CISG Madde 26: Sözleşmeden Dönme Ne Zaman Hüküm Doğurur? Dönme Bildirimi Nasıl Yapılır? | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.26’ya göre sözleşmeden dönme, ancak diğer tarafa bildirimle yapılır ve bildirimin karşı tarafa ulaşmasıyla hüküm doğurur. CISG’de sözleşme kendiliğinden ortadan kalkmaz; esaslı ihlal, ek süre sonunda ifasızlık veya ilgili özel dönme şartı gerçekleşmiş olsa bile, dönmek isteyen tarafın açık bir bildirim yapması gerekir. Bildirim için Antlaşma belirli kelimeler veya tek bir formül zorunlu kılmaz; ancak karşı tarafa sözleşmeyi sona erdirme iradesini açık ve tereddütsüz göstermelidir. Bildirim süresi, somut dönme sebebine göre m.49, m.64, m.72 veya diğer ilgili hükümlerle birlikte değerlendirilir.
CISG Madde 26 Ne Düzenler?
CISG m.26, sözleşmeden dönmenin şekilsel çekirdeğini düzenler: dönme beyanı ancak diğer tarafa bildirimle etkili olur. Bu hüküm, uluslararası satışta “ihlalin ağırlığı yeterliyse sözleşme otomatik sona erer” anlayışını reddeder. Dönme, hak sahibi tarafın kullanması gereken bir hukuki çaredir.
M.26 tek başına hangi durumda dönme hakkı bulunduğunu belirlemez. Alıcının dönme hakkı esas olarak m.49, satıcının dönme hakkı m.64, ifadan önceki esaslı ihlal m.72, taksitli sözleşmeler m.73 gibi hükümlerle belirlenir. M.26 ise hak doğduktan sonra bu hakkın karşı tarafa nasıl yöneltileceğini söyler.
Bu ayrım dava ve tahkim dosyasında önemlidir. Önce dönme hakkının maddi şartları, sonra m.26 uyarınca geçerli ve zamanında bildirim bulunup bulunmadığı ayrı ayrı ispatlanmalıdır.
Esaslı İhlal Varsa Sözleşme Kendiliğinden Sona Erer mi?
Hayır. CISG m.25 anlamında esaslı ihlal oluşmuş olması, sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez. Esaslı ihlal, belirli şartlarda dönme hakkının maddi temelini oluşturur; hak sahibi tarafın m.26 uyarınca dönme bildirimini yapması gerekir.
Örneğin satıcı sözleşmenin merkezindeki makineyi hiç teslim etmemiş ve alıcı m.49 kapsamında dönme hakkına sahip olmuş olabilir. Alıcı yalnız teslim yapılmadığını tespit etmekle sözleşmeden dönmüş sayılmaz; sözleşmeyi sona erdirme iradesini satıcıya bildirmelidir.
Aynı durum satıcı bakımından da geçerlidir. Alıcının bedeli ödememesi veya teslim almaması m.64 şartlarını doğurabilir; ancak satıcı dönme beyanını karşı tarafa yöneltmeden sözleşmenin sona erdiği sonucuna otomatik gidilmez.
Dönme Bildirimi Ne Kadar Açık Olmalıdır?
CISG m.26 bildirim için tek bir kalıp cümle belirlemez. Bununla birlikte bildirimin anlamı, karşı tarafta sözleşmenin artık ifa edilmeyeceği ve hak sahibinin sözleşmeyi sona erdirdiği konusunda makul tereddüt bırakmamalıdır. CISG m.8, beyanın gerçek irade ve makul kişi ölçütleriyle yorumlanmasında kullanılır.
“Bu gecikmeden memnun değiliz”, “haklarımızı saklı tutuyoruz” veya “yasal yollara başvuracağız” gibi ifadeler her zaman dönme iradesini açıkça göstermeyebilir. “CISG m.49 uyarınca sözleşmeden dönüyoruz ve bundan sonra teslimi kabul etmeyeceğiz” gibi açık beyan çok daha güvenlidir.
Bildirimde hukuki madde numarasının yazılması geçerlilik için zorunlu değildir; ancak uluslararası uyuşmazlıkta hangi hakkın kullanıldığını belirginleştirir. Esas olan, sözleşmenin sona erdirilmesi iradesinin açık olmasıdır.
Bildirimde Mutlaka “Dönme” veya “Avoidance” Kelimesi Kullanılmalı mı?
CISG metni belirli sözcük zorunluluğu koymaz. Bildirim, m.8’e göre yorumlandığında sözleşmeyi sona erdirme iradesini açıkça gösteriyorsa farklı kelimeler kullanılabilir. İngilizce sözleşmelerde “avoid”, “terminate”, “cancel” gibi ifadeler bağlama göre değerlendirilebilir.
Ancak farklı hukuk sistemlerinde “termination”, “rescission”, “cancellation” veya “avoidance” kavramları farklı teknik anlamlara sahip olabilir. Bu nedenle yüksek değerli uluslararası satışta belirsiz çeviri yerine CISG’ye doğrudan atıf ve açık sonuç cümlesi kullanılmalıdır.
Çok dilli bildirimde hangi dilin sözleşme dili olduğu ve karşı tarafın bildirimi anlayabildiği de önemlidir. Anlaşılmayacak dilde tek taraflı metin gönderilmesi yorum ve usul sorunu yaratabilir.
Dönme Bildirimi Ne Zaman Hüküm Doğurur?
CISG m.26 bildirimin diğer tarafa yapılmasını şart koşar. M.27 ise CISG’nin III. Kısmında bildirim veya diğer iletişim uygun araçlarla yapılmışsa, iletişimde gecikme veya hata riskinin kural olarak gönderenin hakkını kullanmasını engellemeyeceğini düzenleyen özel iletişim kuralı getirir. Bu nedenle m.26 bildirim sistemi, m.27 ile birlikte okunmalıdır.
Burada teklif-kabul aşamasındaki m.24 “ulaşma” sistemini otomatik olarak III. Kısımdaki her bildirime taşımak doğru değildir. Dönme bildirimi uygun iletişim aracıyla gönderilmişse m.27’nin risk dağılımı ayrıca dikkate alınır. Ancak m.27’nin uygulanması için bildirimin uygun araçla ve doğru adrese gönderilmiş olması gerekir.
Pratik risk yönetiminde yalnız m.27’ye güvenmek yerine, dönme bildiriminin karşı tarafa fiilen ulaştığını kanıtlayacak e-posta teslim kaydı, kurye belgesi veya noter/tebligat kaydı elde edilmelidir.
CISG Madde 27 Dönme Bildiriminde Neden Önemlidir?
CISG m.27, III. Kısımda yer alan bildirim, talep veya diğer iletişim uygun koşullara uygun araçla yapılmışsa, iletimde gecikme veya hata ya da bildirimin ulaşmaması nedeniyle gönderen tarafın o iletişime dayanma hakkını kaybetmeyeceğini kural olarak düzenler. Antlaşmanın belirli hükümleri aksini açıkça öngörebilir.
Bu “dispatch principle”, sözleşmenin kurulmasındaki teklif ve kabul hükümlerinden farklıdır. Özellikle dönme, ayıp bildirimi, ek süre ve diğer sözleşmesel haklarda hangi iletişim riskinin kime ait olduğu için m.27 kontrol edilmelidir.
Ancak yanlış e-posta adresine gönderilen veya sözleşmeyle hiçbir ilgisi olmayan kişiye iletilen bildirim “uygun araç ve koşul” şartını karşılamayabilir. Bu yüzden bildirim adresi sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
Dönme Bildirimi Hangi Süre İçinde Yapılmalıdır?
CISG m.26 tek başına genel bir “X gün içinde dönme” süresi koymaz. Dönme süresi, hakkın dayandığı özel maddeye göre belirlenir. Örneğin alıcının m.49/2 kapsamındaki bazı dönme hâllerinde makul süre sınırı vardır; satıcının m.64/2 kapsamındaki durumlarında da benzer zaman sınırlamaları bulunur.
Bu nedenle mevzuatta olmayan sabit 7, 15 veya 30 günlük genel süre yaratılmamalıdır. Dosyada önce dönme sebebi belirlenmeli, sonra ilgili CISG maddesindeki zaman şartı uygulanmalıdır.
Hak sahibi taraf gecikirse, dönme hakkını kaybetmese bile başka seçimlik haklara yönelmek zorunda kalabilir. Bu nedenle ihlal öğrenildiğinde hukuki analiz geciktirilmemelidir.
Esaslı İhlal ile Dönme Bildirimi Arasındaki İlişki Nedir?
CISG m.25 esaslı ihlali, ihlalin diğer tarafı sözleşmeden beklemekte haklı olduğu şeyden önemli ölçüde yoksun bırakması üzerinden tanımlar; öngörülebilirlik istisnası da içerir. M.25 çoğu dönme hakkının temel eşiğidir, fakat m.26 beyan şartını ortadan kaldırmaz.
Örneğin sözleşmenin amacı belirli tarihte çalışır üretim hattının teslimiyse ve satıcı kritik makineyi kullanılamaz biçimde teslim etmişse esaslı ihlal tartışılabilir. Ancak alıcı onarım, ikame veya bedel indirimi seçeneklerini değerlendirdikten sonra dönmeye karar veriyorsa bunu satıcıya açıkça bildirmelidir.
Sitede mevcut CISG m.25 esaslı ihlal rehberi maddi eşik üzerinde durur; bu yazı ise dönme iradesinin bildirilmesine odaklanır.
Ek Süre Sonrası Dönme Bildirimi Nasıl Yapılır?
CISG m.47 alıcıya, m.63 satıcıya karşı tarafa ifa için makul ek süre verme imkânı tanır. Karşı taraf ek süre içinde ifa etmeyeceğini bildirir veya süre sonuçsuz biterse ilgili şartlarda dönme hakkı doğabilir. Bu durumda da m.26 uyarınca ayrıca dönme bildirimi gerekir.
Ek süre ihtarı ile dönme bildirimi aynı belge içinde koşullu biçimde düzenlenebilir; ancak CISG’nin ilgili maddelerinin koşulları dikkatle kurulmalıdır. “10 gün içinde teslim etmezsen sözleşme otomatik sona erer” ifadesi ile “süre sonunda dönme hakkımızı kullanacağız” beyanı aynı değildir.
Hangi hukuki sonucu hedeflediğiniz açık olmalıdır. Özellikle otomatik sona erme kayıtları taraf sözleşmesi ve m.6 kapsamında ayrıca yorumlanır.
E-posta ile Dönme Bildirimi Geçerli Olur mu?
CISG genel olarak belirli bir bildirim formu zorunlu kılmaz; m.12/m.96 rezervasyonları ve tarafların kendi sözleşmesel şekil şartları saklıdır. E-posta dönme bildirimi için kullanılabilir; ancak doğru adrese gönderilmesi, yetkili kişi tarafından yapılması ve içeriğin açık olması gerekir.
Bildirim e-postasının konu satırında sözleşme numarası, taraflar ve “Notice of Avoidance under CISG” gibi açıklama kullanılması faydalıdır. Metinde ihlal, dayanak, dönme iradesi ve istenen iade/hesaplaşma açıkça yazılmalıdır.
Yüksek tutarlı uyuşmazlıkta e-posta yanında kurye, kayıtlı elektronik sistem veya hukuken güçlü başka kanal kullanılması ispat riskini azaltır. Bildirimden sonra karşı tarafın teslimi sürdürmesi veya ödeme talep etmesi hâlinde dönme sonrası iade ve hesaplaşma hükümleri m.81-84 gündeme gelebilir.
Noter İhtarı veya Avukat Bildirimi Zorunlu mu?
CISG m.26 noter ihtarı veya avukat aracılığı şeklinde genel zorunluluk koymaz. Tarafların sözleşmesinde özel bildirim usulü öngörülmüşse ona uyulmalıdır. Ayrıca m.12/m.96 veya uygulanacak emredici hukuk nedeniyle şekil sorunu bulunabilir.
Noter veya avukat bildirimi çoğu zaman geçerlilikten ziyade ispat, içerik kontrolü ve tarih tespiti açısından tercih edilir. Uluslararası muhataba noter belgesinin fiilen hangi yolla ulaştırılacağı da planlanmalıdır; yalnız Türkiye’de noter düzenlemesi yapılması karşı tarafın haberdar olduğu anlamına gelmez.
Bildirim usulü sözleşme hazırlanırken belirlenirse uyuşmazlık anında zaman kaybı azalır. Yetkili e-posta, kurye adresi ve tahkim/mahkeme öncesi ihbar prosedürü ayrı yazılabilir.
Dönme Bildiriminde Hangi Unsurlar Yer Almalıdır?
- Tarafların tam unvanı ve sözleşme tarihi/numarası.
- Dönmeye dayanak oluşturan somut ihlal.
- İhlalin hangi CISG hükmü kapsamında dönme hakkı doğurduğu.
- Varsa daha önce verilen ek süre ve sonuçsuz kalma kaydı.
- Sözleşmeden dönme iradesinin açık ve koşulsuz ifadesi.
- Dönmenin hangi teslimat veya taksitleri kapsadığı.
- Mal, bedel ve belgelerin iadesine ilişkin talep.
- Varsa tazminat ve faiz haklarının saklı tutulması.
- İletişim ve iade için son tarih/koordinasyon bilgisi.
- Yetkili temsilci imzası veya doğrulanabilir elektronik kimlik.
Dönme Bildirimi Nasıl İspatlanır?
Bildirim metni kadar gönderim ve teslim kaydı da önemlidir. E-posta için orijinal ileti, sunucu zaman damgası ve teslim raporu; kurye için takip numarası ve teslim imzası; noter veya kayıtlı sistem için resmi kayıtlar saklanmalıdır.
Karşı tarafın bildirime verdiği cevap, bildirimi aldığını ve içeriği anladığını gösteren güçlü delildir. “Dönmenizi kabul etmiyoruz” şeklindeki cevap bile bildirimin ulaştığını gösterebilir.
Şirket içi hukuk yönetiminde dönme bildirimleri ayrı klasörde saklanmalı ve sözleşme yönetim sisteminde dönme tarihi işaretlenmelidir. Sonraki sevk, ödeme veya iade davranışları m.8 kapsamında beyanın yorumunu etkileyebilir.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Belirsiz şikâyet: Alıcı “gecikmeyi kabul etmiyoruz, tüm haklarımız saklıdır” der. Bu ifade tek başına sözleşmeden dönme iradesini açıkça göstermeyebilir.
Örnek 2 – Açık dönme: Alıcı “CISG m.49 ve m.26 uyarınca sözleşmeden dönüyoruz; teslimi kabul etmeyeceğiz” diye bildirir. Maddi şartlar da mevcutsa dönme beyanı açık ve güçlüdür.
Örnek 3 – Ek süre sonrası: Satıcıya m.47 kapsamında makul ek süre verilmiş, satıcı bu sürede teslim etmeyeceğini bildirmiştir. Alıcı bunun üzerine ayrıca m.26 dönme bildirimi gönderir.
Örnek 4 – Yanlış adrese e-posta: Dönme bildirimi sözleşmeyle ilgisiz eski çalışanın kişisel adresine gönderilmişse, m.27 ve uygun iletişim aracı tartışması doğar. Güncel sözleşmesel bildirim adresi kullanılmalıdır.
2026 İçin CISG m.26 Kontrol Listesi
- Dönme hakkının hangi CISG maddesinden doğduğunu belirleyin.
- Esaslı ihlal veya ek süre şartlarını ayrı ayrı doğrulayın.
- İlgili özel maddede makul süre sınırı olup olmadığını kontrol edin.
- Dönme iradesini açık ve tereddütsüz yazın.
- Sözleşme ve ihlal tarihlerini bildirimde gösterin.
- Doğru muhatap ve sözleşmesel bildirim adresini kullanın.
- M.27’nin iletişim riskini değerlendirin.
- M.12/m.96 veya sözleşmesel yazılı şekil şartını kontrol edin.
- Gönderim ve teslim kayıtlarını saklayın.
- Dönme sonrası iade, tazminat ve faiz taleplerini ayrı planlayın.
CISG’nin yorum sistemi için m.7 rehberimizi, taraf beyanlarının yorumu için m.8 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni
- UNCITRAL – CISG Digest, Article 26 ve ilgili dönme hükümleri
- UNCITRAL – CLOUT karar sistemi
Sık Sorulan Sorular
Esaslı ihlal olunca sözleşme otomatik sona erer mi?
Hayır. CISG m.26 uyarınca dönme diğer tarafa bildirimle yapılır.
Dönme bildiriminde “CISG m.26” yazmak şart mı?
Hayır. Ancak dönme iradesinin açık olması gerekir; maddeye atıf belirsizliği azaltır.
“Haklarımızı saklı tutuyoruz” dönme bildirimi midir?
Her zaman değil. Bu ifade sözleşmeyi sona erdirme iradesini açıkça göstermeyebilir.
E-posta ile dönülebilir mi?
Genel olarak mümkündür; sözleşmesel şekil şartı ve m.12/m.96 rezervasyonları ayrıca kontrol edilmelidir.
Noter ihtarı zorunlu mu?
CISG m.26 genel noter zorunluluğu koymaz. Sözleşmenin bildirim maddesi ve uygulanacak hukuk ayrıca incelenir.
Dönme bildirimi için genel 30 günlük süre var mı?
Hayır. CISG m.26 genel sabit süre koymaz; m.49, m.64 ve diğer özel hükümler kendi zaman şartlarını içerir.
Dönme beyanı karşı tarafa ulaşmazsa ne olur?
M.27’nin III. Kısım bildirimlerine ilişkin risk kuralı ve kullanılan iletişim aracının uygunluğu birlikte değerlendirilir.
Ek süre ihtarı dönme yerine geçer mi?
Her zaman değil. Ek süre hak doğmasına yardımcı olabilir; sözleşmeden dönme için m.26 uyarınca açık bildirim yapılmalıdır.
Dönme bildirimi hangi dili kullanmalı?
Tarafların sözleşme dili ve iletişim pratiği dikkate alınmalı; karşı tarafın iradeyi anlayabileceği açık metin kullanılmalıdır.
Dönme sonrası mal ve para nasıl iade edilir?
CISG m.81-84 dönmenin sonuçları, iade ve yarar/faiz konularını ayrıca düzenler.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.