Eski Hâle Getirme Talebi Nasıl Yapılır? HMK m.95-101 ve İki Haftalık Süre

Eski Hâle Getirme Nedir?

Eski hâle getirme, tarafın kusurundan kaynaklanmayan ve kontrolü dışında kalan bir nedenle kaçırdığı kesin usul süresinin doğurduğu hak kaybını gidermeye yarayan istisnai bir usul kurumudur. HMK m.95/1, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi elde olmayan sebeple yapamayan kişinin eski hâle getirme talep edebileceğini düzenler.

Bu kurum süreyi baştan uzatmaz. Süre zaten kaçırılmıştır; mahkeme haklı sebebi kabul ederse, süresinde yapılamayan işlemin hukuki sonuç doğurmasına izin verir ve eski hâle getirme nedeniyle hangi işlemlerin geçersiz hâle geldiğini belirler. Bu nedenle başvuru “ek süre talebi” şeklinde değil, HMK m.95 ve devamına dayalı eski hâle getirme talebi olarak kurulmalıdır.

Eski hâle getirme yalnız tarafın isteği üzerine uygulanır. Süre kaçırıldığı için mahkeme kendiliğinden eski hâle getirme kararı vermez. Talepte bulunan kişi hem engeli hem engelin kendi iradesi dışında gerçekleştiğini hem de talebin iki haftalık sürede olduğunu ortaya koymalıdır.

Eski Hâle Getirme Şartları Nelerdir?

Birinci şart, kaçırılan sürenin kanunda belirtilen veya hâkim tarafından kesin olarak belirlenen bir süre olmasıdır. Kesin olmayan ve yeniden süre istenebilen bir durumda önce HMK m.94’teki normal süre rejimi değerlendirilir. İkinci şart, işlemin süresinde yapılamamasının elde olmayan sebepten kaynaklanmasıdır.

Üçüncü şart HMK m.95/2’deki ikincillik kuralıdır. Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca eski hâle getirme dışında başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa eski hâle getirme istenemez. Kanun, bu kurumu olağan kanun yollarının veya başka başvuru imkânlarının yerine geçen genel bir telafi aracı olarak kabul etmemiştir.

Dördüncü şart iki haftalık başvuru süresine uyulmasıdır. Beşinci şart ise HMK m.97 uyarınca, süresinde yapılamayan asıl işlemin de eski hâle getirme için öngörülen iki haftalık süre içinde yapılmasıdır. Örneğin temyiz süresi kaçırılmışsa yalnız eski hâle getirme dilekçesi vermek yetmez; temyiz dilekçesi de aynı süre içinde sunulmalıdır.

“Elde Olmayan Sebep” Ne Anlama Gelir?

Kanun tek tek sebep listesi yapmaz. Ölçüt, kişinin makul dikkat ve özeni göstermesine rağmen süreyi kullanmasını engelleyen, kontrolü dışında bir durumun bulunmasıdır. Ağır ve ani hastalık, hastanede yoğun bakım veya ameliyat, doğal afet, erişimi fiilen ortadan kaldıran olağanüstü olaylar, vekilin ani ağır sağlık olayı gibi durumlar somut delilleriyle birlikte değerlendirilebilir.

Basit unutma, takvim hatası, dosyanın yoğunluğu, personel eksikliği veya süreyi yanlış hesaplama kural olarak elde olmayan sebep niteliğinde değildir. Çünkü eski hâle getirme, tarafın veya vekilin olağan mesleki/kişisel özen yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Engelin bütün süre boyunca veya en azından işlemin süresinde yapılmasını gerçekten imkânsız kılacak ağırlıkta bulunması gerekir. Örneğin kısa süreli bir rahatsızlık, kalan sürede işlem yapmaya imkân bırakmışsa başvurunun kabulü için yeterli görülmeyebilir. Bu nedenle olay tarihleri ile kaçırılan sürenin takvimi birlikte sunulmalıdır.

İki Haftalık Süre Ne Zaman Başlar?

HMK m.96/1’e göre eski hâle getirme, işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilmelidir. Başlangıç, kaçırılan asıl sürenin bitişi değil, engelin fiilen ortadan kalktığı tarihtir.

Bu tarih somutlaştırılmalıdır. Hastanede yatış nedeniyle başvuru yapılamadıysa taburcu veya işlem yapmaya elverişli hâle gelme tarihi; doğal afet nedeniyle adliyeye veya elektronik sisteme erişim imkânsızsa erişimin yeniden mümkün olduğu tarih delillerle açıklanmalıdır.

İki haftalık süre HMK m.92’ye göre hafta olarak hesaplanır. Son gün resmî tatile rastlarsa HMK m.93 gereğince takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda sona erer. Ayrıntı için Sürenin Son Günü Tatile Denk Gelirse rehberi kullanılabilir.

Kaçırılan İşlemin Aynı Sürede Yapılması Zorunlu mu?

Evet. HMK m.97 bu konuda açık hüküm içerir. Eski hâle getirme dilekçesinde talebin dayandığı sebepler ile bunların delil veya emareleri gösterilir ve ayrıca süresinde yapılamayan işlem de eski hâle getirme talebi için öngörülen süre içinde yapılır.

Bu nedenle yalnız “istinaf süresini hastalık nedeniyle kaçırdım, eski hâle getirilmesini talep ederim” denilmesi yeterli değildir. İstinaf sebeplerini içeren başvuru da iki haftalık eski hâle getirme süresinde yapılmalıdır. Aynı kural cevap, delil, temyiz veya başka bir kaçırılmış usul işlemi bakımından uygulanır.

Dilekçede engelin başlangıç ve bitiş tarihleri, kaçırılan işlemin son günü, engelin süre kullanımını nasıl imkânsız kıldığı ve ekli deliller ayrı başlıklarla yazılmalıdır. Sağlık raporu, hastane epikrizi, afet/erişim kayıtları veya diğer objektif belgeler soyut mazeretten daha güçlüdür.

Eski Hâle Getirme Hangi Mahkemeden İstenir?

HMK m.98/1’e göre talep, süresinde yapılamayan işlem hangi mahkemede incelenecek idiyse o mahkemeden istenir. Örneğin ilk derece mahkemesindeki kesin süreyle ilgili işlem için o ilk derece mahkemesine başvurulur.

Kanun yolu sürelerinde özel kural vardır. İstinaf yoluna başvurma hakkı düşmüşse eski hâle getirme bölge adliye mahkemesinden; temyiz yoluna başvurma hakkı düşmüşse Yargıtaydan talep edilir. Başvurunun yanlış mercie yöneltilmemesi için kaçırılan işlemin hangi makam tarafından inceleneceği belirlenmelidir.

HMK m.96/2’ye göre ilk derece ve istinaf yargılamalarında kural olarak en geç nihai karar verilinceye kadar eski hâle getirme talep edilebilir. Nihai karar tarafın yokluğunda verilmişse tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için karar verildikten sonra da talep imkânı doğabilir. Ancak her durumda m.96/1’deki engelin kalkmasından itibaren iki haftalık süre korunmalıdır.

Eski Hâle Getirme Talebi Davayı veya İcrayı Durdurur mu?

HMK m.99’a göre eski hâle getirme talebi kendiliğinden yargılamanın ertelenmesini gerektirmez ve hükmün icrasına engel olmaz. Yani başvurunun yapılması tek başına dosyayı durdurmaz veya ilamın icrasını askıya almaz.

Ancak talebi inceleyen mahkeme, talebi haklı görürse teminat gösterilmesi şartıyla yargılamanın ertelenmesine veya hükmün icrasının geri bırakılmasına karar verebilir. Kanun, gerektiğinde teminatsız da bu kararların verilebilmesine imkân tanır.

Durdurma isteniyorsa bu talep eski hâle getirme dilekçesinde ayrıca kurulmalı, neden geri dönülmesi güç zarar doğacağı ve talebin güçlü olduğu açıklanmalıdır. Otomatik durma varsayımıyla icra işlemlerinin takip edilmemesi yeni hak kayıpları doğurabilir.

Eski Hâle Getirme Talebi Nasıl İncelenir?

HMK m.100/1’e göre ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemelerinde talep, ön sorunlara ilişkin usule göre incelenir. Yargıtayda ileri sürülen eski hâle getirme talebi ise temyiz usulüne göre yapılır ve incelenir.

Mahkeme talebi kabul ederse HMK m.100/2 uyarınca hangi işlemlerin geçersiz hâle geldiğini kararında açıkça belirtir. Islahla geçersiz kılınamayan işlemler eski hâle getirme talebinden de etkilenmez. Böylece talebin kabulü bütün yargılamayı baştan itibaren yok saymaz; yalnız sürenin kaçırılmasından kaynaklanan usul sonuçlarını gerektiği ölçüde düzeltir.

Talebin reddi hâlinde kaçırılan kesin sürenin normal sonucu devam eder. Bu nedenle elde olmayan sebebin somut ispatı, başvurunun iki haftada yapılması ve asıl işlemin de birlikte tamamlanması belirleyici önemdedir.

Eski Hâle Getirme Giderlerini Kim Öder?

HMK m.101’e göre eski hâle getirme talebi nedeniyle ortaya çıkan giderler kural olarak talepte bulunan tarafa yükletilir. Talebin kabul edilmiş olması bu giderlerin otomatik olarak karşı tarafa aktarılmasını sağlamaz.

Ancak karşı taraf eski hâle getirme talebine karşı asılsız itirazlarla giderlerin artmasına sebep olmuşsa hâkim giderlerin tamamını veya bir kısmını karşı tarafa yükletebilir.

Usulsüz Tebligat ile Eski Hâle Getirme Aynı Şey Değildir

Usulsüz tebligatta temel sorun sürenin kusursuz biçimde kaçırılması değil, sürenin kanuna uygun tebliğle başlayıp başlamadığıdır. 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.32’ye göre usulsüz tebligat muhatap tarafından öğrenilmişse, muhatabın beyan ettiği öğrenme tarihi tebliğ tarihi sayılır.

Dolayısıyla süre başlangıcı usulsüz tebligat nedeniyle yanlışsa önce gerçek tebliğ tarihi düzeltilmelidir. Eski hâle getirme ise usulüne uygun başlamış ve geçmiş bir sürenin elde olmayan sebeple kullanılamadığı hâllerde devreye girer. Aynı sonucu başka hukuki yolla elde etmek mümkünse HMK m.95/2 zaten eski hâle getirmeye izin vermez.

Bu ayrım için Usulsüz Tebligatta Öğrenme Tarihi rehberi incelenebilir.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

1. Kaçırılan sürenin gerçekten kesin olup olmadığını belirleyin.
2. Engelin tarafın kontrolü dışında olduğunu belgeleyin.
3. Engelin ortadan kalktığı kesin tarihi belirleyin.
4. İki haftalık HMK m.96 süresini hesaplayın.
5. Eski hâle getirme dilekçesiyle birlikte kaçırılan asıl işlemi de yapın.
6. Aynı sonuca başka hukuk yoluyla ulaşma imkânı olup olmadığını kontrol edin.
7. Başvurunun hangi mahkeme veya kanun yolu merciine yapılacağını belirleyin.
8. Yargılama veya icranın durdurulması gerekiyorsa ayrı talep kurun.
9. Delilleri dilekçeye ekleyin.
10. Gider ve teminat ihtimalini hesaplayın.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynak

Hukuk Yargılaması, Süre Hesabı, Usulsüz Tebligat ve İletişim.

Adalet Bakanlığı – 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Eski Hâle Getirme Hakkında Sık Sorulan Sorular