süreçler forumun usul hukukuna tabidir. Türkiye’de görülen davada Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun usule ilişkin kuralları ayrıca dikkate alınır.
Bu nedenle m.11’e dayanarak “ekran görüntüsü her durumda kesin delildir” sonucu çıkarılamaz. Mesajın kimden geldiği, bütünlüğü, tarihi, karşı tarafa ulaşıp ulaşmadığı ve bağlamı ispat edilmelidir.
E-posta ile CISG Kapsamında Sözleşme Kurulabilir mi?
Evet. CISG m.11 yazılı imzalı tek belge zorunluluğu getirmediği için e-posta teklif ve kabul zinciri sözleşmenin kurulmasına temel olabilir. Ancak e-postaların içeriği CISG m.14 ve devamındaki teklif-kabul kurallarını karşılamalıdır. Her e-posta hukuken teklif veya kabul değildir.
Örneğin satıcı ürün, miktar ve fiyatı yeterince belirli şekilde sunuyor ve bağlanma iradesini gösteriyor; alıcı da süresinde ve esaslı değişiklik yapmadan kabul ediyorsa sözleşme elektronik yazışmalar üzerinden kurulabilir. Alıcının cevabı fiyat, miktar, teslim veya uyuşmazlık çözümü gibi esaslı şartları değiştiriyorsa CISG m.19 kapsamında karşı teklif sorunu doğabilir.
E-posta adresinin şirket tarafından düzenli kullanılması, gönderen kişinin şirket içindeki rolü ve mesajların sonraki ifayla doğrulanması delil bakımından önemlidir. Temsil yetkisi CISG tarafından genel olarak düzenlenmediğinden ayrıca yetkili hukuka göre incelenebilir.
WhatsApp veya Diğer Mesajlaşma Kayıtları Kullanılabilir mi?
CISG m.11 bakımından iletişimin belirli platformda yapılması şart değildir. WhatsApp, Signal, Teams veya başka mesajlaşma sistemi üzerinden yapılan yazışmalar taraf iradesi ve sözleşme içeriği bakımından delil olabilir. Bununla birlikte mesajlaşmanın şirket adına yetkili kişi tarafından yapılıp yapılmadığı ve kaydın bütünlüğü ayrıca önem taşır.
Tek bir ekran görüntüsü yerine mümkünse konuşmanın bütün bağlamı, tarih-saat bilgileri, dosya ekleri, teklif belgeleri ve mesajın ilgili telefon numarası veya hesapla bağlantısı korunmalıdır. Uyuşmazlık çıktıktan sonra seçilmiş birkaç mesajın bağlamdan koparılması sözleşmenin gerçek içeriğini göstermeyebilir.
CISG m.8/3, tarafların müzakerelerini ve sonraki davranışlarını yorumda dikkate alır. Bu nedenle mesajlaşma yalnız sözleşmenin kurulmasını değil, belirsiz hükmün ne anlama geldiğini de gösterebilir.
Satın Alma Siparişi ve Sipariş Teyidi Tek Başına Sözleşme Oluşturur mu?
Her satın alma siparişi otomatik sözleşme değildir. Siparişin CISG m.14 anlamında teklif olup olmadığı; ürün, miktar, fiyat veya fiyatın belirlenebilirliği ve bağlanma iradesi üzerinden incelenir. Satıcı kabul beyanı gönderebilir veya m.18 koşullarında ifaya yönelik davranışla kabul gerçekleşebilir.
Satıcının sipariş teyidinde yeni veya farklı şart eklemesi m.19 bakımından önemlidir. Fiyat, ödeme, kalite, miktar, teslim, sorumluluk kapsamı veya uyuşmazlık çözümü gibi esaslı değişiklikler karşı teklif sonucu doğurabilir. Bu nedenle “PO gönderildi, sözleşme kesin kuruldu” şeklindeki otomatik varsayım doğru değildir.
Uzun süreli ticari ilişkide tarafların m.9 kapsamında oluşmuş uygulaması da kabul yöntemini etkileyebilir. Satıcı geçmişte siparişleri teyit vermeden doğrudan sevk etmişse, bu uygulamanın yeni siparişte bağlayıcı olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Sözlü Uluslararası Satış Anlaşması Geçerli Olabilir mi?
CISG m.11’in genel kuralı sözlü anlaşmayı şekil nedeniyle geçersiz saymaz. Telefon veya yüz yüze görüşmede teklif-kabul koşulları gerçekleşmişse sözleşme kurulabilir. Ancak m.12/m.96 rezervasyonları kontrol edilmelidir.
Sözlü sözleşmenin en büyük riski ispat ve içerik belirsizliğidir. Fiyat, teslim tarihi, kalite standardı veya hangi Incoterms teriminin kararlaştırıldığı konusunda taraflar farklı anlatım sunabilir. Bu nedenle sözlü anlaşma sonrasında e-posta teyidi gönderilmesi ticari risk yönetimi açısından önemlidir.
Örneğin telefon görüşmesinde 100 ton ürün için fiyat ve teslim üzerinde anlaşılıp taraflar hemen ifaya başlamışsa, sonraki fatura, sevk ve ödeme davranışları sözleşmenin varlığını destekleyebilir. Fakat uyuşmazlık çözümü veya garanti gibi ayrıntılar belirsiz kalabilir.
Islak İmza veya Güvenli Elektronik İmza Zorunlu mu?
CISG m.11 kendi genel sistemi içinde sözleşmenin geçerliliğini ıslak imza veya belirli elektronik imza biçimine bağlamaz. Ancak taraflar sözleşmede imza şartı koyabilir; ayrıca m.12/m.96 rezervasyonu veya uygulanacak başka emredici şekil kuralı gündeme gelebilir.
Elektronik imza, elektronik iletişimin kime ait olduğunun ve belgenin bütünlüğünün ispatında güçlü rol oynayabilir. CISG bakımından şekil serbestisi olsa bile, yüksek bedelli uluslararası satışlarda kimlik doğrulama ve yetki kontrolü için elektronik imza veya imzalı PDF kullanılması hukuki güvenliği artırır.
UNCITRAL’ın Elektronik İletişim Sözleşmesi, uluslararası sözleşmelerde elektronik iletişimin hukuki tanınmasına yönelik ayrı bir uluslararası metindir. Somut devlet bağlantısında bu metnin taraflık ve uygulanabilirlik statüsü ayrıca kontrol edilmelidir.
CISG m.12 ve m.96 Neden Kontrol Edilmelidir?
CISG m.12, taraflardan birinin işyerinin m.96 kapsamında beyanda bulunan bir devlette bulunması hâlinde, m.11 ile bazı diğer hükümlerin şekil serbestisine ilişkin kısmının uygulanmayacağını düzenler. Taraflar m.6’ya dayanarak m.12’nin etkisinden sapamaz.
M.96 ise mevzuatı satış sözleşmelerinin yazılı olmasını gerektiren bir taraf devlete, ilgili beyanı yapma imkânı tanır. Bu nedenle yalnız “iki ülke de CISG’ye taraf” kontrolü yeterli değildir; UNCITRAL statü tablosundaki rezervasyon ve beyanlar da incelenmelidir.
Bu konu m.11’den ayrı bir arama niyetidir. M.11 genel şekil serbestisini, m.12 ve m.96 ise bu serbestinin devlet rezervasyonları nedeniyle sınırlanmasını düzenler.
CISG Şekil Serbestisi ile Mahkeme Usul Hukuku Aynı Şey midir?
Hayır. CISG m.11 sözleşmenin şekline ve ispat edilebilirliğine ilişkin maddi hukuk yaklaşımı getirir. Mahkemenin delili hangi usulle kabul edeceği, tanığın nasıl dinleneceği, yabancı belgenin tercümesi, elektronik verinin sunulması ve belge ibrazı gibi konular ise usul hukukuna tabidir.
Türkiye’de açılan davada HMK’nın delil ve usul kuralları uygulanır. CISG m.11, Türk mahkemesindeki tüm ispat kurallarını ortadan kaldıran usul normu değildir. Aynı şekilde yabancı tahkimde tahkim kuralları ve hakem heyetinin delil yönetimi önem taşır.
Bu ayrım dilekçede açık kurulmalıdır: sözleşmenin yazılı şekil şartına tabi olmadığı CISG m.11’den; sunulan elektronik kaydın mahkemece nasıl değerlendirileceği ise ilgili usul hukukundan kaynaklanır.
Dijital Sözleşme Delilleri Nasıl Korunmalı?
- E-posta zincirini yalnız ekran görüntüsü olarak değil, mümkünse orijinal ileti formatıyla saklayın.
- Teklif ve eklerin hangi tarihte hangi adrese gönderildiğini koruyun.
- Mesajlaşma uygulamalarında konuşmanın bağlamını ve tarih-saat bilgisini muhafaza edin.
- Şirket adına yazışan kişinin görev ve yetki kayıtlarını saklayın.
- Sipariş ve sipariş teyidi sürümlerini ayrı dosyalayın.
- Elektronik imza doğrulama kayıtlarını muhafaza edin.
- Ödeme dekontlarını ilgili sipariş veya faturayla eşleştirin.
- Sevk ve teslim belgelerini sözleşme dosyasına bağlayın.
- Uyuşmazlık çıktıktan sonra kayıtların üstüne yazmayın veya ileti geçmişini silmeyin.
- Yabancı dil yazışmaların asıllarını koruyun; yalnız tercümeyle yetinmeyin.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – E-posta kabulü: Türk satıcı fiyat, miktar, ürün ve teslim koşulunu içeren bağlayıcı teklif gönderiyor; Hollandalı alıcı “teklifinizi belirtilen koşullarla kabul ediyoruz” cevabı veriyor. M.11 bakımından tek imzalı sözleşme belgesi bulunmaması kuruluşu engellemez; m.14-18 koşulları ayrıca uygulanır.
Örnek 2 – WhatsApp pazarlığı: Taraflar fiyatı mesajlaşmada değiştiriyor, ardından satıcı yeni bedelle sevk ve alıcı ödeme yapıyor. Mesajlar ve sonraki davranışlar sözleşmenin içeriğinin belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Örnek 3 – Sözlü sipariş: Telefonla kurulan sözleşmenin yazılı şekil şartı m.11’e göre genel olarak aranmaz; fakat karşı taraf devletinin m.96 rezervasyonu varsa m.12 sistemi ayrıca incelenir.
Örnek 4 – Sonradan imza talebi: Taraflar e-posta ile sözleşmeyi zaten kurduktan sonra “resmî sözleşme daha sonra imzalanacaktır” diyorsa, bu ifadenin imzayı kuruluş şartı mı yoksa yalnız belge düzenleme işlemi mi yaptığı m.8’e göre yorumlanır.
2026 İçin CISG m.11 Kontrol Listesi
- CISG’nin m.1 kapsamında uygulanıp uygulanmadığını belirleyin.
- Karşı taraf devletinin m.96 rezervasyonunu UNCITRAL statü tablosundan kontrol edin.
- Teklif-kabul zincirini tarih sırasına koyun.
- E-posta veya mesajın yetkili kişi tarafından gönderilip gönderilmediğini inceleyin.
- Sözlü anlaşma varsa sonraki ifa belgelerini toplayın.
- Sipariş teyidindeki ek veya farklı şartları m.19 açısından değerlendirin.
- Tarafların kendi yazılı değişiklik şartı koyup koymadığını kontrol edin.
- Elektronik delillerin bütünlüğünü koruyun.
- Maddi şekil kuralıyla mahkeme usulünü birbirinden ayırın.
- Yüksek bedelli sözleşmelerde şekil serbestisine rağmen açık imzalı metin kullanarak ticari riski azaltın.
CISG’nin taraf iradesi yorumu için CISG m.8 rehberimizi, CISG’nin dışlanması için CISG m.6 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni
- UNCITRAL – CISG Digest, Article 11
- UNCITRAL – CISG taraf devletler, beyan ve rezervasyonlar
- UNCITRAL – Electronic Communications Convention
Sık Sorulan Sorular
CISG sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
M.11’in genel kuralına göre hayır. M.12 ve m.96 rezervasyonları ayrıca kontrol edilmelidir.
İmzalı tek belge yoksa sözleşme kurulabilir mi?
Evet. Teklif-kabul koşulları e-posta, sipariş veya davranışlarla gerçekleşebilir.
WhatsApp yazışması sözleşmeye delil olabilir mi?
Evet. İçerik ve bağlam dikkate alınabilir; gerçeklik ve usulen ispat ayrıca değerlendirilir.
Sözlü sözleşme CISG’de geçerli olabilir mi?
M.11 genel olarak sözlü sözleşmeyi şekil nedeniyle geçersiz saymaz; m.12/m.96 istisnası saklıdır.
Tanıkla ispat mümkün mü?
CISG m.11 sözleşmenin tanık dâhil her türlü delille ispatlanabileceğini açıkça belirtir.
E-posta her zaman kabul sayılır mı?
Hayır. Mesajın içeriği m.18 ve varsa m.19 hükümlerine göre değerlendirilir.
Elektronik imza şart mı?
CISG m.11 genel olarak belirli imza biçimi aramaz; ancak tarafların sözleşmesi, rezervasyonlar ve diğer emredici kurallar ayrıca incelenir.
Fatura tek başına sözleşmeyi ispatlar mı?
Fatura önemli delil olabilir fakat teklif, kabul, sevk, ödeme ve diğer belgelerle birlikte değerlendirilmelidir.
HMK CISG m.11’i ortadan kaldırır mı?
Hayır. CISG maddi şekil ve ispat serbestisi getirir; mahkeme usulü ve delilin sunuluşu HMK kapsamındadır.
M.96 rezervasyonu nereden kontrol edilir?
UNCITRAL’ın resmî CISG status tablosundan ilgili devletin beyan ve rezervasyonları kontrol edilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.