New York Sözleşmesinden Daha Elverişli Türk Hukukuna Dayanılabilir mi? Madde VII | 2026
New York Sözleşmesi Madde VII neyi düzenler?
New York Sözleşmesi yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi için güçlü bir uluslararası minimum standart kurar. Ancak Sözleşme bu standardın daha elverişli ulusal veya uluslararası düzenlemeleri ortadan kaldırmasını istememiştir. Madde VII bu nedenle iki koruma getirir: mevcut veya gelecekteki diğer hakem kararı anlaşmalarını saklı tutar ve award alacaklısının tenfiz devletinin hukukunda bulunan daha elverişli haktan yararlanmasını engellemez.
Bu yapı Sözleşmenin pro-enforcement karakterinin önemli bir parçasıdır. New York Sözleşmesi bir tavan değil, çoğu durumda bir taban görevi görür. Bir ülkenin iç hukuku yabancı award için daha kolay tanıma imkânı sağlıyorsa award sahibi sırf New York Sözleşmesi var diye daha zor rejime mahkûm edilmez.
Resmî Sözleşme metni ve UNCITRAL kaynakları UNCITRAL New York Convention sayfasında; Türkçe Sözleşme metni Adalet Bakanlığı sayfasında yer alır.
More-favourable-right kuralı ne demektir?
Madde VII/1’in ikinci cümlesi, interested party’nin award’dan tenfiz ülkesinin hukukunun veya taraf olduğu antlaşmaların izin verdiği ölçü ve biçimde yararlanma hakkını saklı tutar. Uygulamada bu kurala more-favourable-right provision denir.
Örneğin New York Sözleşmesi Madde IV belirli belge formaliteleri öngörürken bir devletin iç hukuku yabancı hakem kararının tanınmasında daha basit belge rejimi kabul ediyorsa taraf, iç hukuk rejimine dayanmayı tercih edebilir. Benzer şekilde Sözleşmenin uygulama alanı Türkiye’nin karşılıklılık çekincesi nedeniyle kapanıyorsa, MÖHUK kapsamında tenfiz imkânı ayrıca araştırılabilir.
Ancak “daha elverişli” olup olmadığı yalnız tek bir maddeye bakılarak belirlenmemelidir. Seçilen rejimin yetki, belge, ret sebepleri, kesinlik ve usul sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye’de MÖHUK ne zaman alternatif veya tamamlayıcı yol olabilir?
5718 sayılı MÖHUK m.60-63 yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin iç hukuk düzenidir. New York Sözleşmesi uygulanıyorsa milletlerarası antlaşma hükümleri öncelikle dikkate alınır; ancak Madde VII/1 MÖHUK’un daha elverişli imkânını tamamen dışlamaz.
Türkiye New York Sözleşmesine Madde I/3 uyarınca iki beyanla taraftır: karşılıklılık ve ticari uyuşmazlık. Tahkim yeri Sözleşmeye taraf olmayan bir devletse veya uyuşmazlık Türkiye’nin ticari beyanı dışında kalıyorsa New York Sözleşmesi doğrudan uygulanmayabilir. Bu durumda MÖHUK m.60-63 üzerinden yabancı hakem kararının tenfiz edilip edilemeyeceği ayrıca incelenir.
Bu, MÖHUK’un her zaman daha kolay olduğu anlamına gelmez. MÖHUK’un kendi tenfiz şartları ve ret sebepleri vardır. Karşılaştırma dosya bazında yapılmalıdır.
Genel MÖHUK süreci için yabancı hakem kararı Türkiye’de tenfiz rehberimiz ve tanıma için MÖHUK m.63 rehberimiz kullanılabilir.
Türkiye’nin Madde I çekinceleri Madde VII ile nasıl ilişkilidir?
Türkiye 3731 sayılı Kanun m.2 ile New York Sözleşmesini yalnız karşılıklılık esasına göre taraf devletlerde verilen kararlar ve Türk hukukuna göre ticari sayılan uyuşmazlıklar bakımından uygulayacağını beyan etmiştir. Bu çekinceler Sözleşmenin kendi uygulama alanını belirler.
Madde VII ise bu kapsam dışında kalan award’ın başka bir hukukî rejimle hiçbir zaman tanınamayacağı sonucunu önler. Örneğin taraf olmayan bir devlette verilmiş karar New York Sözleşmesine göre karşılıklılık çekincesi nedeniyle kapsam dışında kalabilir; MÖHUK’un yabancı hakem kararına ilişkin koşulları yine bağımsız olarak değerlendirilebilir.
New York Madde I kapsamı ve Türkiye’nin iki beyanı için Madde I rehberimiz ayrıntılı çerçeveyi sunar.
New York Sözleşmesi ile MÖHUK’un en avantajlı maddeleri karıştırılabilir mi?
Madde VII daha elverişli rejime dayanma hakkı verir; fakat bu hak her rejimden yalnız avantajlı hükümleri seçerek yapay bir üçüncü rejim kurma yetkisi olarak anlaşılmamalıdır. Uygulamada mahkeme, talebin hangi hukukî temele dayandığını ve seçilen rejimin bütünlüğünü değerlendirmelidir.
Örneğin başvuru New York Sözleşmesinin belge şartlarını reddedip yalnız MÖHUK’un belge kuralını kullanırken ret sebeplerinde sadece Sözleşmenin daha dar hükümlerine dayanmak istiyorsa uyum sorunu doğabilir. Hangi rejimin daha elverişli olduğu bütünsel ve konu bazlı hukuki analiz gerektirir.
Bazı hukuk sistemleri more-favourable-right kuralını belirli meselelerde madde bazında uygulamaya izin verebilir; bu yaklaşım ulusal içtihada bağlıdır. Türkiye’de dilekçe, New York Sözleşmesi asıl ve MÖHUK alternatif dayanak şeklinde açık kurulabilir; ancak çelişkili iddialardan kaçınılmalıdır.
Başka ikili veya çok taraflı antlaşmalar varsa hangisi uygulanır?
Madde VII/1, Sözleşmenin taraf devletler arasındaki diğer multilateral or bilateral agreements on arbitral awards geçerliliğini etkilemeyeceğini açıkça düzenler. Türkiye ile award’ın geldiği devlet arasında daha özel ve yürürlükte bir antlaşma varsa bu antlaşmanın tanıma-tenfiz hükümleri incelenmelidir.
Önce antlaşmanın yürürlükte olup olmadığı, kapsamı, award türü ve taraf devlet beyanları kontrol edilir. Daha elverişli sonuç veren antlaşmanın uygulanması Madde VII tarafından engellenmez.
Antlaşmalar arası ilişki yorumlanırken sonraki tarihli özel düzenleme, açık çatışma hükümleri ve Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi ilkeleri gibi uluslararası hukuk kuralları somut olaya göre önem kazanabilir.
Madde VII hangi pratik durumlarda önem kazanır?
Birinci örnek, award’ın Sözleşmeye taraf olmayan ülkede verilmesidir. Türkiye’nin reciprocity beyanı nedeniyle New York Sözleşmesi kapanabilir; MÖHUK veya ikili antlaşma incelenir. İkinci örnek, uyuşmazlığın Türkiye’nin commercial reservation kapsamına girmemesidir. Yine alternatif iç hukuk yolu araştırılır.
Üçüncü örnek, belge veya formalite şartlarında iç hukukun Sözleşmeden daha esnek olmasıdır. Dördüncü örnek, başka bir bölgesel/ikili antlaşmanın daha kolay tenfiz standardı getirmesidir.
Beşinci örnek, yabancı award’ın yalnız tanınmasının istendiği ve MÖHUK m.63’ün usul avantajı sağladığı durumdur. Her örnekte daha elverişlilik somut dava hedefi ve Türk usulüyle birlikte değerlendirilmelidir.
Madde VII/2 eski Cenevre tahkim belgeleri hakkında ne düzenler?
Madde VII/2, 1923 Geneva Protocol on Arbitration Clauses ile 1927 Geneva Convention on the Execution of Foreign Arbitral Awards’ın, taraf devletler New York Sözleşmesine bağlı hâle geldikleri ölçüde ve tarihte aralarındaki etkisini kaybedeceğini düzenler. New York Sözleşmesi böylece eski ve daha ağır Cenevre rejiminin yerini almıştır.
Bu tarihsel değişimin en önemli sonuçlarından biri, award alacaklısının tahkim yerinde ayrı bir exequatur alıp sonra ikinci ülkede tekrar tenfiz istemesine dayanan double exequatur yükünün New York sistemiyle hafifletilmesidir. Madde V(1)(e) final kavramı yerine binding kavramını kullanarak bu modern yaklaşımın parçasıdır.
Bugünkü ticari dosyalarda Madde VII/2 nadiren doğrudan uyuşmazlık konusu olur; fakat Sözleşmenin neden daha liberal tenfiz rejimi kurduğunu anlamak açısından önemlidir.
Türkiye’de tenfiz stratejisi hangi sırayla kurulmalıdır?
Önce award’ın New York Madde I kapsamına girip girmediği ve Türkiye’nin çekincelerinin karşılanıp karşılanmadığı kontrol edilir. Ardından Sözleşmenin Madde IV belge şartları ve Madde V ret sebepleri değerlendirilir. Aynı anda MÖHUK m.60-63 ve varsa özel ikili/çok taraflı antlaşma incelenir.
Daha elverişli yol varsa dilekçede asıl ve alternatif hukuki dayanaklar açıkça gösterilir. Amaç, New York Sözleşmesi uygulanmıyor diye güçlü award’ı gereksiz yere kaybetmemek veya daha elverişli ulusal rejim varken kendini daha ağır şartla sınırlamamaktır.
Kararın Türkiye’de icra edilecek malvarlığına ulaşma ihtimali de hukuki seçim kadar önemlidir. Tenfiz edilebilir fakat tahsil edilemez award ekonomik olarak yetersiz sonuç verir.
Rejim karşılaştırması için hangi belgeler ve bilgiler gerekir?
Hakem kararı, tahkim anlaşması, tahkim yeri, tarafların ticari statüsü, uyuşmazlığın niteliği, award’ın bağlayıcılığı, varsa iptal süreci ve Türkiye’deki borçlu malvarlığı belirlenmelidir. Tahkim yeri devletinin New York Sözleşmesi taraflık tarihi resmî UNCITRAL/UN Treaty Collection kaydından kontrol edilmelidir.
Türkiye ile ilgili devlet arasındaki ikili adli yardım veya tahkim anlaşması araştırılır. MÖHUK’un belge ve ret şartları New York Sözleşmesiyle tablo hâlinde karşılaştırılabilir.
Madde III’ün yabancı award’a daha ağır şart ve daha yüksek harç yasağı için Madde III rehberimiz tamamlayıcıdır.
2026 kontrol listesi
- Önce New York Madde I kapsamını ve Türkiye’nin çekincelerini kontrol edin.
- Sözleşme uygulanmıyorsa MÖHUK m.60-63 yolunu ayrıca inceleyin.
- Türkiye ile award devleti arasında özel ikili/çok taraflı antlaşma olup olmadığını araştırın.
- Her rejimin belge, ret, görev, yetki ve harç şartlarını birlikte karşılaştırın.
- Daha elverişli hukuk iddiasını yalnız tek avantajlı maddeye indirgemeyin.
- Birbirine aykırı rejimleri seçmeci biçimde karıştırmayın.
- Asıl ve alternatif hukuki dayanakları dilekçede açıkça ayırın.
- Madde VII/1’in diğer antlaşmaları ve iç hukuk haklarını saklı tuttuğunu belirtin.
- Eski Cenevre rejiminin Madde VII/2 ile taraf devletler arasında yerini New York Sözleşmesine bıraktığını dikkate alın.
- Hukukî rejim seçimini Türkiye’deki gerçek tahsil ve malvarlığı stratejisiyle birlikte yapın.
Sık Sorulan Sorular
New York Sözleşmesi uygulanmıyorsa yabancı hakem kararı Türkiye’de hiç tenfiz edilemez mi?
Hayır. MÖHUK m.60-63 ve varsa başka uygulanabilir antlaşma Madde VII/1 kapsamında ayrıca incelenebilir.
Türkiye’nin reciprocity çekincesi nedeniyle kapsam dışı kalan award MÖHUK’a göre tenfiz edilebilir mi?
New York Sözleşmesi dışında MÖHUK şartları bağımsız olarak değerlendirilmelidir; kapsam dışı olmak otomatik olarak imkânsızlık demek değildir.
More-favourable-right ne demektir?
Award sahibinin tenfiz ülkesinin hukuku veya başka antlaşma daha elverişli sonuç veriyorsa o haktan yararlanabilmesini ifade eder.
New York ile MÖHUK’un en avantajlı maddelerini birleştirebilir miyim?
Madde VII yapay bir karma rejim kurma yetkisi olarak yorumlanmamalıdır; hangi rejime hangi konuda dayanıldığı açık ve tutarlı olmalıdır.
Başka ikili antlaşma varsa New York Sözleşmesi yok mu sayılır?
Hayır. Madde VII diğer anlaşmaların geçerliliğini saklı tutar; daha elverişli olan rejim somut olayda değerlendirilir.
Madde VII yalnız award alacaklısını mı korur?
More-favourable-right özellikle award’dan yararlanmak isteyen interested party’nin daha elverişli tenfiz hakkını korur.
Cenevre 1923 ve 1927 düzenlemeleri bugün uygulanır mı?
Madde VII/2, New York Sözleşmesine bağlı devletler arasındaki etkilerinin yerini New York rejimine bırakmasını düzenler.
MÖHUK her zaman New York Sözleşmesinden daha elverişli midir?
Hayır. Dosya bazında kapsam, belge ve ret sebepleri birlikte karşılaştırılmalıdır.
New York Sözleşmesi Türkiye’de öncelikli midir?
Uygulama alanına giren uluslararası antlaşma hükümleri Anayasa m.90 çerçevesinde dikkate alınır; Madde VII daha elverişli ulusal hakları ayrıca saklı tutar.
Rejim seçimini ne zaman yapmalıyım?
Tenfiz davası açılmadan önce; tahkim yeri, taraflık, çekince, belge ve malvarlığı analizi tamamlandıktan sonra yapılmalıdır.
Madde VII, New York Sözleşmesini yabancı award için tek ve kapalı kapı hâline getirmez. Türkiye’de tenfiz stratejisi hazırlanırken Sözleşme kapsamı, 3731 sayılı Kanun çekinceleri, MÖHUK m.60-63 ve varsa özel antlaşmalar yan yana incelenmelidir. Daha elverişli rejimi bulmak bazen dosyanın tenfiz edilip edilemeyeceğini belirler. Türkiye geneli ve uluslararası tahkim bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
