Hangi Yabancı Hakem Kararları New York Sözleşmesi Kapsamında? Madde I ve Türkiye’nin Çekinceleri | 2026
New York Sözleşmesi Madde I neyi düzenler?
New York Sözleşmesi yabancı hakem kararlarının dünya çapında dolaşımını kolaylaştıran temel milletlerarası antlaşmadır. Ancak Sözleşme her hakem kararına otomatik olarak uygulanmaz. İlk madde, daha sonraki tanıma ve tenfiz hükümlerinin kapısını açan kapsam testini kurar. Bu nedenle yabancı hakem kararının Türkiye’de icrası planlanırken ilk soru Madde V’teki ret sebepleri değil, Madde I’e göre Sözleşmenin dosyaya uygulanıp uygulanmadığı olmalıdır.
Madde I/1 iki ayrı bağlantı noktası öngörür. Birincisi, kararın tanıma ve tenfizin istendiği devletten başka bir devlet ülkesinde verilmiş olmasıdır. İkincisi, karar aynı devlet ülkesinde verilmiş olsa bile o devlet tarafından millî sayılmayan bir hakem kararı niteliğinde olabilir. Böylece Sözleşme yalnız coğrafi yabancılığı değil, hukukî anlamda non-domestic sayılan kararları da kapsayabilecek şekilde tasarlanmıştır.
Resmî Sözleşme bilgisi ve metin için UNCITRAL New York Convention sayfası, Türkiye bakımından Türkçe metin için Adalet Bakanlığı New York Konvansiyonu sayfası kullanılmalıdır. Türkiye’nin onay kanunu 8 Mayıs 1991 tarihli 3731 sayılı Kanun olup 21 Mayıs 1991 tarihli ve 20877 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Yabancı hakem kararı nasıl belirlenir?
Madde I bakımından temel ölçüt tahkim kararının verildiği yerdir. Örneğin tahkim yeri Paris olarak belirlenmiş ve karar Paris’te verilmişse, bu karar Türkiye’de tenfiz istendiğinde başka devlet ülkesinde verilmiş yabancı hakem kararıdır. Taraflardan birinin Türk şirketi olması veya sözleşmeye Türk hukukunun uygulanması bu coğrafi nitelendirmeyi değiştirmez.
Tahkim yeri ile duruşmanın fiilen yapıldığı yer birbirine karıştırılmamalıdır. Modern tahkimlerde taraflar ve hakemler video konferansla farklı ülkelerden katılabilir, duruşma başka bir şehirde yapılabilir veya delil toplantısı üçüncü ülkede gerçekleştirilebilir. Hukukî tahkim yeri taraf anlaşması, tahkim kuralları veya hakem heyeti kararıyla belirlenen seat’tir. Kararın hangi ülke kararı sayılacağı bakımından esas olan bu hukukî bağlantıdır.
Örneğin tahkim yeri Londra iken duruşmalar İstanbul’da yapılmışsa karar İngiltere bağlantılı yabancı hakem kararı olmaya devam edebilir. Tam tersine tahkim yeri İstanbul ise hakem heyetinin toplantıyı Zürih’te yapması kararın otomatik olarak İsviçre kararı hâline gelmesini sağlamaz. Bu nedenle tahkim şartı, kurum yazışmaları, görev belgesi ve nihai kararın tahkim yeri kaydı birlikte incelenmelidir.
Millî sayılmayan hakem kararı ne demektir?
Madde I/1 yalnız başka ülkede verilen kararları değil, tenfiz devletinde millî sayılmayan kararları da kapsar. Bu ifade, Sözleşmeye farklı hukuk sistemlerinde doğabilecek non-domestic kararları kapsama esnekliği verir. Bir karar fiziksel veya hukukî olarak aynı ülkede verilmiş olsa bile yabancı usul hukukuyla güçlü bağlantı, tarafların yabancı niteliği veya iç hukukun kabul ettiği başka unsurlar nedeniyle millî sayılmayabilir.
Türkiye’de bu ikinci kolun nasıl uygulanacağı, Türk tahkim ve tenfiz hukukuyla birlikte değerlendirilmelidir. Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 yabancılık unsuru ve tahkim yeri bakımından kendi uygulama alanını belirler; MÖHUK m.60 ve devamı ise yabancı hakem kararlarının tenfizini düzenler. Bu kurallar New York Sözleşmesinin kapsam testinden ayrı fakat tamamlayıcıdır.
Sitedeki 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1 rehberimiz yabancılık unsurunu; yabancı hakem kararının Türkiye’de tenfizi rehberimiz ise genel dava sürecini açıklar. Buradaki özel konu, Sözleşme Madde I’in hangi kararları kendi rejimine aldığıdır.
Hakem kararı kavramına hangi kararlar girer?
Madde I/2, hakem kararı kavramının yalnız belirli uyuşmazlık için atanan ad hoc hakemlerin kararlarıyla sınırlı olmadığını açıkça düzenler. Tarafların başvurduğu sürekli tahkim organları tarafından verilen kararlar da Sözleşme kapsamındadır. ICC, LCIA, SIAC, SCC veya başka kurumsal tahkim kuruluşlarının kurallarıyla verilen kararlar bu bakımdan kurumun sürekli niteliği nedeniyle kapsam dışında kalmaz.
Ad hoc tahkimde hakemler yalnız somut uyuşmazlığı çözmek üzere atanır. Kurumsal tahkimde ise idari bir kurum tahkim sürecini kendi kuralları altında yönetir. New York Sözleşmesi bu iki model arasında tanıma ve tenfiz bakımından ayrım yapmaz.
Bununla birlikte her ara usul kararı nihai veya tenfize elverişli hakem kararı sayılmaz. Geçici usul emirleri, delil takvimleri, masraf avansı kararları veya benzeri procedural order’ların Sözleşme anlamında award olup olmadığı kararın adıyla değil, hukukî etkisi ve tahkim hukukuna göre kesinliğiyle değerlendirilir. Kısmi karar, ara hakem kararı veya nihai kararın belirli bir uyuşmazlığı kesin çözmesi hâlinde tanıma-tenfiz kabiliyeti somut olarak incelenir.
Türkiye’nin karşılıklılık çekincesi nedir?
Madde I/3, devletlere Sözleşmeyi yalnız başka bir taraf devlet ülkesinde verilmiş hakem kararlarına uygulayacaklarını beyan etme imkânı tanır. Türkiye 3731 sayılı Kanun m.2 ile bu karşılıklılık beyanını açıkça yapmıştır. Bu nedenle Türkiye’de New York Sözleşmesine dayanılarak tenfiz talep edildiğinde kararın verildiği devletin Sözleşmeye taraf olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Kontrol karar tarihindeki ve tenfiz talebi tarihindeki antlaşma statüsü, varsa devletin katılımının yürürlüğe giriş tarihi ve Türkiye ile o devlet arasındaki Sözleşme ilişkisinin varlığı üzerinden yapılmalıdır. Bir ülkenin günümüzde taraf olması, geçmişte verilen her karar için aynı sonucu otomatik olarak yaratmayabilir; yürürlüğe giriş tarihleri dosyaya göre incelenmelidir.
Kararın verildiği devlet New York Sözleşmesine taraf değilse bu, yabancı hakem kararının Türkiye’de hiçbir şekilde tanınamayacağı anlamına gelmez. MÖHUK m.60-63 ve varsa başka uluslararası düzenleme gündeme gelebilir. Ancak New York Sözleşmesine özgü üstün rejim ve sınırlı ret sebeplerinden yararlanılıp yararlanılamayacağı ayrı sorudur.
Türkiye’nin ticari uyuşmazlık çekincesi nedir?
Madde I/3 devletlere Sözleşmeyi yalnız kendi milli hukuklarına göre ticari sayılan akdi veya akit dışı hukukî ilişkilerden doğan uyuşmazlıklar için uygulama imkânı verir. Türkiye 3731 sayılı Kanun m.2 ile bu beyanı da kullanmıştır. Dolayısıyla Türkiye’de tenfiz talebinde uyuşmazlığın Türk hukukuna göre ticari niteliği ayrıca kontrol edilir.
Ticari nitelik yalnız sözleşmenin başlığında commercial yazmasına bağlı değildir. Tarafların tacir olması, işlemin ticari işletmeyle bağlantısı, Türk Ticaret Kanunu’nun ticari iş hükümleri, şirketler, taşıma, sigorta, banka, finans, dağıtım, lisans, inşaat, enerji ve benzeri ilişkilerin niteliği somut olarak incelenir. Akdi olmayan fakat Türk hukukuna göre ticari nitelikteki bazı uyuşmazlıklar da beyan kapsamına girebilir.
Bu çekince özellikle yatırım, aile, tüketici veya iş ilişkisi gibi farklı hukuk alanlarındaki tahkim kararlarında önem kazanır. Tahkime elverişlilik ayrıca Madde V/2-a kapsamında bağımsız bir ret sebebidir; ticari çekince ile tahkime elverişlilik aynı sorun değildir.
Tahkim yeri neden dosyanın en kritik bilgilerinden biridir?
Tahkim yeri yalnız Madde I kapsamını değil, hakem kararının iptal edileceği birincil yargı düzenini, tahkim usul hukukunu ve Madde V/1-e’deki bağlayıcılık/iptal sorununu da etkiler. Bu nedenle tenfiz dosyasının ilk sayfasında tahkim yeri açıkça belirlenmelidir.
Kararda tahkim yeri yazmıyorsa tahkim anlaşması, kurum kararları, görev belgesi, usul emirleri ve uygulanmış tahkim kuralları incelenir. Tarafların duruşmaya katıldığı fizikî yer tek başına seat değildir. Tahkim yeri konusunda belirsizlik varsa tenfiz öncesi bu belirsizlik çözülmelidir.
Tahkim yerinin taraf devlet olup olmadığı, Türkiye’nin karşılıklılık çekincesi nedeniyle ayrıca doğrudan sonuç doğurur. Bu nedenle uluslararası sözleşme hazırlanırken yalnız kurum ve hukuk seçimi değil, tahkim yeri seçimi de gelecekteki icra stratejisinin parçasıdır.
New York Sözleşmesi ile MÖHUK birlikte nasıl uygulanır?
5718 sayılı MÖHUK m.60 ve devamı yabancı hakem kararlarının Türkiye’de tenfizini düzenler. Bununla birlikte Türkiye’nin taraf olduğu New York Sözleşmesi uygulama alanına giriyorsa Anayasa m.90 ve milletlerarası antlaşmaların iç hukukta uygulanması çerçevesinde Sözleşme hükümleri esas alınır. MÖHUK, Sözleşmenin dışında kalan veya daha elverişli iç hukuk imkânı bulunan konularda ayrıca önem taşır.
New York Sözleşmesi Madde VII/1 ayrıca taraf devletler arasındaki diğer anlaşmaları ve tenfiz devletinin hukukunda mevcut daha elverişli hakları saklı tutar. Bu nedenle tenfiz avukatı yalnız tek bir metne bakmamalı; Sözleşme, MÖHUK ve uygulanabilir daha elverişli düzenlemeyi birlikte değerlendirmelidir.
Genel tenfiz süreci için yabancı hakem kararının tanınması MÖHUK m.63 rehberi ve tanıma-tenfiz temel rehberi tamamlayıcıdır.
Madde I kapsam tespiti için hangi belgeler gerekir?
Nihai hakem kararı, tahkim anlaşması, kararın verildiği yer ve tarih, tahkim kurumunun yazışmaları, görev belgesi veya Terms of Reference, varsa usul emirleri ve kararın bağlayıcılığına ilişkin belgeler dosyada bulunmalıdır. Kararın başka dilde olması hâlinde tenfiz aşamasındaki tercüme ve onay şartları ayrıca uygulanır.
Türkiye’nin karşılıklılık çekincesi bakımından tahkim yerinin New York Sözleşmesine taraflığı resmî UNCITRAL/UN Treaty Collection kaydından doğrulanmalıdır. Ticari çekince bakımından asıl sözleşme, fatura, şirket kayıtları ve uyuşmazlığın ekonomik niteliğini gösteren belgeler sunulmalıdır.
Tenfiz talebine hangi belgelerin eklenmesi gerektiği Madde IV ve Türk usul hukuku kapsamında ayrıca düzenlenir. Sitede mevcut New York Sözleşmesi ve MÖHUK tenfiz rehberi bu aşamayı tamamlar.
Uygulamada en sık yapılan hatalar
Birinci hata, tarafların vatandaşlığına bakarak kararın yabancı olup olmadığına karar vermektir. Temel ölçüt tahkim yeridir. İkinci hata, duruşmanın yapıldığı fizikî yeri tahkim yeri sanmaktır. Üçüncü hata, Türkiye’nin karşılıklılık ve ticari çekincelerini kontrol etmeden doğrudan New York Sözleşmesine dayanılmasıdır.
Dördüncü hata, kurum tarafından verilen kararın Sözleşme dışında olduğunu düşünmektir. Madde I/2 sürekli tahkim organlarının kararlarını açıkça kapsar. Beşinci hata, Sözleşme uygulanmıyorsa kararın hiçbir hukukî yolla tenfiz edilemeyeceğini varsaymaktır. MÖHUK ve diğer uygulanabilir rejimler ayrıca incelenmelidir.
2026 kontrol listesi
- Kararın hukukî tahkim yerini kesin olarak belirleyin.
- Kararın Türkiye dışında verilip verilmediğini kontrol edin.
- Kararın Türkiye’de millî sayılmayan karar niteliğini gerekiyorsa ayrıca inceleyin.
- Ad hoc veya kurumsal tahkim kararının award niteliğini doğrulayın.
- Tahkim yeri devletinin New York Sözleşmesine taraflığını ve yürürlük tarihini resmî kaynaktan kontrol edin.
- Türkiye’nin karşılıklılık çekincesini 3731 sayılı Kanun m.2 kapsamında uygulayın.
- Uyuşmazlığın Türk hukukuna göre ticari nitelikte olup olmadığını belirleyin.
- New York Sözleşmesi dışında MÖHUK veya daha elverişli bir rejim bulunup bulunmadığını araştırın.
- Tahkim kararı ve tahkim anlaşmasının asıl/onaylı nüsha ile tercüme şartlarını ayrı kontrol edin.
- Madde V ret sebeplerini ancak kapsam testi tamamlandıktan sonra değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
New York Sözleşmesi her yabancı hakem kararına uygulanır mı?
Hayır. Madde I kapsamı ve Türkiye’nin Madde I/3 uyarınca yaptığı karşılıklılık ile ticari uyuşmazlık beyanları birlikte sağlanmalıdır.
Türk şirketi aleyhine Paris’te verilen karar yabancı hakem kararı mıdır?
Tahkim yeri Paris ise Türkiye’de tenfiz bakımından yabancı hakem kararıdır; tarafın Türk olması sonucu değiştirmez.
Duruşma İstanbul’da yapılırsa karar Türk kararı olur mu?
Hayır. Fizikî duruşma yeri ile hukukî tahkim yeri aynı değildir.
ICC kararı New York Sözleşmesi kapsamında olabilir mi?
Evet. Madde I/2 sürekli tahkim organlarının kararlarını da hakem kararı kavramına dahil eder.
Türkiye karşılıklılık çekincesi yaptı mı?
Evet. 3731 sayılı Kanun m.2 uyarınca Sözleşme yalnız taraf devlet ülkesinde verilen kararlar bakımından karşılıklılık esasına göre uygulanır.
Türkiye ticari uyuşmazlık çekincesi yaptı mı?
Evet. Türkiye Sözleşmeyi Türk hukukuna göre ticari sayılan akdi veya akit dışı hukukî ilişkilerden doğan uyuşmazlıklara uygular.
Tahkim yeri New York Sözleşmesine taraf değilse karar hiç tenfiz edilemez mi?
Otomatik olarak bu sonuç çıkmaz. New York Sözleşmesi dışında MÖHUK ve varsa başka uygulanabilir hukuki rejim incelenir.
Millî sayılmayan karar ne demektir?
Tenfiz devletinde verilmiş olsa dahi o devletin hukukunca domestic sayılmayan hakem kararlarını ifade eder; somut iç hukuk kriterleri incelenir.
Ara hakem kararı tenfiz edilebilir mi?
Kararın adı tek başına belirleyici değildir. Uyuşmazlığın belirli kısmını kesin çözüp çözmediği ve uygulanacak tahkim hukukunda award niteliği taşıyıp taşımadığı incelenir.
Kapsam tespiti neden Madde V incelemesinden önce yapılmalıdır?
Çünkü Sözleşmenin ret sebepleri ancak Sözleşmenin uygulanma alanına giren bir hakem kararı bakımından doğrudan devreye girer.
Yabancı hakem kararının tenfizinde ilk hukuki soru kararın haklılığı değil, hangi tenfiz rejiminin uygulanacağıdır. Tahkim yeri, taraf devlet statüsü ve Türkiye’nin 3731 sayılı Kanun’daki iki beyanı baştan doğru kurulmadan Madde V savunmalarına geçmek dosyanın temelini eksik bırakır. Türkiye geneli ve uluslararası tahkim bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
