Yurt Dışındaki Ebeveyn Çocuk İadesi Davasında Adli Yardım Alabilir mi? 5717 m.28 | 2026
Kısa ve net cevap
Evet. 5717 sayılı Kanun m.28, Kanunun uygulanmasında başvuru sahibinin adlî yardımdan yararlanabileceğini açıkça düzenler. Yurt dışında yaşayan anne, baba veya Kanun anlamında diğer başvuru sahibi; ekonomik şartları taşıyorsa Türk hukukundaki adlî yardım mekanizmalarını kullanabilir. Adlî yardım, 5717 m.27’deki harç muafiyetinden farklıdır. Çocuk iadesi davası zaten m.27 gereği harçtan muaftır; m.28 ise yargılama giderlerini karşılama gücü olmayan kişinin usulî koruma ve gerektiğinde avukat yardımına erişmesini sağlar. Adlî yardım bütün özel avukat ücretlerini ve uluslararası seyahat masraflarını otomatik olarak Devlete yüklemez.
5717 m.28’in amacı nedir?
Uluslararası çocuk iadesi dosyasında tarafın başka ülkede yaşaması; tercüme, belge, temsil ve seyahat nedeniyle ek mali yük yaratabilir. Kanun, maddi imkânsızlığın çocuğun iadesi veya şahsî ilişki hakkının korunması için mahkemeye erişimi engellememesi amacıyla başvuru sahibine adlî yardım imkânı tanır.
Bu hak, başvuru sahibinin Türk vatandaşı olmasına bağlı değildir. 5717 kapsamındaki uluslararası iade başvurusunun tarafı olmak ve adlî yardımın maddi şartlarını taşımak esastır.
Adlî yardım hangi kanun hükümleriyle uygulanır?
5717 m.28 özel olarak adlî yardım hakkını tanır. Başvurunun usulü ve sonuçları bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanununun m.334 ve devamındaki adlî yardım hükümleri ile avukat görevlendirilmesi bakımından Avukatlık Kanunu ve baroların adlî yardım sistemi birlikte değerlendirilir. Mahkeme adlî yardımı ile baro adlî yardımı aynı kurum değildir; amaçları kesişse de başvuru ve sonuçları farklıdır.
Mahkeme adlî yardımının şartları nelerdir?
HMK sisteminde kişi, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gerekli yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olmalı ve talebi açıkça dayanaktan yoksun olmamalıdır. Uluslararası iade dosyasında başvurunun Lahey Sözleşmesi ve 5717 kapsamındaki hukuki temeli dosya belgeleriyle gösterilir.
Yurt dışında yaşayan kişinin mali durumu nasıl belgelenir?
Başvuru sahibinin yaşadığı ülkedeki gelir belgesi, işsizlik veya sosyal yardım kaydı, banka hesap bilgisi, kira ve zorunlu gider belgeleri, vergi kaydı, aile yükümlülükleri ve varsa borç belgeleri sunulabilir. Yabancı dilde belgelerin Türkçe tercümesi gerekir. Belgenin resmî niteliğine göre apostil veya tasdik ihtiyacı ayrıca değerlendirilir.
Türk vatandaşı olmayan kişi adlî yardım alabilir mi?
5717 m.28 başvuru sahibi kavramını vatandaşlıkla sınırlamaz. HMK’daki yabancılar bakımından karşılıklılık ve uluslararası sözleşme kuralları ayrıca dikkate alınır. 1980 Lahey Sözleşmesinin adlî yardım ve gider sistemi de taraf devletler arasında başvuru sahiplerinin etkili erişimini korur. Somut yabancının ülkesi ve uygulanabilir sözleşmeler birlikte incelenmelidir.
5717 m.27 zaten harç muafiyeti sağlıyorsa adlî yardıma neden ihtiyaç var?
Harç muafiyeti yalnız mahkeme harcının alınmamasını sağlar. Dosyada tercüme, tebligat, özel delil, avukatlık veya başka giderler doğabilir. M.27 bazı yargılama giderlerini kamu ödeneğinden karşılar ancak özel avukat/müşavir ve iade masraflarını ödenek dışında bırakır. M.28, ekonomik yetersizlik durumunda ek usulî koruma sağlar.
Gider ayrımı için 5717 m.27 gider rehberimize bakılabilir.
Adlî yardım özel avukat ücretini öder mi?
Mahkeme adlî yardımı ile özel avukat ücret sözleşmesi aynı şey değildir. Kişi özel avukatla ücret sözleşmesi yapmışsa bu ücret otomatik olarak kamu bütçesinden ödenmez. Avukat görevlendirilmesi için baronun adlî yardım mekanizmasına ayrıca başvuru gerekebilir. Başvurunun kabulü, baronun mevzuatına ve mali kriterlerine göre değerlendirilir.
Baro adlî yardımına nasıl başvurulur?
Türkiye’de hukuki temsil için ilgili baronun adlî yardım bürosuna mali durum ve hukuki ihtiyaç belgeleriyle başvuru yapılır. Uluslararası dosyada başvuru sahibinin yabancı adresi, Lahey başvuru belgeleri, mahkeme dosya bilgisi ve mali durum evrakı hazırlanmalıdır. Başvurunun acil çocuk iadesi niteliği özellikle belirtilmelidir.
Merkezî makam avukat atar mı?
Türkiye’de merkezî makam Adalet Bakanlığıdır. Merkezî makamın Lahey Sözleşmesi kapsamındaki koordinasyon görevi, her başvuru sahibine otomatik özel avukat atadığı anlamına gelmez. Hukuki temsil ihtiyacı baro adlî yardımı, özel avukat veya ilgili kamu mekanizması üzerinden çözülür.
Adlî yardım talebi ne zaman yapılmalı?
Talep dava açılırken veya yargılamanın ilerleyen aşamasında yapılabilir. Uluslararası çocuk kaçırma dosyaları süratle görüldüğünden mali yardım ihtiyacının başta belirlenmesi daha doğrudur. Sonradan yapılan başvuru, önceki dönemde doğmuş özel masrafların otomatik olarak geri ödenmesini sağlamaz.
Adlî yardım kararı kanun yolunu da kapsar mı?
Adlî yardımın kapsamı ve devamı mahkeme kararına ve HMK hükümlerine göre belirlenir. İstinaf veya temyiz aşamasında mali yetersizlik devam ediyorsa yardımın kanun yolu aşamasına etkisi kontrol edilmelidir. Kanun yolu süresi beklenmeden gerekli yenileme veya ek talep yapılmalıdır.
Adlî yardım reddedilirse ne yapılır?
HMK adlî yardım kararlarına karşı özel itiraz mekanizması öngörür. Ret gerekçesi mali durumun yeterince belgelenmemesi veya talebin dayanaksız görülmesi ise eksik belgeler tamamlanmalı ve kanundaki başvuru yolu süresinde kullanılmalıdır. Baro adlî yardım retleri ise ilgili baronun kendi itiraz usulüne tabidir.
Adlî yardım kararı kesin sonuç mu?
Adlî yardım koşulları sonradan ortadan kalkarsa yardım kaldırılabilir. Kişinin mali durumu iyileşirse veya gerçeğe aykırı bilgi verdiği anlaşılırsa kamu tarafından karşılanan giderlerin tahsili gündeme gelebilir. Bu nedenle mali durum belgeleri doğru ve güncel sunulmalıdır.
Başvuru sahibi Almanya’da sosyal yardım alıyorsa
Almanya’daki sosyal yardım veya işsizlik desteği belgesi, kişinin mali durumunun önemli göstergesidir. Ancak mahkeme yalnız tek belgeye bağlı değildir; gelir, kira, aile yükümlülükleri ve diğer mali verileri birlikte değerlendirir. Belgenin Türkçe tercümesi ve gerektiğinde resmî doğrulaması yapılmalıdır.
Başvuru sahibi İngiltere’de çalışıyor ama yüksek borcu varsa
Adlî yardım değerlendirmesinde yalnız brüt gelir değil, zorunlu geçim giderleri ve aile yükümlülükleri de dikkate alınır. Ancak isteğe bağlı harcamalar veya lüks giderler mali yetersizlik gerekçesi sayılmaz. Banka ve borç belgeleri talebin gerçekliğini desteklemelidir.
Çocuk iadesi başvurusu reddedilirse adlî yardım giderleri ne olur?
Adlî yardım, davayı kazanma garantisi değildir. Nihai yargılama gideri sorumluluğu m.27 ve HMK hükümlerine göre belirlenir. Adlî yardım kararı bazı giderlerin geçici olarak Devletçe karşılanmasını sağlar; davayı kaybeden taraf bakımından nihai tahsil ve muafiyet sonuçları ilgili usul hükümlerine göre değerlendirilir.
Uluslararası uçak bileti adlî yardımdan karşılanır mı?
Adlî yardımın temel amacı yargıya erişim masraflarıdır. Çocuğun veya ebeveynin uluslararası seyahat biletleri otomatik olarak mahkeme adlî yardımından karşılanmaz. İade nedeniyle doğan giderler 5717 m.27/2 ve 1980 Lahey Sözleşmesi m.26 çerçevesinde ayrıca ele alınır.
Tercüme giderleri adlî yardım kapsamında olabilir mi?
Mahkemenin gerekli gördüğü tercüme ve yargısal işlem giderleri adlî yardımın kapsamına girebilir. Tarafın kendi seçimiyle yaptığı tüm özel tercümelerin otomatik olarak karşılanacağı söylenemez. Mahkeme için zorunlu belge tercümeleri ile kişisel hazırlık masrafları ayrılmalıdır.
Apostil giderleri ne olur?
Apostil veya konsolosluk tasdik işlemleri yabancı devlet veya dış temsilcilik mevzuatına tabidir. Türk mahkemesinin adlî yardım kararı yabancı ülkedeki bütün idari ücretleri otomatik kaldırmaz. Başvuru sahibi, yaşadığı ülkenin kendi adlî yardım veya ücretsiz belge mekanizmalarını da araştırmalıdır.
Adlî yardım şahsî ilişki başvurularında da geçerli mi?
Evet. 5717 sayılı Kanun yalnız iade değil, uluslararası şahsî ilişki hakkının korunmasını da kapsar. M.28 “bu Kanunun uygulanmasında başvuruda bulunan” ifadesini kullandığından, Kanun kapsamındaki şahsî ilişki başvuru sahibi de şartları taşıyorsa adlî yardımdan yararlanabilir.
Başvuru sahibi kurumsa adlî yardım olur mu?
5717 başvuru sahibi tanımı kurum ve kuruluşları da kapsar; ancak HMK adlî yardımın tüzel kişiler bakımından kapsamını özel şartlara bağlar. Kamu yararına çalışan dernek ve vakıflar gibi kuruluşlar için ayrı hükümler bulunur. Kurumun niteliği ve mali durumu ayrıca incelenir.
Adlî yardım talebinde hangi belgeler hazırlanmalı?
- pasaport veya kimlik örneği,
- yurt dışı ikamet belgesi,
- maaş veya işsizlik belgesi,
- sosyal yardım kayıtları,
- banka hesap özetleri,
- kira ve zorunlu gider belgeleri,
- bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin kayıtlar,
- 5717/Lahey başvuru veya dava belgeleri,
- yabancı belgelerin Türkçe tercümeleri.
Adlî yardım başvuru adımları
- İade veya şahsî ilişki dosyanızın 5717 kapsamını belirleyin.
- Mali durumunuzu gösteren güncel yabancı belgeleri toplayın.
- Türkçe tercümeleri hazırlayın.
- Mahkemeden HMK hükümleri uyarınca adlî yardım talep edin.
- Avukat ihtiyacınız varsa ilgili baronun adlî yardım bürosuna ayrı başvuru yapın.
- Ret kararı verilirse gerekçeyi ve itiraz süresini kontrol edin.
- Mali durum değişirse mahkemeye doğru bilgi verin.
Resmî kaynaklar
5717 m.28 adlî yardım hükmü için TBMM 5717 sayılı Kanun metni; uluslararası gider ve hukuki yardım çerçevesi için 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi; Türkiye’deki merkezî makam bilgileri için Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Yurt dışında yaşayan kişi Türkiye’de adlî yardım alabilir mi?
Evet. 5717 m.28 başvuru sahibine adlî yardım imkânı tanır; mali şartlar ayrıca incelenir.
Çocuk iadesi davasında zaten harç yok mu?
Evet. Harç muafiyeti m.27’dedir; adlî yardım daha geniş yargıya erişim desteğidir.
Devlet özel avukatımın ücretini öder mi?
Özel ücret sözleşmesi otomatik karşılanmaz; avukat görevlendirmesi için baro adlî yardımına başvurulabilir.
Yabancı uyruklu kişi adlî yardım alabilir mi?
5717 vatandaşlık ayrımı yapmaz; HMK’daki yabancıya ilişkin şartlar ve uluslararası sözleşmeler ayrıca uygulanır.
Uçak bileti adlî yardımdan ödenir mi?
Otomatik olarak hayır. İade seyahat giderleri m.27/2 ve Lahey m.26 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Adlî yardım reddedilirse itiraz var mı?
Evet. Mahkeme ve baro adlî yardımında ilgili mevzuatın itiraz yolları kullanılır.
Tercüme gideri karşılanabilir mi?
Mahkeme için zorunlu tercüme giderleri yardım kapsamında değerlendirilebilir; bütün özel tercüme harcamaları otomatik kapsanmaz.
Şahsî ilişki başvurusunda da adlî yardım alınır mı?
Evet. 5717 kapsamındaki başvuru sahibi şartları taşıyorsa m.28 uygulanır.
Sonuç
5717 m.28, yurt dışındaki başvuru sahibinin ekonomik yetersizlik nedeniyle uluslararası çocuk iadesi veya şahsî ilişki sürecinden mahrum kalmasını önler. Başvuru sahibi adlî yardımdan yararlanabilir; ancak yardımın kapsamı mahkeme harcı, yargılama gideri, baro avukatı ve özel seyahat masrafı bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Mali durum belgeleri yaşanılan ülkeden güncel ve doğrulanabilir biçimde hazırlanmalı; mahkeme adlî yardımı ile baro adlî yardımı gerektiğinde birlikte fakat ayrı başvurularla yürütülmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
