İdare Kamulaştırmadan Vazgeçebilir mi? 2942 m.21: Tek Taraflı Vazgeçme, Dava Gideri ve Tapu Sonucu | 2026

Kamulaştırma süreci başladıktan sonra malike teklif gönderilmiş, tapuya kamulaştırma şerhi konulmuş veya bedel tespiti ve tescil davası açılmış olabilir. Bu aşamalardan sonra idarenin projeden vazgeçmesi, güzergâh değiştirmesi, başka parsel kullanması veya kamu hizmeti ihtiyacının ortadan kalkması sık karşılaşılan bir uygulama sorusunu doğurur: İdare başladığı kamulaştırmayı mutlaka tamamlamak zorunda mıdır?

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu bu soruya açık cevap verir. Kanunun 21. maddesi idareye tek taraflı vazgeçme yetkisi tanır. Ancak bu yetki, “kurum artık istemiyor” şeklindeki fiilî tutumla kullanılamaz. Kamulaştırma kararını veren ve onaylayan yetkili merciin usulüne uygun vazgeçme kararı gerekir. Ayrıca vazgeçmenin hangi aşamada yapıldığı; tapu şerhi, devam eden m.10 davası, yargılama giderleri, malik tarafından yapılan masraflar ve mülkiyetin idareye geçip geçmediği bakımından farklı sonuçlar doğurur.

1. 2942 m.21 ne düzenler?
2. Vazgeçme kararını kim verir?
3. Kısmi ve tam vazgeçme farkı
4. Dava sırasında vazgeçmenin sonucu
5. Tapudaki kamulaştırma şerhi ne olur?
6. m.21 ile m.22 arasındaki fark
7. m.21 ile geri alma hakkı arasındaki fark
8. Malikin kontrol etmesi gerekenler
9. Uygulama senaryoları
10. Sık sorulan sorular

2942 Sayılı Kanun m.21 Ne Düzenler?

Kamulaştırma Kanunu m.21’in temel hükmü şöyledir: İdare kamulaştırmanın her safhasında, kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararı ile kamulaştırmadan tek taraflı olarak kısmen veya tamamen vazgeçebilir. Madde, vazgeçmenin dava sırasında gerçekleşmesi hâlinde giderler bakımından ayrıca özel kural getirir.

Bu düzenlemenin iki sonucu vardır. Birincisi, kamulaştırma kararının alınmış olması idareyi her durumda mülkiyeti devralmaya zorlayan geri dönülemez bir işlem değildir. İkincisi, vazgeçme yalnız idarenin iç yazışması veya proje biriminin iradesiyle tamamlanmaz. Kanunun aradığı yetkili organ kararı bulunmalıdır.

Malik yönünden önemli olan, “kamulaştırma yapılmayacak” şeklindeki sözlü açıklama değil; yazılı, tarihli ve yetkili merci tarafından alınmış vazgeçme kararının dosyaya girmiş olmasıdır. Özellikle m.10 bedel tespiti ve tescil davası devam ederken idare vazgeçtiğini bildiriyorsa mahkemenin bu kararın usulüne uygun olup olmadığını görebilmesi gerekir.

Kamulaştırmadan Vazgeçme Kararını Kim Verir?

m.21, vazgeçme kararını “kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merci”e bağlamıştır. Bu nedenle önce 2942 sayılı Kanunun m.5 ve m.6 hükümleri incelenir. m.5 kamu yararı kararı verecek mercileri, m.6 ise bu kararların onay mercilerini düzenler. Belediye yararına kamulaştırmada, kamu kurumu yararına kamulaştırmada veya Devlet yararına birden fazla ili ilgilendiren projede yetki zinciri aynı değildir.

Onaylı imar planına veya ilgili bakanlıkça onaylı özel plan ve projeye dayanan bazı hizmetlerde ayrıca kamu yararı kararı ve onayı aranmasa da yetkili icra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren karar alınır. Vazgeçme değerlendirmesinde de işlemi başlatan yetki yapısı dosya üzerinden tespit edilmelidir.

Yetkisiz birim tarafından yazılan “işlemden vazgeçilmiştir” cevabı, m.21’in aradığı hukuki sonucu doğurmayabilir. Bu nedenle malikin; karar tarihini, karar numarasını, hangi organın karar verdiğini ve gerekiyorsa hangi makamın onayladığını kontrol etmesi gerekir.

İdare Kamulaştırmadan Kısmen de Vazgeçebilir mi?

Evet. m.21 açıkça “kısmen veya tamamen” vazgeçmeye izin verir. Tam vazgeçmede taşınmazın veya kamulaştırma dosyasının bütünü bakımından işlem sona erdirilir. Kısmi vazgeçmede ise örneğin daha önce 2.000 m² olarak belirlenen kamulaştırma alanı proje revizyonuyla 1.200 m²’ye düşürülebilir.

Kısmi vazgeçme, geriye kalan kamulaştırılan bölümün değer hesabını da etkileyebilir. Parselin kamulaştırılmayan kısmında değer kaybı veya değer artışı oluşup oluşmadığı 2942 m.12 çerçevesinde yeniden incelenmelidir. Bu konu için kısmi kamulaştırmada kalan parselin değer kaybı rehberi incelenebilir.

Kısmi vazgeçmenin krokide ve yüzölçümünde açık biçimde gösterilmesi önemlidir. Yalnız “bir kısmından vazgeçildi” denilmesi, hangi bölümün kamulaştırmaya devam edeceği belli değilse tapu ve değerleme sorunlarına yol açar.

Bedel Tespiti ve Tescil Davası Devam Ederken Vazgeçilirse Ne Olur?

Kamulaştırmanın olağan sürecinde satın alma görüşmesinde anlaşma olmazsa idare 2942 m.10 uyarınca asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Dava açıldıktan sonra m.21’e uygun vazgeçme kararı alınırsa kamulaştırmanın devam ettirilmesine ilişkin hukuki irade ortadan kalkar.

Kanun bu durumda mali sonucu açıkça düzenlemiştir: dava giderleri ile harç ve mahkemece harcanan emek ile işin önemi gözetilerek maktuen takdir edilecek avukatlık ücreti idareye yükletilir. Bu hüküm, malikin idarenin tek taraflı vazgeçmesi nedeniyle dava gideri yükü altında bırakılmasını önler.

Malik, dava dosyasına vazgeçme kararı sunulduğunda yalnız “dava bitti” sonucuna odaklanmamalıdır. Keşif avansı, bilirkişi gideri, tebligat masrafları, vekâlet ücreti ve varsa diğer yargılama giderlerinin hükümde doğru tarafa yüklenip yüklenmediği kontrol edilmelidir.

Bedel tespiti ve tescil davasının genel aşamaları için 2942 m.10 bedel tespit ve tescil davası rehberi incelenebilir.

Vazgeçmeden Sonra Tapudaki Kamulaştırma Şerhi Ne Olur?

2942 m.7 kapsamında kamulaştırma işlemi sırasında tapuya idari şerh verilebilir. İdare kamulaştırmadan tamamen vazgeçtiğinde artık bu şerhin dayanağı ortadan kalkar. Vazgeçme kararının tapu müdürlüğüne bildirilmesi ve kayıt üzerindeki kamulaştırma belirtmesinin kaldırılması gerekir.

Ayrıca m.7’de bağımsız bir süre kuralı vardır: kamulaştırma şerhinden itibaren altı ay içinde m.10’a göre tescil davası açıldığına dair mahkeme belgesi tapu idaresine sunulmazsa şerh resen silinir. Bu kural için tapudaki kamulaştırma şerhinin silinmesi rehberi kullanılabilir.

Vazgeçme sonrası malik güncel tapu kaydını yeniden almalıdır. Şerhin fiilen sicilde kalmaya devam etmesi; satış, ipotek, kredi, ifraz veya başka tapu işlemlerinde gereksiz tereddüt yaratabilir.

2942 m.21 ile m.22 Arasındaki Fark Nedir?

m.21 “kamulaştırmadan tek taraflı vazgeçme”yi; m.22 ise kamulaştırma kesinleştikten sonra taşınmazın kamulaştırma amacına veya başka bir kamu yararı ihtiyacına tahsis edilmesine gerek kalmaması hâlindeki “vazgeçme, iade ve devir” rejimini düzenler. Bu iki madde aynı değildir.

m.21 esas olarak kamulaştırma süreci tamamlanmadan, idarenin işlemi sürdürmekten vazgeçmesi bakımından kullanılır. Mülkiyet idare adına tescil edilmiş ve kamulaştırma kesinleşmişse artık eski malikin durumu m.22 ve şartları varsa m.23 üzerinden değerlendirilir.

m.22’de idare eski malik veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre bildirim yapar; malik veya mirasçıları kanundaki şartlarla ve üç aylık süre içinde bedeli kanuni faiziyle geri ödeyerek taşınmazı geri alabilir. Ayrıntılar için 2942 m.22 taşınmazın iadesi rehberi incelenebilir.

m.21 ile Malikin Geri Alma Hakkı Arasındaki Fark Nedir?

2942 m.23, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesis yapılmaması veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis yapılmayarak taşınmazın olduğu gibi bırakılması hâlinde eski malik veya mirasçılarına belirli koşullarda geri alma hakkı verir.

m.21’de idare süreci tek taraflı sonlandırır. m.23’te ise kamulaştırma tamamlanmış olmasına rağmen taşınmazın kanunda belirtilen süre boyunca kamu amacıyla kullanılmaması üzerine eski malik lehine geri alma hakkı doğabilir. Beş yıllık ve hakkın doğumundan sonraki bir yıllık süreler ayrıca dikkate alınır. Bu ayrım için 2942 m.23 geri alma rehberi kullanılabilir.

Malik Vazgeçme Bildirimi Aldığında Neleri Kontrol Etmeli?

1. Vazgeçme kararının tarih ve sayısını isteyin.
2. Kararı veren organın m.5-m.6 yetki zincirine uygun olup olmadığını kontrol edin.
3. Vazgeçmenin tam mı kısmi mı olduğunu ve krokiyi inceleyin.
4. m.10 davası varsa mahkeme dosyasına vazgeçme kararının sunulup sunulmadığını kontrol edin.
5. Dava gideri, harç ve avukatlık ücretinin m.21’e göre idareye yüklenmesini talep edin.
6. Tapuda m.7 kamulaştırma şerhi varsa terkin durumunu kontrol edin.
7. Kısmi vazgeçmede kalan kamulaştırma alanını ve yeni değerleme hesabını inceleyin.
8. Taşınmaza fiilen el atılmışsa yalnız vazgeçme kararıyla yetinmeyin; fiili durumun eski hâle getirilmesi ve zararları ayrıca değerlendirin.
9. Mülkiyet zaten idare adına tescil edilmişse m.21 yerine m.22-m.23 rejimini değerlendirin.
10. Yeni tapu kaydı ve belediye/imar kayıtlarını aldıktan sonra dosyanın gerçekten kapandığını teyit edin.

Üç Uygulama Senaryosu

1. Satın alma görüşmesi sırasında vazgeçme

İdare m.8 kapsamında teklif göndermiş, malik henüz anlaşma tutanağı imzalamamış ve idare proje değişikliği nedeniyle parseli kullanmaktan vazgeçmiştir. Yetkili merci m.21 kararı alır. Tapuda m.7 şerhi varsa terkin edilir; m.10 davası açılmamışsa yargılama gideri doğmaz.

2. m.10 davası sırasında vazgeçme

Mahkeme keşif yapmış veya bilirkişi raporu almış olabilir. İdare usulüne uygun m.21 vazgeçme kararını sunar. Dava kamulaştırma amacı bakımından devam ettirilmez; kanunun açık hükmü gereği yargılama giderleri, harç ve maktu avukatlık ücreti idare üzerinde bırakılır.

3. Mülkiyet idareye geçtikten sonra ihtiyaç kalmaması

Bu durumda konu m.21’in basit “süreçten vazgeçme” rejimi değildir. Kamulaştırma kesinleşmişse m.22’deki bildirim, üç aylık geri alma imkânı ve şartları; kullanım gerçekleşmemişse ayrıca m.23 şartları incelenir.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
• UYAP – yargı dosyası ve süreç bilgileri

Kamulaştırmadan Vazgeçme Hakkında Sık Sorulan Sorular

İdare kamulaştırma kararını aldıktan sonra vazgeçebilir mi?

Evet. 2942 m.21, idareye kamulaştırmanın her safhasında yetkili merci kararıyla kısmen veya tamamen tek taraflı vazgeçme imkânı verir.

İdarenin sözlü olarak vazgeçtiğini söylemesi yeterli mi?

Hayır. m.21, kamulaştırma kararını veren ve onaylayan yetkili merciin kararını arar. Yazılı ve usulüne uygun karar dosyada bulunmalıdır.

Dava açıldıktan sonra da vazgeçilebilir mi?

Evet. Kanun dava sırasındaki vazgeçmeyi ayrıca düzenlemiş ve gider sonuçlarını açıkça belirlemiştir.

Dava giderlerini kim öder?

Dava sırasında m.21’e göre vazgeçme hâlinde dava giderleri ve harç ile mahkemece maktuen belirlenecek avukatlık ücreti idareye yükletilir.

İdare sadece taşınmazın bir kısmından vazgeçebilir mi?

Evet. m.21 kısmi vazgeçmeye açıkça izin verir. Kamulaştırmaya devam edilen bölümün kroki ve bedel hesabı yeniden kontrol edilmelidir.

Vazgeçmeden sonra tapudaki kamulaştırma şerhi kalır mı?

Vazgeçmenin dayanağı ortadan kaldırması nedeniyle şerhin terkin edilmesi gerekir. Malik güncel tapu kaydı alarak fiili terkin durumunu kontrol etmelidir.

Mülkiyet idare adına tescil edildiyse m.21 uygulanır mı?

Kamulaştırma kesinleşmiş ve mülkiyet idareye geçmişse iade ve geri alma bakımından esas olarak m.22 ve şartları varsa m.23 hükümleri değerlendirilir.

İdare vazgeçti ama araziye fiilen zarar verdi; zarar ne olur?

Vazgeçme kararı fiilî zararları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Arazinin eski hâli, ürün, yapı veya kullanım kaybı gibi zararlar ayrıca hukuki sebebine göre talep konusu yapılabilir.

Kısmi vazgeçme kalan parselin değerini etkiler mi?

Evet. Kamulaştırmaya devam edilen alan ve geride kalan parselin kullanım imkânı değişmişse m.12 kapsamındaki değer kaybı veya artışı yeniden hesaplanmalıdır.

Vazgeçme kararına rağmen m.10 davası devam ettirilebilir mi?

Usulüne uygun m.21 kararıyla idarenin kamulaştırma iradesi sona erer. Mahkeme vazgeçmenin dosyaya etkisini ve kanuni gider sonuçlarını değerlendirir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →