CISG Madde 6: Taraflar CISG’yi Sözleşmeyle Dışlayabilir mi? Hukuk Seçimi ve Opt-Out | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. CISG m.6 taraflara Antlaşmanın uygulanmasını tamamen dışlama veya, m.12 saklı kalmak üzere, belirli CISG hükümlerinin etkisini değiştirme imkânı verir. Bu nedenle CISG m.1 şartları gerçekleşse bile tarafların geçerli bir opt-out düzenlemesi Antlaşmayı devre dışı bırakabilir. En güvenli yöntem, uygulanacak hukuku ve CISG’nin dışlandığını ayrı ve açık biçimde yazmaktır. Sözleşmeye yalnız “Türk hukuku uygulanır” yazılması, CISG’yi açıkça dışlayan “Türk hukuku uygulanır; CISG uygulanmayacaktır” kaydıyla aynı değildir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
CISG Madde 6 Ne Söyler?
CISG m.6, taraf iradesi ilkesini Antlaşmanın merkezine yerleştirir. Hükme göre taraflar CISG’nin uygulanmasını tamamen dışlayabilir veya m.12 saklı kalmak üzere Antlaşmanın herhangi bir hükmünden sapabilir ya da hükmün etkisini değiştirebilir. Bu nedenle CISG esas olarak emredici bir sözleşme kodu değildir; uluslararası satım ilişkisinde tarafların kurduğu sözleşme düzeni önceliklidir.
Bu kural iki farklı işlemi kapsar. Birincisi “tam dışlama”dır: taraflar CISG’nin sözleşmeye hiç uygulanmayacağını kararlaştırır. İkincisi “kısmi sapma”dır: CISG genel olarak uygulanmaya devam eder, fakat taraflar örneğin teslim yeri, bildirim süresi, ödeme yeri veya başka bir konuda Antlaşmanın varsayılan çözümünden farklı bir düzen kurar.
CISG m.6 değerlendirmesi, m.1 kapsam analizinden sonra yapılır. Önce sözleşme normal şartlarda CISG’ye tabi mi sorusu cevaplanır; ardından tarafların Antlaşmayı dışlayıp dışlamadığı incelenir. Bu iki aşama birbirinin yerine geçmez.
CISG Tamamen Nasıl Dışlanır?
En düşük uyuşmazlık riski açık bir dışlama hükmüyle sağlanır. Sözleşmede uygulanacak hukuk maddesinde CISG’nin adı yazılarak Antlaşmanın uygulanmayacağı belirtilir. Örneğin Türk hukukunun uygulanması isteniyorsa hukuk seçimi ile CISG opt-out aynı maddede ayrı cümlelerle düzenlenebilir.
UNCITRAL Digest, birçok mahkemenin CISG’den çıkış için açık, kesin ve olumlu bir taraf iradesi aradığını kaydeder. Bu nedenle “taraflar Türk hukukuna tabidir” gibi bir hükmün CISG’yi dışlayıp dışlamayacağı tartışmasını yaratmak yerine, CISG’nin ayrıca açıkça hariç tutulması sözleşme güvenliğini artırır.
Tam dışlama yapıldığında, uygulanacak maddi satış hukuku ayrıca belirlenmelidir. Taraflar yalnız “CISG uygulanmaz” der fakat yerine hangi hukukun uygulanacağını söylemezse hukuk boşluğu oluşmaz; forumun milletlerarası özel hukuk kuralları yetkili hukuku belirler. Ancak bu, öngörülebilirliği azaltır. Bu nedenle opt-out ile hukuk seçiminin birlikte yazılması daha nettir.
Taraflar CISG’nin Sadece Bazı Hükümlerini Değiştirebilir mi?
Evet. CISG m.6, tarafların Antlaşmanın belirli hükümlerinden sapmasına veya etkisini değiştirmesine izin verir. Uluslararası ticarette bu durum çok yaygındır; taraflar teslim terimini Incoterms ile belirler, ödeme yerini ve zamanını sözleşmede özel olarak düzenler, garanti prosedürü kurar veya bildirim yöntemini ayrıntılandırır.
Örneğin CISG m.31 teslim yeri için varsayılan kurallar koyar. Taraflar “FCA Mersin Limanı, Incoterms® 2020” gibi açık bir teslim terimi belirlediğinde, sözleşmesel düzenleme ilgili alanda öncelikli olur. Aynı şekilde ödeme yeri veya belgenin teslim şekli için özel hüküm konulabilir.
Ancak kısmi sapma, CISG’nin tamamının dışlandığı anlamına gelmez. Taraflar yalnız teslim yerini farklılaştırmışsa uygunluk, tazminat, risk veya diğer konularda CISG uygulanmaya devam edebilir. Bu nedenle sözleşme maddesinin kapsamı açık yazılmalıdır.
Sözleşmeye “Türk Hukuku Uygulanır” Yazılması CISG’yi Dışlar mı?
Bu ifade, CISG’yi açıkça dışlayan bir cümle değildir. Türkiye CISG’ye taraf bir devlettir ve Antlaşma Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011’den beri yürürlüktedir. Türk hukukunun seçilmesi, uluslararası mal satımı CISG kapsamına giriyorsa Antlaşmanın Türk hukuk düzenindeki uygulanabilirliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle yalnız “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır” hükmü ile “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır; Birleşmiş Milletler Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Antlaşma (CISG) uygulanmayacaktır” hükmü aynı metin değildir. İkinci cümle açık opt-out iradesi taşır.
CISG’nin uygulanmasını isteyen taraflar da bunu yazabilir: “Bu sözleşmeye CISG uygulanır; CISG’nin düzenlemediği konularda Türk hukuku uygulanır.” Böyle bir düzen, m.4 gibi CISG kapsamı dışında kalan geçerlilik ve mülkiyet meseleleri için tamamlayıcı hukuku önceden belirlemeye yardımcı olur.
Yabancı Bir Devlet Hukuku Seçilirse Ne Olur?
Sonuç, seçilen devletin CISG tarafı olup olmadığı ve hukuk seçimi maddesinin kapsamına bağlıdır. Bir CISG taraf devletinin hukukunun seçilmesi, Antlaşmanın uygulanmasını mutlaka dışlamaz. Taraflar yalnız o devlet hukukunu seçmiş fakat CISG’yi hariç tutmamışsa, CISG’nin o hukuk düzenindeki konumu dikkate alınır.
Buna karşılık CISG tarafı olmayan bir devlet hukukunun seçilmesi, milletlerarası özel hukuk bakımından geçerli seçimse CISG’nin m.1/1-b yoluyla uygulanma ihtimalini ortadan kaldırabilir; ancak somut sözleşmede m.1/1-a’nın doğrudan uygulama şartları, forumun yaklaşımı ve seçim maddesinin niteliği birlikte incelenmelidir. Bu yüzden hukuk seçimi maddesi “ülke hukuku” ile “CISG”yi ayrı kavramlar olarak açıkça yönetmelidir.
Türkiye’de sözleşmeye uygulanacak hukukun seçimi için MÖHUK m.24 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Genel İşlem Şartlarıyla CISG Dışlanabilir mi?
CISG’nin genel işlem şartlarında açıkça dışlanması mümkündür; ancak standart şartların sözleşmenin parçası hâline gelip gelmediği ayrıca değerlendirilir. Sadece satıcının internet sitesinde CISG dışlama maddesi bulunması, bu şartların alıcıya karşı otomatik olarak bağlayıcı olduğu anlamına gelmez.
Uluslararası satışta teklif, sipariş teyidi, genel işlem şartlarının gönderilmesi, karşı tarafın şartlara erişimi ve tarafların farklı standart formlar kullanması önem taşır. Bir tarafın genel şartlarında “CISG excluded”, diğer tarafın satın alma şartlarında “CISG applies” yazması sözleşme kurulması ve battle of forms sorununu doğurabilir.
Bu nedenle opt-out hükmü mümkünse ana sözleşme metninde veya tarafların imzaladığı açık atıflı şartlarda yer almalıdır. Genel şartlar kullanılıyorsa hangi dokümanın öncelikli olduğu ve eklerin sırası ayrıca düzenlenmelidir.
CISG Örtülü Olarak Dışlanabilir mi?
UNCITRAL Digest, mahkeme kararlarında örtülü dışlama konusunda farklı yaklaşımlar bulunduğunu kaydeder. Birçok karar örtülü dışlamayı teorik olarak kabul ederken, CISG’den çıkış iradesinin somut davranışlardan yeterince açık anlaşılmasını arar. Başka kararlar daha dar yaklaşabilir. Bu nedenle sözleşme hazırlığında örtülü dışlamaya güvenmek hukuki belirsizlik yaratır.
Tarafların dava sırasında yalnız Türk Borçlar Kanunu hükümlerine atıf yapması, sözleşmede yer almayan bir opt-out iradesini geriye dönük olarak her durumda kanıtlamaz. Benzer şekilde bir avukat dilekçesinde CISG’den hiç söz edilmemesi, tarafların sözleşme kurulurken Antlaşmayı dışladığını otomatik olarak göstermez.
En güvenli yöntem, CISG’nin uygulanıp uygulanmayacağını sözleşme kurulurken açıkça yazmaktır.
CISG Madde 12 Neden m.6’da Özel Olarak Saklı Tutulur?
CISG m.6, tarafların sapma özgürlüğünü “m.12 saklı kalmak üzere” tanır. M.12 ve m.96, belirli devletlerin yazılı şekil rezervasyonlarıyla ilgilidir. Bir tarafın işyeri m.96 uyarınca beyan vermiş bir devletteyse, CISG’nin sözleşme, değişiklik veya sona erme iradesinin herhangi bir şekilde yapılmasına izin veren bazı hükümlerinin etkisi sınırlanabilir.
Taraflar m.6’ya dayanarak m.12’nin etkisini ortadan kaldıramaz. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken yalnız Türkiye’nin durumu değil, karşı tarafın işyerinin bulunduğu devletin UNCITRAL CISG statü sayfasındaki rezervasyonları da kontrol edilmelidir.
Türkiye’nin taraflık kaydı ve diğer devletlerin beyanları UNCITRAL resmî statü tablosunda yer almaktadır.
CISG Dışlama Maddesi Nasıl Kurulmalı?
Hukuk seçimi maddesi üç soruyu ayrı cevaplamalıdır: CISG uygulanacak mı, uygulanmayacak mı; CISG dışındaki konularda hangi devlet hukuku uygulanacak; uyuşmazlık hangi mahkeme veya tahkim yerinde çözülecek? Uygulanacak hukuk ile yetki/tahkim aynı şey değildir ve ayrı maddelerde düzenlenmelidir.
Örnek açık dışlama mantığı şöyledir: “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır. Birleşmiş Milletler Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Antlaşma (CISG) uygulanmaz.” CISG’nin uygulanması isteniyorsa bunun tersi açık kurulabilir: “Bu sözleşmeye CISG uygulanır; CISG’nin düzenlemediği konularda Türk hukuku uygulanır.”
Tarafların belirli CISG hükümlerini değiştirmek istemesi hâlinde, genel “CISG’den sapılabilir” cümlesi yerine hangi konunun nasıl değiştirildiği yazılmalıdır. Teslim, ödeme, bildirim veya garanti hükmü kendi maddesinde açık düzenlenmelidir.
Uyuşmazlık Çıktıktan Sonra CISG’nin Uygulanacağı Nasıl Belirlenir?
Dosya incelemesinde dört belge grubu birlikte okunur: imzalı sözleşme, ekler ve genel işlem şartları, teklif-sipariş-teyit zinciri, uyuşmazlık çözüm/hukuk seçimi maddeleri. Öncelikle m.1 kapsamı belirlenir, sonra m.6 opt-out araştırılır.
Tarafların standart şartları çelişiyorsa CISG m.19 ve sözleşmenin kurulmasına ilişkin kurallar ayrıca önem taşır. CISG’nin dışlandığı iddia ediliyorsa dışlama iradesinin hangi belge ve hangi sözleşme aşamasında kabul edildiği gösterilmelidir. Tek taraflı fatura altı kayıt, sözleşme kurulduktan sonra gönderilmişse ayrıca değerlendirilir.
CISG hiç dışlanmamışsa ve m.1 şartları varsa mahkeme veya hakem Antlaşmayı uygulayabilir. Bu nedenle dava stratejisinde “CISG yokmuş gibi” yalnız iç hukuk hükümlerine dayanmak teknik risk yaratır.
CISG m.6 İçin 2026 Kontrol Listesi
- Taraf işyerlerini ve m.1 kapsamını tespit edin.
- İmzalı sözleşmede CISG adının geçip geçmediğini kontrol edin.
- Hukuk seçimi ile CISG dışlamasını ayrı okuyun.
- Genel işlem şartlarının gerçekten sözleşmeye dahil olup olmadığını belirleyin.
- Tarafların standart şartları arasında çelişki varsa m.19 analizini yapın.
- CISG tamamen dışlandıysa yerine uygulanacak hukuku belirleyin.
- CISG kısmen değiştirildiyse hangi hükümlerin ne şekilde değiştiğini listeleyin.
- Karşı taraf devletinin m.96 rezervasyonu olup olmadığını kontrol edin.
- Yetki/tahkim maddesini hukuk seçimi maddesiyle karıştırmayın.
- Uyuşmazlık öncesi yeni sözleşmelerde opt-out veya opt-in iradesini açık metne bağlayın.
CISG’nin genel uygulanma şartları için CISG m.1 rehberimizi, sözleşmenin geçerliliği ve mülkiyet sınırı için CISG m.4 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
CISG m.6 ve Sözleşme Belgelerinin Öncelik Sırası
Uluslararası satışta CISG’nin uygulanıp uygulanmayacağı çoğu zaman tek bir sözleşme belgesinden değil, ana sözleşme, teklif, sipariş formu, sipariş teyidi, teknik ekler ve genel işlem şartlarının birlikte okunmasından anlaşılır. Bu nedenle tarafların hangi belgenin diğerine üstün olduğunu sözleşmede açıkça belirlemesi gerekir. Ana sözleşmede CISG uygulanır denirken satıcının genel şartlarında CISG dışlanmışsa, hangi şartın sözleşmeye dahil olduğu ve belge önceliği ayrıca çözülmelidir.
Pratikte en güvenli yapı, ana sözleşmede “öncelik sırası” maddesi kurmaktır. Örneğin imzalı ana sözleşme, özel ticari şartlar, teknik şartname, sipariş ve genel işlem şartları şeklinde bir hiyerarşi belirlenebilir. Böylece daha alt sıradaki standart metnin, üst sıradaki açık CISG tercihine aykırı hükmü sözleşme yorumunu belirsizleştirmez.
Incoterms klozu da aynı sistem içinde değerlendirilmelidir. Taraflar FCA, FOB, CIF, DAP veya DDP gibi bir teslim terimi seçtiğinde, ilgili teslim ve risk düzenlemelerinde sözleşmesel tercih öncelik kazanır; fakat bu seçim CISG’nin diğer hükümlerini kendiliğinden dışlamaz. “FCA Mersin Limanı, Incoterms® 2020” kaydı ile “CISG uygulanmaz” kaydı hukuken farklı işlev görür.
Sipariş teyidi ve fatura altı kayıtlar bakımından zamanlama da önemlidir. Sözleşme daha önce kurulmuşsa, daha sonra gönderilen faturaya tek taraflı CISG dışlama kaydı eklenmesi mevcut sözleşmeyi kendiliğinden değiştirmez. Değişikliğin geçerli olup olmadığı CISG’nin sözleşme değişikliği ve taraf iradesine ilişkin hükümleri ile uygulanabilir diğer kurallar çerçevesinde incelenir.
Uluslararası Satışta En Sık Yapılan Opt-Out Hataları
Birinci hata, yalnız ülke hukukunu yazıp CISG konusunda sessiz kalmaktır. “Bu sözleşmeye Türk hukuku uygulanır” kaydı, Türkiye’nin CISG’ye taraf olması nedeniyle açık opt-out değildir. Taraflar CISG’yi istemiyorsa Antlaşmayı ayrıca adıyla dışlamalıdır.
İkinci hata, CISG dışlama hükmünü sözleşmeye dahil olmayan genel şartlarda bırakmaktır. Satıcının internet sitesinde veya e-posta imzasında genel şartlara bağlantı bulunması, şartların her somut sözleşmede bağlayıcı olduğu sonucunu otomatik doğurmaz. Karşı tarafın şartlara erişimi ve kabulü dosya belgeleriyle gösterilmelidir.
Üçüncü hata, tarafların çelişen standart formlarını çözmeden işlem yapmaktır. Satıcı şartları CISG’yi dışlıyor, alıcı şartları CISG’yi kabul ediyorsa “battle of forms” sorunu doğar. Hangi şartların sözleşmeye dahil olduğu belirlenmeden opt-out varmış gibi hareket edilmemelidir.
Dördüncü hata, yetki veya tahkim maddesini hukuk seçimi sanmaktır. “Uyuşmazlık İstanbul tahkiminde çözülür” cümlesi, tek başına Türk hukukunun veya CISG’nin uygulanıp uygulanmayacağını belirlemez. Uyuşmazlık çözüm yeri ile maddi hukuk seçimi ayrı düzenlenmelidir.
Beşinci hata, CISG’yi dışlayıp yerine uygulanacak hukuku yazmamaktır. Bu durumda uyuşmazlık hukuksuz kalmaz; mahkeme veya hakem milletlerarası özel hukuk kurallarıyla yetkili hukuku belirler. Ancak tarafların öngörülebilirliği azalır ve ek hukuk tartışması doğar.
Altıncı hata, sözleşme kurulduktan sonra tek taraflı opt-out eklemektir. Teklif, kabul ve sözleşme kuruluş anı tespit edilmeden sonradan düzenlenen fatura veya sevk belgesindeki dışlama kaydına dayanmak risklidir.
Kısmi Sapmanın Ticari Sonucu Nasıl Yönetilir?
CISG m.6’nın ikinci işlevi, Antlaşmanın belirli hükümlerinden sapmaya izin vermesidir. Taraflar CISG’yi genel olarak sözleşmeye uygulayıp teslim yeri, ödeme takvimi, belge teslimi, garanti prosedürü veya bildirim yöntemi gibi alanlarda özel kurallar koyabilir. Böyle bir durumda özel sözleşme hükmü ilgili konuda uygulanır; düzenlenmeyen diğer konularda CISG yürürlükte kalır.
Örneğin CISG m.31 teslim için varsayılan kurallar içerirken taraflar açık bir teslim noktası ve Incoterms terimi belirleyebilir. Ödeme yeri ve zamanı da sözleşmede özel düzenlenebilir. Ancak tarafların “ayıp bildirimi e-posta ile yapılacaktır” demesi ile CISG’nin tüm ayıp rejimini kaldırması aynı şey değildir. Hangi hükmün değiştirildiği metinden açıkça anlaşılmalıdır.
Kısmi sapma hazırlanırken ana amaç, sözleşme maddelerinin CISG ile çatışmasını değil, hangi konuda sözleşmenin öncelik taşıdığını öngörülebilir hâle getirmektir. Bu nedenle her özel madde kendi sonucunu göstermeli; genel ve belirsiz “CISG hükümleri gerektiğinde uygulanmaz” türü ifadelerden kaçınılmalıdır.
Ayrıca CISG m.12’nin m.6 tarafından açıkça saklı tutulduğu unutulmamalıdır. M.96 rezervasyonu bulunan devlet bağlantısında yazılı şekil meselesi, tarafların genel sapma özgürlüğünden farklıdır. Karşı tarafın devletine ilişkin rezervasyonlar sözleşme imzalanmadan UNCITRAL statü tablosundan kontrol edilmelidir.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni
- UNCITRAL – CISG Digest, Article 6
- UNCITRAL – taraf devletler ve rezervasyonlar
- 5718 sayılı MÖHUK
Sık Sorulan Sorular
Taraflar CISG’yi tamamen kaldırabilir mi?
Evet. CISG m.6 açıkça Antlaşmanın uygulanmasının dışlanmasına izin verir.
Türk hukuku seçilirse CISG otomatik olarak kalkar mı?
Hayır. Türkiye CISG’ye taraftır. CISG’nin ayrıca açıkça dışlanması hukuki belirsizliği önler.
Sadece bir CISG maddesi değiştirilebilir mi?
Evet. M.6, m.12 saklı kalmak üzere belirli hükümlerin etkisinin değiştirilmesine izin verir.
Incoterms kullanmak CISG’yi tamamen dışlar mı?
Hayır. Incoterms ilgili teslim, masraf ve risk düzenini etkiler; CISG’nin tamamını kendiliğinden kaldırmaz.
Genel şartlarda CISG dışlaması geçerli olabilir mi?
Evet, ancak genel şartların sözleşmenin parçası hâline gelmiş olması gerekir.
CISG örtülü olarak dışlanabilir mi?
UNCITRAL Digest farklı mahkeme yaklaşımları olduğunu gösterir. Sözleşme hazırlığında açık dışlama kullanılmalıdır.
“CISG hariç Alman hukuku” yazılabilir mi?
Taraflar geçerli hukuk seçimi kapsamında bu tür açık opt-out düzenlemesi kurabilir; forumun milletlerarası özel hukuk kuralları seçim geçerliliğini ayrıca belirler.
M.12’den taraflar sapabilir mi?
M.6 bunu açıkça m.12 saklı kalmak üzere kabul eder. M.96 rezervasyonu bulunan devlet bağlantılarında yazılı şekil konusu ayrıca incelenir.
Uyuşmazlık çözüm maddesi CISG’yi dışlar mı?
Hayır. Tahkim veya mahkeme seçimi ile uygulanacak hukuk/CISG seçimi ayrı konulardır.
CISG uygulanmak isteniyorsa bunu yazmak gerekir mi?
M.1 şartları gerçekleşiyorsa CISG kendiliğinden uygulanabilir. Ancak sözleşmeye açık opt-in ve tamamlayıcı hukuk hükmü yazılması belirsizliği azaltır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.